..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Yaama kar smscak bir sevgi besliyorum... -Dostoyevski
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Estetik > Salih Zeki avdarolu




7 ubat 2010
Prozodi Dediin Nedir Ki?  
MAKSAT ARKI SYLEMEK OLSUN…

Salih Zeki avdarolu


Mzikte nemli bir husus olan prozodinin Trk Muskisindeki uygulan zerine bir deneme


:CJJH:
Etimolojisi itibariyle Eski Yunanca’ ya kadar ki dneme dayanan ve Franszcas Prosodie olan terim lgtlerde ; “ Mziin szlere, veya szlerin mzie uygulanmas “ olarak tarif edilir.
Eski Yunan mziinde prozodi, biri enstrmanlara elik, dieri ise konuma esnasnda seslerin tad zel vurgulamalar, konuma sesinin perdelerindeki deiik tonlamalar olarak, iki farkl anlamda kullanlrd. Bu gn bizim mziimizde, bunun ikinci anlamn kullanmaktayz. Yani prozodi denilince, “ iir hecesi ile mzik hecesinin (nota) ile uyumu “aklmza geliyor.
Edebiyatn da kendi iinde zaten zel bir prozodisi vardr. Dz Yaz, Manzum Eser, Hitabet gibi trlerin yazm ve okunularnda, edebiyatn genel kurallar erevesinde olduka nem tayan prozodi vardr ki, bu da “ Edeb Prozodi ” olarak tanmlanmaktadr.

Sz ve mziin, ikisinin de, beste diksiyonu, anlam ve henk bakmndan hatasz bir ekilde sentezi mzikolojide "Msik Prozodisi" olarak adlandrlmtr.

Dilin en hzl bir ekilde mzik yoluyla yozlat, ilk nce 18. y.y. Fransa’ snda farkedilmitir. Bunu nlemek iin de , bilimsel anlamda , ilk olarak bu lkede, daha sonra da talya'da prozodi kurallar belirlenerek, bir statye balanmtr.

lkemize ise prozodiye el atan ilk mzikolog, Hseyin Sadeddin Arel(1880-1955) dir. 1940’ l yllarda "Aruz-u Musiki" balyla kaleme ald notlar, uzun yllar sonra Murat Bardak tarafndan “ Prozodi Dersleri” ad altnda yaymlanr.

Gnmzde ise, uzun yllar bu konu zerinde kafa yoran sayn Trkolog Saadet Glda, ders notlarndan yola karak, 2003 ylnda yaymlad kitabnda, konuyu akademik olarak inceler ve nemli tesbitlerde bulunur.

Kitabn tantt bir rportajnda Glta Hoca, prozodi konusunda zetle unlar syler :

“Bestede eer gfte varsa, ksaca dilin malzemesi varsa, besteci, gnlnn istediince hr hareket edemez.” dedim. Name, mzik yle gerektiriyor diyerek, kelimeleri ezip bzemez, onlar keyfince uzatp ksaltamaz, kelimeleri melodinin emrinde kullanarak, heceleri birbirinden ayrarak, onlar saa sola yerletiremez; kendine snrsz hrriyet tanyan bestekrn hem beste diksiyonu, hem de mn gzellii yok olur. arks bir aznlk diline benzer dedim. Sonunda da “Szl eser yapan bestecilerin, hem edeb, hem de msik prozodisini ok iyi bilmesi arttr…

… Bir szl eserde, iiri ilgilendiren her mesele, bestekr da ilgilendirir. Temalar, vezinleri, durgu ve duraklar, kafiye ve nakaratlar, eitli edebi sanatlar, noktalama iaretlerinin hemen hepsi, iml titizlii, kompozisyon btnl, nazm ekilleri, eitli duygu ve dnceleriyle bestekr, nameden ayr olarak btn bunlar da bilmek zorundadr. Eserlerindeki prozodik mkemmellikleri ancak bu bilgilerle yakalayabilir. Prozodi ilmi, bu iki sanat dalnn mtereken ilgilendikleri bir mihenk tadr...”



Sayn Glda’ n : “Prozodi, Trke’yi sevenlerin mkemmellik lsdr” derken, kasdettii de zaten iir ile musk de uyumun salanmasdr.

Bu n bilgilerden yola karak, gnmz Trkiyesi’ nin mzik dnyasnda, bu kurallara ne kadar uyulduunu gzlemlediimizde durumun ne kadar vahim bir hal arzettiini kolaylkla grrz.

Gfte ve beste arasndaki uyumu salamak iin, bestekrlarn, besteleyecekleri iirin hece kalplar ile, o bestede kullandklar usul kalplarnn rtmesine dikkat etmelidir. Bu sadece bestekrlarn dikkat edecekleri bir kural olmayp, mkemmel bir prozodiye sahip bir eseri seslendiren yorumcularn da uymalar gerekecek bir ilkedir.

Yani ak heceleri kk, kapal heceleri byk mzik notlaryla besteler ya da icra ederseniz ortaya prozodik zrl bir mzik eseri kar. Ayrca, kuvvetli ve vurgulu heceler, bestelenen eserde kullanlan usuln kuvvetli darblarna, gftenin sessiz ve ksa heceleri ise usuln zayf darblarna denk dmelidir.

Mzik cmlelerindeki “es “ ler, bunlarn l ve zamanlar rasgele kullanlmamal,bir anlam ifade edecek ekilde belirlenmelidir.

Yani zet olarak, bir eserin sz ve mziinde, hecelerin uzunluu, ksal, kelime ve notlarn vurgu yerleri ile, cmlelerin vurgu ve durgu yerlerindeki uyum, prozodisi hakknda olumsuz bir eletiriye frsat vermeyecektir.

Aksi halde, ortaya, hi de ho olmayan ,anlamsz ses garabetleri kacaktr. Bu hem dinleyenleri rahatsz edecek, hem de mzik eletirmenlerinin acmasz eletirilerine hedef olacaktr.

Bunlarn dnda, her mzik trnn kendine zg bir diksiyon ve slbunun olduu gzden karlmamaldr. Bunu rneklersek, Halk Muskmizin bilinen zellii, blgesel oluuna, yani her trknn doduu ve gelitii corafyann az ile sylenmesine bal olmasdr. Oysa geleneksel muskimizde durum hi de byle deildir. Bu mzik sisteminde, beste yapan ve besteyi yorumlayan kiilerin yaadklar blge neresi olursa olsun, mutlak anlamda besteyi “ stanbul Az “ denilen bir slpta ortaya koymalar gerekir. Yoksa Arl, Urfal, Kayserili, Edirneli’ nin az, vurgu ve tonlamalaryla yaplacak beste ve icralar komik olmaktan teye bir anlam tamayacaklardr. Zaten Trk Edebiyatnn mterek zellii de baz istisnalar dnda “ stanbul Trkesi” eksenli oluudur.

Bizim mziimizde, prozodik anlamda en byk gaflar, maalesef stikll Marmzn bestesinde ortaya km, bu da balangcndan gnmze kadar acmaszca alay ve eletiri konusu olmutur.

Mar sylenirken, mziinden dolay, szleri sanki Trke dnda bir dili artrmaktadr ki, bu da mevcut bir mziin stne, sipari kabilinden gfte monte edilmesinden kaynaklandn apak ortaya karmaktadr.

“ Kooork – maaa- sn- meez- buuu- a- faaak- ES – laaar –daaa- y- zen al sancak –
Sn-me-den yuuur- du-mu- ns- tn-de t- ten- en sooo- no- caak – o- bee- ES- nim-mil-le-ti-min…”

eklinde devam edip giden bir cmle bozukluunu farketmek iin de, ne edebiyat, ne de mzikolog olmamza ihtiya vardr.

Bunun dnda gerek arabesk ve gerekse pop mziin arklar, ilerinde ok az bir istisna dnda, karakteristikleri itibariyle zaten prozodi bozukluklaryla mlul olarak retilmekte ve sylenmektedir.

Bizim iin en ac gerek ise geleneksel muskimizde grlen beste ve zellikle de bu bestelerin icralar srasnda yaplan prozodi hatalardr.

TRT’ nin kuruluundan bu yana, denetiminden geen ve repertuvarna giren eserlerinde teorik olarak dikkate deer byk bir prozodi hatasna rastlayamayz. Bunun yannda , TRT sanatlarmzn byk bir ounluu da, icralarnda bu notalara azami olarak dikkat etmektelerse de, ne var ki ilerinde ok az da olsa bir grup sanat maalesef, eseri sanki yeniden bestelercesine icra etmektedir.

Szm ona kibarlamak adna, Osmanl dneminde bestelenmi eserlerin szlerindeki “tehamml” ler “tahamml” , “hev” lar “ hava”, “feryd” lar “feryat”,“cnm” lar “ canmm”, “aceb” ler, “acep”, “vcd” lar “vcut”, v.b. bir ok kelime hem man, hem de ekil asndan rahatlkla ters yz edilmektedir.

Brakalm Osmanl dneminde bestelenenleri, mesel Alaeddin Yavaca Hocamzn hicaz eseri “ Kimseyi byle perin etme Allah’m yeter “ in son nakaratndaki “ dnderdi” kelimesi bile, bazlarnca deta, bir yanllk dzetilirmicesine ve cretkr ekilde “ dndrd” ye rahatlkla evrilmektedir.

Pop sanatlarmz, en sekin klsiklerimizi bir Amerikal veya Fransz arkcsnn diksiyonuyla icra etmekte, bu da bata “TRT” miz olmak zere, bir ok yayn kuruluunda, olduka tantanal bir ekilde mzik severlerin “ beeni” lerine sunulmaktadr.

Konunun en vahim taraf da, zellikle son -be yldr balayan ve gittike artan bir deformasyon furyasdr. Yine TRT dahil, yayn kurulularnda, Trk Muskisi icra eden baz” allme” solistler, brahim Tatlses’ in arabesk trklerinin finalinde yapt varyasyonlar, aynen muskimize uygulamakta her hangi bir saknca grmemektedirler.
Yani, bir bakyorsunuz “Dnlmez akamn ufku” nu okuyan solistimiz, arknn son nakaratnda cmle, kelime, es, mes ne varsa bir Amerikan sakz inercesine, eziyor, bzyor, sndryor velhasl posasn kardktan sonra, dinleyiciden marifetlerinin karl olarak ok “ byk” bir alk istiyor.

Bu durumda biz de kalkm “ prozodi”- “ mrozodi” gibi anlamsz meguliyetler iine giriyoruz.

Maksat “ konser” olsun ve “ glelim- elenelim” deil mi ????...


K A Y N A K A :
1 Hseyin Sadettin AREL, Prozodi Dersleri, Pan Yaynclk, stanbul, 1997
2 Saadet GLDA, “ Trk Dilinin Diksiyonu - Prozodisi Vurgu ve Vurgulamalar le Trk Musiksinde Prozodi “ Kendi yayn, stanbul, 2003
3 Mehmet Nuri YARDIM, “ Saadet Glda’ la Sohbet www.mehmetnuriyardim.com

http://ferahnak.wordpress.com/2010/02/07/prozodi-dedigin-nedir-ki-maksat-sarki-soylemek-olsun%e2%80%a6/






Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn estetik kmesinde bulunan dier yazlar...
Trk Halk Musksi Ezgilerini Derleme almalar Tarihesine Kronolojik Bir Bak
Doru Bir Osmanl Muski Tarihi

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Trkiye Nin Trrklk le Alakasz beyaz Trk Meselesi
ekip Ayhan zk
Her Sabah Mart lklar le Uyanmak Doyumsuz Bir Senfonik Hadise
Yalnzlata Agresifleen Bir Toplum indeyiz
"Bilge Mimar" Imz Ayn Zamanda Bir Neyzen - Muskinast
Tanbur Cemil Bey
Avrupa" da Mzik , Trkiye" de Siyaset; Fazl Say Her Zaman Bunu Yapyor
ki Asrlk Mecbur Yol Haritamz
Muhteem Bir ey...
Bundan Tam 60 Yl nce Hristiyan Bir Kadn in Daha Sa ken Trkiye" de Mevlit Okunduunu Biliyormuydunuz?

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.