..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Tm insanlk bir tutkudur; tutku olmadan din, tarih, romanlar, sanat, hepsi etkisiz olurdu. -Balzac
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Bilimsel > Felsefe > ali osman yeten




19 Aralk 2010
Heidegger ve Zaman: Dasein Analitii erevesinde Zaman Analizi  
1.Blm: Giri

ali osman yeten


Yldzlara yrdm, hepsi bu mezar tandaki bu sz Heidegger hakknda ok ey anlatr. O hayat boyunca hakikati arayan bir dnr olmutur. Heidegger varoluu felsefenin konusu haline getirerek felsefenin hayatn dnda olmadn; bizzat dnya-iinde olduunu anlatmaya alr. Hayatn iinde olan bizlerin hakikatin dnda kalamayacamz vurgulayan Heidegger; nceki filozoflarca kabul gren insan ve varlk arasndaki zne-nesne ilikisini varolu dncesi ile ortadan kaldrr. Varln anlam? Sorusuna o; soruyu soran kiiyi de dahil ederek cevap arayna giriir. O okuyucusuna hazr cevaplar sunmak yerine sorular sorar ve bu sorularn nasl cevaplanacann yntemini belirlemeye alr. Soru ile balad eserlerini yine soru ile bitirir.


:CHFC:
Giri

Martin Heidegger, 1927 ylnda yaymlad Varlk ve Zaman (Sein und Zeit) adl bayaptyla; felsefe ve bilim evrelerinde byk yanklar uyandrmtr. Heideggerin etkisi dnyada ve lkemizde halen devam etmektedir. O, felsefenin sonunu bilim ve teknik dnyasnn zaferi olarak gryordu.

Heideggere gre felsefenin sonu, Bat-Avrupa dncesine dayal dnya uygarlnn balangcdr.(1) Heidegger gnmzde sonu gelmi olarak grlen (pozitivizmin de etkisiyle) felsefenin balangcndan bu yana olan serveninde; doru yolu izleyip izlemedii sorusunu sorar ve bu soruyu felsefe tarihinin balangc olarak kabul gren Antik-Yunan felsefesine kadar gtrerek; gnmzde felsefenin esas anlamnn ok gerisinde kaldn ve bitti gzyle baklan eyin aslnda hi balamadn (hep eksik ya da yanl kaldn) gstermek suretiyle; felsefenin yani en genel anlamyla varln esas (sahih) anlamn ortaya karmaya, akla kavuturmaya alr. Heidegger varln anlamn: hocas Husserlden devrald fenomenolojik yntemi gelitirerek oluturduu, Dasein Analitii ile zamansall ilikilendirerek ortaya koymaya alr.

Bu incelemenin amac: Heideggerin varln anlamn ortaya karmak amacyla izledii yolu (Dasein analitiini), gnmz yorumuyla ele alarak zamansalln ne olduunu ve nasl ortaya ktn eletirel bir bak asyla gz nne sermek ve yorumlamaktr. ncelememiz yalnzca ontik ya da ontolojik bir anlam deil, ayn zamanda yaayan insann devinen dnya ile ilikisine dair bir anlam arayndadr.

Heideggere gre varlk bilinenin aksine kavramlarn en karanlk olandr. Varl var olan biiminde kavramak mmkn deildir. nk varla, var olana dair baz belirlenimler atfederek ulamak mmkn deildir. Fakat yine de varln (var olan biiminde) tanmlanamaz oluu, varln anlamna ilikin sorudan bizi muaf klmad gibi, tersine, bizi bu soruyu sormaya armaktadr. Bu durumda varlk sorusunu yeniden sormamz gerekir. Bunun iin ncelikle sorunun formlasyonunu belirlemek gerekecektir.

Her soru sorma, bir eye ilikin soru sorma demek olduundan bir sorulana sahiptir. te yandan bir eye ilikin her soru sorma, o eye soru sorma anlamna gelir. Dolaysyla soru sormaya, sorulann yan sra sorgulanan da aittir.(2) Heideggere gre; varla dair soru sorarken aradmz ey balangta anlalmaz olsa da, yine de o ey btnyle mehul deildir.

Varlk sorusunun anlalmas iin ncelikle hikaye anlatmamaya yani baka bir deyile varolan olarak varolann kkenini (nedenini) baka bir var olana dayandrmadan belirlemeye almak gerekir.

Heideggere gre hakknda konutuumuz, fikir sahibi olduumuz ya da u veya bu ekilde iliki kurduumuz her ey bir varolandr ve bu durumda bizler de neliimiz ve nasllmzla birer varolanzdr. Varlk ise ylelik ve neden-nasllkta, gereklikte, mevcut oluta, kalclkta, geerlilikte, Daseinda, vardrda yatmaktadr.(3) Bu durumda biz varln anlamn nerede, hangi var olanda aramalyz ya da varln amlann hangi var olandan balatmalyz? Buradaki var olan herhangi bir var olan olmayp, soruyu soran olarak bizleriz yani buradaki var olan kiinin kendisidir. Bu durumda varlk sorusunu almak; Ancak bir varolann kendi varl iinde effaf klnmas(4) ile mmkn olabilir. Bu durumda varln anlamna dair soruyu effaf olarak formle edebilmek iin, bizden nce bir varolann (Daseinn) kendi varl bakmndan uygun bir biimde aa kavuturulmas gerekmektedir.

Varlk sorusunun z anlamlarndan birisi Sorulann, sorulan soruya zsel olarak tesir ediyor olmasdr.(5) Bunun anlam; Dasein karakterindeki bir varolan ile varlk sorusu arasnda belirli bir iliki vardr. O halde; varla dair soruda aranlan ey varlk anlay, sorulan ey varlk, sorgulanan ey ise Daseindr.

Dasein, varln tasavvur edici soyutlan bakmndan var olann bir durumu demek deildir. O, varlk anlaynn yuvasdr.

Bugne kadar varlk sorusu iki saike (sebebe) dayandrlagelmitir. Bu sorunun ya kkenine (menei) atfta bulunulmutur ya da bu sorunun belirli bir yantnn bulunmadna deinilmitir. Varlk hep bir var olann varl olarak grlegelmitir.

Dasein dier var olanlar arasnda bulunan herhangi bir varolan deildir. Onu dier varolanlardan farkl yapan zellii; bir varolan olarak kendi varlna sahipken, ayn zamanda kendi varln mesele etmesidir. Dasein kendi varl iinde, varl u ya da bu biimde anlayabilmektedir yani varlk Daseine kendi varl sayesinde ve kendi varl iinde amlanr. Bizatihi varlk anlayna sahip olmak, Daseinn bir varlk belirlenimidir.(6)

Daseinn znde dnya-iinde-varolmak yatyor olduundan; Daseindan hareketle oluturulan bir varlk anlay hem iinde bulunulan dnyada var olann varlk anlay; hem de bu dnyadan (iinde bulunulan) hareketle eriilebilecek olann varlk anlayyla ilikilidir. Dolaysyla Daseinn bu zelliine bal olarak esasen; Daseinden farkl olan dier ontolojilerin de, Dasein zerinden temellendirilecei bir fundemental ontoloji aranmaldr.
Dasein kendi varlk tarzna (minvaline) uyumlu biimde davranarak srekli olarak iliki iinde bulunduu dnyadan hareketle kendi varln anlama eilimindedir.

Heidegger Varlk ve Zaman adl eserinde varolann varlnn anlamn zamansallk olarak nitelendirecektir. Daseinn varlk tarz, bizzat var olmak durumuyla varl anlamasdr. Bu iliki ierisinde ele aldmzda Daseinn varl belirtik (ak, belli) olmadan anlayp yorumlamas; Heideggere gre, zaman iledir. Bu durumda her trl varlk anlaynn ve varlk yorumunun kavray ancak zaman ile mmkndr. Bunun akla yatknln salayabilmek zere zaman, hem bizatihi varl anlayan Daseinn varl olarak, hem de varlk anlaynn ufku olarak zamansallktan hareketle asli biimde aa karlmaldr.(7)

Buradaki zaman kavramn alelade zaman anlaylarndan ayrt etmek gerekir. Alelade zaman anlay, Aristotelesten balayp Bergson ve sonrasna kadar srp gelen, kendine geleneksel zaman kavramnda ifade bulan bir zaman yorumuyla belirtik (ak) hale gelmitir. Burada aka ortaya konulmas gereken ey, sz konusu zaman kavram ile esasen alelade zaman anlaynn zamansallktan neet edip etmedii (kp kmad), neet ediyorsa bunun nasl olduudur. Bylece alelade zaman kavramnn hakl itibar yeniden iade edilecektir ve bylece, bu zaman kavramyla sylenmek istenenin aslnda mekan demek olduunu savunan Bergson un tezine kar klm olunacaktr.

Uzun zamandan beri zaman varln eitli sahalarn birbirinden ayrt etme grevi grmektedir. rnein Zamansal var olanlar (doada grlen olaylar ve tarihte yaananlar) ile zamansal olmayan var olanlar (mekansal ve rakamsal ilikiler) birbirinden bu ekilde ayrt edilmektedir.(8) Yani sadece zaman iinde var olan olarak var olanlar ya da var olanlarn zamansal nitelii deil bizatihi zamann kendisi. Ancak bu durumda, zamansal ifadesi, sadece zaman iinde var olan anlamna gelmekle kalmaz. nk zaman d ve zaman st olanlar da varlklar bakmndan zamansaldrlar.(9)

Varln anlamn ararken yaplmas gereken ilk ey Dasein analitii oluturmaktr. Bunu yaparken grlecektir ki Daseinn yaplar aslnda zamansalln bir halidir. Daseinn varl, anlamn zamansallkta bulmaktadr. Nitekim zamansallk, Daseinn zaman iinde var olan olup olmadndan, zaman iinde nasl varolduundan baka, bizatihi Daseinn bir zamansal varlk minvali olan tarihselliinin de olanak kouludur.(10) Buradaki tarihsellik, tarihten yani dnyadaki tarihsel yaanmlklardan nce gelmektedir.

Geleneksel hale gelen ontolojik anlay; geleneksek kategori ve kavramlarn ksmen hakiki biimde derlendii asli kaynaklara eriimi engeller. Yani baka bir deyile gelenek, Daseinn tarihselliini kendi kknden koparr. Balangta da dendii zere; varla ilikin sorunun temel problemi, onun zlmemi olmasndan ok unutulmu olmasndandr. Gnmzde geleneksel hale gelmi olan Yunanllarn ontolojisi; Dasein ve varl dnyadan hareketle anlamaya alm (fakat zamanla), bu dnce varl kendiliinden anlalr olarak kabul etmitir. Kknden koparlm olan Yunanllarn bu dnce biimi, ortaan ontolojisi zerine de dorudan etki etmitir. Varla ynelik sorunun srekli ihmali nedeniyle, bu tarz (asli sorudan uzak kalan) ontoloji ve ontolojiler, -varl ve varln yapsn soruturmadan- varolmaya devam etmilerdir.

O halde, eer varlk sorusu yeniden sorulacaksa; ncelikle bu sorunun gnmzde katlam hale gelen gelenekten ayrlmas, koparlmas gerekmektedir. te biz asl devimizi, varln ilk ve ondan sonraki ynlendirici belirlemelerinin kazanld asli tecrbeleri olmas bakmndan Eskia ontolojisinin geleneksel envanterinin varlk sorusunun rehberliinde bozumu olarak anlyoruz.(11) Bu bozumun eilime uygun olarak, ontolojinin tarihi iinde varln yorumu yaplrken, ncelikle varln zaman fenomeniyle bir araya getirilip getirilmedii sorulmaldr. Bu temporalite sorunsalyla ilgilenen ilk ve tek kii Kant olmutur. Fakat yine de Heideggere gre; Kantn zaman zmlemesi (zaman fenomenini zneye geri tad halde), geleneksel alelade zaman anlayn aamamtr.

Heideggere gre modern felsefenin kurucusu olarak kabul edilen Desccartes, varlk sorusunu ihmal etmek durumunda kalmtr, ona gre Dercartes (meditasyonlarda) varolanlar zerine, ortaa ontolojisinden hareket ederek gr beyan etmektedir. Dolaysyla felsefenin szde yeniden balangcnn, uursuz bir nyargnn yeniden gvermesinden baka bir ey olmad ortaya kmaktadr.(12) Byle bir nyarg zerine temellendirilen felsefeler; Eskia ontolojisiyle eletirel bir hesaplamaya girememilerdir.

Heideggere gre Yunanllarn varlk yorumunda zaman, dier vaorolanlar gibi ele alndndan; bu yorumlarda zamann fundamental ontolojik ilevine dair bir malumat yoktur. Heidegger bu durumu, Aristotelesin zaman grne deinerek eletirir. Aristotelesin zaman anlay, zaman fenomeni zerindeki ilk ayrntl yorumdur. Buna ek olarak; Aristotelesin bu yorumu kendisinden sonraki btn zaman grlerinin zn oluturacaktr (Heidegger bu yoruma Bergsonu da dahil eder). Heidegger, Kantn zaman anlaynda da Aristotelesin ortaya koydu yaplar iinde hareket edildiini syleyerek; Kantn ontolojideki temel ynelimi ile Yunanllarnkinin paralellik gsterdiini syler. Varln anlamna ilikin rehber soruyla birlikte bu inceleme, esasen felsefenin fundamental sorusuna gelip atmaktadr. Sz konusu sorunun ele aln minvali fenomenolojidir.(13)

Heideggere gre varlk sorusunun stnn rtk kalmasnn temel nedeni; fenomenolojik hatalardr. Bu hatalardan en nemlisi fenomenolojinin bir bilim olarak nitelendirilmesi ve burada sz edilen fenomenlerin nceden verili olduunun varsaylmasdr. Oysa Heideggere gre fenomenoloji; bir konuyu deil bir yntemi isimlendirmektedir. O halde Heideggerin yntem olarak kabul ettii fenomenoloji nedir?


1 kten, Kaan H., Heidegger Kitab, Agora Kitapl, stanbul 2004, s.107
2 M.Heidegger, Varlk ve Zaman, ev; Kaan H. kten, Agora Kitapl, stanbul 2008, s. 4
3 Heidegger, a.g.e., s. 6
4 Heidegger, a.g.e., s. 7
5 Heidegger, a.g.e., s. 8
6 Heidegger, a.g.e., s. 12
7 Heidegger, a.g.e., s. 18
8 Heidegger, a.g.e., s. 18
9 Heidegger, a.g.e., s. 19
10 Heidegger, a.g.e., s. 20
11 Heidegger, a.g.e., s. 23
12 Heidegger, a.g.e., s. 25
13 Heidegger, a.g.e., s. 28

.Eletiriler & Yorumlar

:: Varl sorgulamak
Gnderen: Nilfer Aydur / , Trkiye
9 Ocak 2011
Dasein'n kendi varln sorgulayan olmas ''teki'' olmakszn mmkn deildir ki; zaten ''Dasein''n kendi varln mesele etmesinin nkoulu olan dnce, tekiyle varolmann iliklendii dildir.




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn felsefe kmesinde bulunan dier yazlar...
Thomas Samuel Kuhn'un Bilim Anlay
Heidegger ve Zaman: Dasein Analitii erevesinde Zaman Analizi
Entellekteller amzn "Makine Krclar" m?
Felsefenin Trkiye Zorunluluu


ali osman yeten kimdir?

bilmek iin mi yayoruz anlamak iin mi? henz bilmiyorum, anlamyorum.

Etkilendii Yazarlar:
felsefi etkiler daha fazla olmutur.


yazardan son gelenler

bu yaznn yer ald
ktphaneler


 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | ali osman yeten, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.