..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Tarih, hibir zaman orada bulunmam kiiler tarafndan anlatlan hibir zaman olmam olaylarla dolu bir yalan. -Santayana
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Estetik Biimler > Salih Zeki avdarolu




8 Haziran 2012
'' Safiyddin Abdlmmin Urmev '' Nin nclnde, 13. Yzyl Trk Siyaset ve daresinde Olduu Gibi Trk Musksi Nde Yeni Bir Milattr  
Salih Zeki avdarolu
13 .y.y. da Trk Msk nazariyatndaki gelimelere dair...


:BJCC:
Anadolu corafyas 13. yzyln balarnda Moollarn vahet denilecek derecedeki acmasz igalleri sonucunda, zellikle bat Asya daki Trk Topluluklarna ev sahiplii yapar.
Bunun sonucunda Anadolu, o dnemlerde nce Byk Seluklu, daha sonra da Anadolu Seluklular nn ynetiminde her eyiyle tartmasz bir Trk yurdu haline gelir.
Ancak Anadolu Seluklu devleti, II.Gyaseddin Keyhsrev in ynetiminde iken , 1243 ylnda, Baycu komutasndaki lhanl Ordusu nun saldrs sonucunda Sivas yaknlarndaki Kseda da yenilgiye urar ve bunun sonucunda da Mool istilas ile tanr.
13. yzyln sonlarna doru, Anadolu daki Mool zorbal gitgide zayflamaya balar ve Karasioullar, Germiyanoullar, Erefoullar gibi beylikler ortaya kar.
Ne varki uzun yllar sren Mool igalleri beraberinde, insan katliam ile birlikte, cami, medrese,tekke, ktphane gibi mevcut kltr,sanat ve bilim mahallerini de yakp,ykarak ortadan kaldrmlard
Btn olumsuzluklarna ramen, Moollarn Asya dan Anadoluya kadarki igallerinin Trk topluluklar zerinde baz olumlu etkilerinin de bulunduunu syleyebiliriz. Mool saldrlarndan kaan Trkler Anadolu ya gelmesi ile, yukarda szn ettiimiz gibi Anadolu bir Trk yurdu haline gelmi olmakla kalmam, bunun yannda Trkmen topluluklar Anadolu da gebe hayatn terk edip, yerleik dzene de gemilerdir. Bu hareket de Trk kltrnn Anadolu da daha hzl bir ekilde yaylmasn ve kklemesini salamtr.
Anadolu Moollar la cebelleirken, Trk bilim, edebiyat, sanat ve tasavvuf dnyasnda nemli aktrlerin ortaya ktn gryoruz. sim vermek gerekirse, bunlardan en nemlileri olarak Yunus Emre, Mevlna, Hac Bekta- Vel, Sultan Veled, Hoca Dehhn, Ahmet Fakih ve eyyd Hamza y sayabiliriz.
zellikle Yunus un yazd iirler Trk Tasavvuf edebiyatna olduu kadar Tasavvuf mzii iin de bir can suyu tekil eder.
Ayrca, Mevlevliin mskye verdii nem ve deer, Mevlna nn olu Sultan Veled in de bizatihi bestekr oluu din ve dind muskmizin fidan mesabesinden, aa olmaya ynelik geliimini hzlandracaktr.
Trk mziinin en eski kaynaklarnn ve belgelerinin bu dnemde yazld tahmin edilmektedir.
Trk msksi Safiyddn n teorik almalar ile belli bir sisteme balanr. Safiyddin Abdlmmin Urmev (.1294) Trk Muskisi nazariyatnn inas ve sistemletirilmesinde ilmi anlamda ilk almalar yapan ve teorileri asrlar boyunca kaynak tekil eden bir mzikolog ve bestecidir.
Urmev yi Trk muskisinde farkl klan unsur,kendisine kadar gelen mzikologlar, sistemlerini Yunanl mzikilerin teorileri zerine kurarken, o bir sekizlide 17 aralk ve 18 ses zerine ina ettii teorisi ile zgn bir sistem gelitirmesidir. Bu da ondan sonraki btn mzikologlar iin vazgeilmez bir kaynak olur. yle ki 20.yzyla kadar Trk muskisi ses sistemi zerinde alan btn mzikilerin almalarn bu omurga zerinden yrtmekten baka bir seenekleri olamayacakt. Hatta 20.yzylda mzikte de batllama hevesine kaplan Trkiye de, bat notasnn adapte edilerek alnrken ister istemez temel sistemiyle de oynanacakt. Buna ramen Safiyddin:
t 5 asr ncesinden getirdii birikimiyle, 7 asr sonra bu gn dahi sahasnda alamamtr. O halde Safiyddin e sadece 13. y.y. bilgini dersek, biraz hakszlk etmi olmazmyz?... 1
Safiyddn in eserleri, Dou ve Bat mzikologlarnca derinlemesine incelenecek, zerine aklamalar yaplacak ve Trk Muskisinin temel nazariyat kayna olacaktr. 2
Sistemini Rislet -erefiyye fi n-Nisabi t-Telifiyye ve Kitab l-Edvar isimli kitaplarnda anlatmtr.
Safiyddin, Kitb'l -Edvr'nda, makale ve fasllar halinde musikimizin konularn ele alm ve incelemitir. Abdlkadir Merg de onun Kitb'l-Edvar' nn erh'l-Kitb'l-Edvr ad altnda erhini yapm, msk lemine sunmutur. Bu arada Abdlkadir' den evvel Mevlana Mbarek ah da Safiyddin' in Kitb'l-Edvr' n erh ederek, ayn isim altnda musiki alemine intikal ettirmitir. Sistemci okulun kuruluundan sonra Safiyddin'in ada olan Kutbddin iraz de Drret't-Tc adl byk hacimli ansiklopedisinde yeni okulun tantlmasna alm, ayn zamanda baz konular eletirmitir 3
Safiyuddinin nl erefiyyesinin dibacesinde ,Eski Yunan yazarlarnn deinmedikleri konular incelediinibelirtir.(Rislet-l Musika-erefiyye, Ankara niversitesi DTCF Ktphanesi, smail Saib Efendi yazmalar No: .S..481o vrk. 1b).. 4
ok ilgintir, Safiyddin musk teorisini gelitirirken; ada Mevlana Celaleddin-i Rumi (12071273) mesnevisinde srasn getirip, Trk muskisinde 24 ses olduunu, bir beyitle bildirmitir 5
Safiyddin daha sonraki asrlarda sistemi gelitirecek olan Abdlkadir Meragi'nin de bal olduu ekoln kurucusu kabul edilir.
Urmev'nin gnmze ulaan tek bestesi Nevruzun notas, Trk Msksinin bulunan en eski eseri olmas zelliini tar. Ancak o gnk nota sisteminin kodlar zlemediinden eser bu gne kadar seslendirilememitir.
Isfahanda nzhe ve mugni ismini verdii iki alg gelitirdii yazlysa da bunlarn rnekleri gnmze gelmez. Mzisyenliinin dnda hat ve edebiyatla da megul olmutur. Eserlerini Arapa yazsa da Azerbeycan l bir Trk ailesinin ocuudur. lm kariyeri itibariyle son Abbasi Halifesi Mstasm n Badattaki saraynda mzisyen ve ktphane sorumlusu olarak bulunur.
Kukusuz ki bu devrin en byk bestecisi Abdlkdir Meragi (1360-1445) dir. Meraga, Bursa,Tebriz, Badat, Semerkant ta yaam olan Merag, Marmara dan in snrna kadarki btn havalide tannacak ve sevilecektir. 6
Bu altyapnn sonucunda, 1200 l yllardan itibaren Arap ve Bizans mzikleri mskmiz tarafndan olduka deiik bir izgiye ekilir. Bunun en bariz gstergesi zellikle Ortodoks kiliselerinde bugn dahi icra edilen yin mziklerinde grlebilmektedir.
15. yzyln ortasnda balayacak olan Geleneksel Muskimiz deki erken klsik dnem 18.yzyln ilk eyreine kadar srecektir.
17. yzylda Trk Muskisinde gemi yzyllardaki kazanmlarnn iyiden iyiye yerletiini gryoruz. Ancak :mzik teorisi (almalar) bu dnemden yani 16.yzyln ortalarndan balayarak byk bir suskunlua brnr ve bambaka bir ekil alr.
ncelikle bilimsellik ortadan kalkar. Ortaya konulan almalarda efsneler, astroloji bilgileri ve hibir temele dayanmayan ampirik snflandrmalarn sonucu belirsiz anlatmlar alr 7
17.asrn balarnda Buhurizde Mustafa Itr Efendi ile Trk msksi eriecei en yksek yere ular. Dini, dind, saz ve sz msksinde rettii bestelerle hem kendi zamannn, hem de tm zamanlarn nde gelen bestecilerinden biri olur.
Bu yzyln ikinci yarsnda ise Hafz Post, dneminin en gl bestecisidir. Gazi Giray Hann himayesinde mskmize nemli katklar olacaktr.
Tasavvuf Msksinin nemli bir formu olan Mevlev Ayinleri ise bu yzylda olduka fazla sayda bestelenecek ve mskmiz her eyiyle bir dnya mzii hviyetini kazanacaktr.

D P N O T L A R :

1 Cinuen TANRIKORUR, Mzik Kimliimiz zerine Dnceler, tken Neriyat, stanbul, 1998, s.293
2 M. Nazmi ZALP, Trk Msksi Tarihi , TRT Mzik Dairesi Bakanl Yaynlar, Ankara, 1986, c.1, s.124
3 Urmev-Merag Sistemi , www.turkmuskisi.com.
4 Murat BARDAKI, Trk Mziinde Teori Aratrmas Rauf Yekta Bey le Balad, Milliyet Gazetesi, 14 Haziran 1983
5 Trk Sanat Muskisi Tarihi ,www.muskidostlar.com
6 Hasan Sami YAYGINGL, Mziin Geliimi ve lmleri, Anadolu niversitesi Ak retim Fakltesi Yaynlar, Eskiehir, 1988, s.43,44
7 Murat BARDAKI, Trk Mziinde Teori Aratrmas Rauf Yekta Bey ile Balad, Milliyet Gazetesi, 14 Haziran 1983

http://ferahnak.wordpress.com/2012/06/07/safiyuddin-abdulmumin-urmevi-nin-onculugunde-13-yuzyil-turk-siyaset-ve-idaresinde-oldugu-gibi-turk-musikisi-nde-yeni-bir-milattir/



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn estetik biimler kmesinde bulunan dier yazlar...
2. Adam smet nn' Nn Mzik ile likisi
nc Selim Devrinde Trk Musikisi
Gzel Sanatlarmz ve Muskmizin '' Muhteem Yzyl ''
Geleneksel Muskmizde Gfte Formu ve Gfte Formlarndaki Deiim Srelerine Tarihsel Adan Bir Bak
Ylmaz ztuna
Trk Musksi Devlet Konservatuar 40 Yanda
Abdlhamid ve Mzik

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Mukaddes Kitabmzdaki yetler ile Tarih Veriler Inda: Trkiyede Yahudicilik Hareketleri
Cumhuriyet' n Radikal 'nkilplar '' Srecinde Tarihi Musikimiz de Payn Almt
Necip Fzl" da "Peygamber" Ak….
Endls slam Devleti Medeniyeti inde Elbette Muski de Vard
Bir u Beyi : Mnir Nureddin Bey
Osmanl Dmanl Cumhuriyet Hkmetine Osmanl Ariv Belgelerini Dahi Hurda Kat Deerinden Sattrmt
Yazlnn 600. Ylnda Sleyman elebi" Nin "" Mevld"
1930 Lu Yllarda Muskimize Ynelik Tasfiye ve Ayar Sonras Aralanan Kap le Tanp Dost Olduumuz Arap Muskisi ve Arap Filmleri Maceramz
Ezan Bundan Tam 70 Sene nce Tekrar rab a Okunmaya Balanmt.
2. Adam smet nn Nn Cumhurbakanl Dneminde Kltr, Sanat ve Muski

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.