..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"Bana ev hikayesinden sz amayn. Artk benim oraya gideceim yok!" Fuzuli, Leyla ile Mecnun
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Bilimsel > Felsefe > ali osman yeten




19 Aralk 2010
Entellekteller amzn "Makine Krclar" m?  
ali osman yeten
"Hayata dair konular yalnzca felsefecilerin, sosyologlarn, tarihilerin kafa yormas gereken konular deil ayn zamanda; matematikilerin, mhendislerin, biyologlarn da kafa yormas gereken konulardr."


:CEBA:


iki kltr

     7 Mays 1954te Cambridgede gerekleen konferansn bal ki Kltr ve Bilimsel Devrimdi. Konferansa katlanlara hitap eden kii C. P. SNOW; aratrmac bir bilim adam, baarl bir romanc hatta bir eletirmendi. Daha nce pek fazla zerinde durulmayan bir ayrm gzler nne sermeye alr Snow. Bu ayrm; bir yana doa bilimcileri (mhendisler, bilim adamlar ..vb.) dier yana edebi entellektelleri (felsefeciler, edebiyatlar ..vb.) alarak bunlar arasndaki kutuplamay ortaya koymaya alyor. Ona gre; bu iki farkl kltr arasnda dnya sorunlarna zm bulma konusunda teknolojinin baar ansn ortadan kaldran karlkl bir phe ve anlayszlk vardr.
     Hayata dair konular yalnzca felsefecilerin, sosyologlarn, tarihilerin kafa yormas gereken konular deil ayn zamanda; matematikilerin, mhendislerin, biyologlarn da kafa yormas gereken konulardr.
     ki kltr ayrmn Snow u szlerle dile getiriyor; Bilim dndaki kiiler, bilim adamlarnn insanlk durumundan habersiz ve s bir iyimserlik iinde olduu yolunda kkl bir izlenim edinmilerdir. te yandan, bilim adamlar da edebiyat entelektellerin basiretten zerre nasiplerini almam olduklarna, insan kardelerine kar tuhaf bir umursamazlk iinde olduklarna ve sanat da dnceyi de varolu anyla snrlamaya altklar iin derinden derine anti-entelektel olduklarna vb. inanr. Snow, yeterli aba gsterildii taktirde bu ayrmn ortadan kalkabileceine inanmaktadr.
Bu kutuplama hem birey hem de toplum iin ok byk bir kayptr. nsanlarn kendilerini tek bir grup iine sokmalar ya da yle hissetmeleri, insanln ortak sorunlarna bakta byk farkllklar oluturabilir. Edebiyatlarn sanatsal bir dille yazyor olmas ya da bilim adamlarnn kendilerine zg bir bilim diline sahip olmalar; onlarn birbirleriyle evrensel konularda uzlaamayacan gstermez. Bir edebiyat ok iyi bir fizik bilgisine sahip olabilir ya da tam tersi; bir mhendis edebiyatla veya sanatla yakndan ilgileniyor olabilir. Son yllarda disiplinler arasnda uzmanlama olgusu artmaktadr. Bu nedenle herkesin her ey ile ilgilenmesi, her eyi bilmesi pratik olarak mmkn deildir. Fakat konu insan ve onun evrensel sorunlar olduunda bu tm insanlar yakndan ilgilendirir.
Disiplinlerin deien haritasnda uzmanlama ile birlikte yani gelimeler de yaanmaktadr; rnein biyo-teknoloji ve genetik alanlarnda birok etik (ahlaki) sorun meydana gelmitir veya dier taraftan psikoloji alannda bilimsel verilere daha fazla gerek duyulmaya balanmtr. Sonu olarak her iki tarafn da birbirlerine biraz daha yaklatn ve birbirlerine daha fazla ihtiya duyduunu syleyebiliriz.
1930lardan gnmze mikro elektronik devrim gereklemi ve bu alanda nemli ilerlemeler kaydedilmitir, bu ilerleme halen devam etmektedir. Bu deiim insan hayatn da nemli lde etkilemi ve hayatn vazgeilemez bir paras haline gelmitir. Bu trden deiimler bilimin daha iyi anlalmasnn yannda; onun kaba ve faydac bir ey olarak anlalmasna, kmsenmesine de neden olmutur. Snow, tam da bu noktada edebiyatlar eletiri bombardmanna tutmaktadr; ona gre batl entelektellerin hibiri sanayi devrimini anlamaya almamlardr. Yazarlar daha ok irkin arka sokaklar, tten bacalar ..vb. ksacas sanayilemenin bedelini grdkleri halde; hayal glerinin zorlayarak o dnemde yoksullarn hayatna girmeye balayan frsatlar grememilerdir. Ona gre entelekteller, zellikle batl entelekteller birer Ludditelerdir (doal-makine krclar) Snow sanayilemeyi yoksulun umudu olarak grmektedir. Bu nedenle, koltuklarnda rahat bir ekilde oturan insanlar iin maddi yaamn nemli olmadn sylemenin de kolay olduunu dile getirir.
Snow; Bar, yiyecek ve yeryznn kaldrabilecei sayda insan, dava budur..
Snow bu grleriyle baz evrelerin hayranln kazand gibi, bazlar tarafndan da eletirilmitir. Snowun grlerini eletirenlerin banda F.R. Leavis gelir. Onun en byk eletirisi Snowun bir teknokrat olduu ynndedir. Ona gre Snow makinenin verimliliini nihai deer olarak grmektedir; Snow insan deneyiminin llebilir olana faydac bir biimde indirgenmesini savunan bir szcdr. Leavis Snowun makine krclar eletirisini doru bulmamaktadr nk onun iin sanayi devriminin ar bedelini gren ve bu pheleri dile getirenler hakldr. Snow 1970 ylnda bu eletirilere cevap getirerek yanl anlaldn savunur.
Aslnda iki sava da gren insanlarn bilimi umut olarak grmelerini beklemenin biraz hayal kurmay andrdn syleyebiliriz. Bu dnemde dnya, ard ardna birok tehlikeye maruz kalmtr. nsanlarn hayata bak alar deimi ve bilime kar gvenleri sarslmtr. O dnemde bilimden anlalan eyin bombalar, fzeler, tanklar, petrol makineleri ..vb. olduunu sylemek ok da abartl olmasa gerek! Bu dnem insanlarna umut alamas gereken yazarlar, yaadklar dnyada umudu grememilerdir ki dierlerine anlatabilsinler!

Makine
     Bugn 21. yy da; makinelere ve fabrikalara biraz daha alm gibi grnyoruz, artk oumuzun evinde olmazsa olmaz olarak bulunan en az bir televizyon mevcut. Bununla beraber amar makineleri, mutfak robotlar, cep telefonlar gibi aralar da hayatmzn byk bir blmnde bize eitli kolaylklar salyorlar. Ve tabi ki tm bunlarn yannda bilgisayarlar..
     Bilgisayarlar ve cep telefonlar sayesinde artk sevdiklerimizle daha kolay iletiim kurabiliyoruz; yakn zamanda lkemizde de kullanlmaya balanan 3g teknolojisi ile konutuumuz kii ile grsel bir iletiim de kurabiliyoruz. Grlen o ki makineler her geen gn bize bir adm daha yaklayorlar. Tm bunlar iyi ho ama acaba bir eyi gz ard m ediyoruz? Makinelerin bize benzemesi gibi, gn getike acaba biz de mi makineleiyoruz! Gerek dnyamz sanal olan ile mi deitiriyoruz!
     Artk internet denen sanal gereklik sayesinde cretsiz gazete okuyup, baz tv programlarn seyredebiliyoruz. Mektuplar elektronik posta araclyla annda gnderebiliyoruz. Aslnda tm bu yenilikler de beraberinde doan yeni bir sorunun habercisi oluyor. Bunlar eskiden mektup vard mrekkep kokard, el yazs ayr bir sanatt vb. gibi romantik bir tavrla sylemiyorum! Artk vaktimizin byk bir blmn makineler ile geirmeye baladk. En basit biimiyle; yeni kan mzik albmlerde bile sesler makinelerden geiyor, mzikler bilgisayar programlar ile yaplyor. Oturduumuz yerden tm ilerimizi hallederken acaba oturduumuz yere baml hale mi geliyoruz?
Sanal alar sayesinde birok insan ile iletiim kurup onlarla arkadalk kurabiliyoruz, farkl lkelerden insanlarla ngilizce konuup anlaabiliyoruz; ksacas bir tkla tm dnyaya ulaabiliyoruz. Oysa dier taraftan dndmzde acaba dnya global bir ky halini mi alyor? diye sormadan edemiyoruz. nmzdeki yllarda dnyada en ok ngilizce bilen insan saysnn inde olaca konuuluyor. in nfusu dnldnde bu durum normal gibi gelebilir fakat ana dili olmayan bir dili dnyada en ok konuan lke olmak biraz dndrc deil mi?
Baz bilim adamlar ilerleyen yllarda makinelerin daha da gelierek insan gibi olacaklarn, hatta bazlar insann kapasitesinin kat ve kat zerine kacan iddia etmekteler. Bugn dndmzde makineler baz durumlarda insan gemi konumdalar; rnein tayamadmz ykleri makineler sayesinde tayabiliyoruz; hesaplamakta zorluk ektiimiz ilemleri makineler ile yapabiliyoruz ya da ok uzun uralarla dokuyabildiimiz kumalar makineler ile daha abuk halledebiliyoruz ..vb. konularda makineler zaten bizden daha iyi konumdalar. Fakat bilim adamlarnn bazlar zellikle yapay zeka zerine alanlar; yapay bir zeka reterek insan bu alanda da geebileceklerini iddia ediyorlar. Bu iddialarn baz felsefeciler tarafndan acmaszca eletiriliyor olmas; makine krclar yeniden mi? (Luddite again?) Sorusunu gndeme getiriyor. Bu sorunun cevabna ilerleyen yllarda bilim teknoloji ve felsefe genindeki gelimeleri daha yakn takip ederek ulaabiliriz.


Snow, C. P., ki Kltr, Tbitak Bilim
Kitaplar, Ankara 2001, 2. Basm, s. 94
Ayrca bkz. Snow, C. P., ki Kltr, Tbitak
Bilim Kitaplar, Ankara 2001, 2. Basm, ss.
113-114
1. Teknokrasiden yana olan. 2. a. Teknokrasi
ierisinde yer alan, ynetici konumundaki
mhendis, mimar, teknisyen, iktisat vb.
elemanlarn ortak ad. 3. a. Ekonomik
mekanizmalarn teorik incelenmesine dayanan
ancak insan etkenini her zaman yeterince gz
nnde bulundurmayan devlet adam veya
memur. TDK, Byk Trke Szlk,
(Leavis burada 3.
Anlama vurgu yapmaktadr.)



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn felsefe kmesinde bulunan dier yazlar...
Thomas Samuel Kuhn'un Bilim Anlay
Heidegger ve Zaman: Dasein Analitii erevesinde Zaman Analizi
Heidegger ve Zaman: Dasein Analitii erevesinde Zaman Analizi
Felsefenin Trkiye Zorunluluu


ali osman yeten kimdir?

bilmek iin mi yayoruz anlamak iin mi? henz bilmiyorum, anlamyorum.

Etkilendii Yazarlar:
felsefi etkiler daha fazla olmutur.


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | ali osman yeten, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.