..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Bir insan bir kaplan ldrmek istediinde buna spor diyor, kaplan onu ldrmek istediinde buna vahet diyor. -Bernard Shaw
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Bilimsel > Felsefe > Bayram Kaya




4 Aralk 2021
Kapasite Yeti Yetenek Yaratclk 3  
Bayram Kaya
Hlbuki ki ne yetenek ne us, snfsal bir karakter deildiler. Yetiler zerine snfsal karakterle yanstmayd (retiydi). Ancak kleci toplumlar da "bilmesinlercilik-anlam bilim oyunu-semantizm) uygulanr. Egemen snflarn yapt bilmesinler taktii iinde alan emek kesimleri, her zaman kolektif eitim retim eksiklii iinde tutulurlar.


:CHD:
zmlememizi uzatmadan biraz derinletirelim. Yetiyi bir eyi yapabilme gc olarak tanmlasak ta yeti bir eyi yapabilme ve yapamama olarak tanmlanmam olmay da ierir. Bu nedenle yeti belirsizle kapasite bileenidir.

Yeti bir eyi yapmaya belirlendii an bu "yetenek oluyordu". Hem de yeti yeni bir eyi yapmaya belirlendii an belirlenen durumla "yeni ss duruma ve yeni bir belirsiz duruma olanakllarla yaratcdr. Yaratcln da yeni durumalar aamal bir belirli-belirsiz durumlarn olanakls ve olanaksz olaca unutulmamaldr.

Saz alma gibi birok dzenleme ve bileimli yetiler zerinde bir eyi yapmaya belirlenme, o ey zerinde eletirme yapan eilimler, hayat zerinde artl renmeydi. stisnalar baki olmakla bir eyi yapmaya belirlenir olu yeni belirli durumla yapabilme ve yapamamaya da belirlenmi oluyordu.

Yamur yana belirli olu; yamur eklindeki ya bu yeni durumuyla sele, gllere, bala, erozyona, hayata vs. belirli olu iken yine indirgenen bulutlarla yeni ve farkl bir belirsizliktir.

Kar ya ha keza a, kayganla, donmaya vs. dnen yeni belirli durumlar olanana (yeteneine) kavuur. Bu yeti sel kavuum iindeki kar ya, souk iklim gibi bileimlerdeki olu ve olulardan kaynakl buzullar belirmesi vardr.

Bu yeni durum yeni bir iklim sel, ekolojik ve jeolojik durumlar iinde olunmakla yeni tr bir dallanp atallanmalara doru yol olmaktadr. Sz gelimi evredeki buzullarn erimesi ve erimeden doan belirsizliklerle yeni, belli bir duruma yaratc olula (olanak ve olanakl olula) yeni bir belirli olanla yeni bir belirsizlikti.

Tm bunlar evredeki kapasite deiimleriydi. Bu gibi deikenler ile kapasite deiimine bal yeni potansiyellerdi. Yeni belirli ve belirsiz durumlara ak oluun yeti ve yetenekleriyle belirli snrl ve belirsizle olunmayd.

rnein; buzullar belirli zamann belirli koullarn koruya gelen bir kapsam ve kapasite yeteneiydi. Olutuu dnemin atmosfer koullarn, evre ekolojilerinden bir ksm hayat trn fosil olarak muhafaza ediyordu. O gnn trlerine ve evre basks seil imli tepkisel birok anatomik yapy ihtiva ediyordu.

Dahas eriyen buzullar iinde ortaya kan o fosillerle, o gn koullarna bal bakteri ve virs tr mikroplar gnmzde bilinmeyen salgnlara yol aabiliyordu. Buzullar evreye bir kapasite durum iken eriyen buzullar evreye ikinci bir kapasite ve yeti sel yetenek durumlarla potansiyelliydi.

ve d koullara bal bindiriti durumlar kii gibi zel bantl deiken bir kapasite iinde de iftilik yapmaya olanakl durumlarn yetisiyle, yetenee dnr. Kolektif bir emei gerektiren beslenme, barnma, savunma gibi belirli bir ie karlk olacak olacak toplumsal kapasite nedenle her kii ne ifti ne de kpr mhendisi olmayacakt.

Kii konjonktr el durumla doal ve toplumsal evreye bal kapasiteyle ifti olabilmenin, mhendis olabilmenin belirsiz durumlarna enerjin bir yeti ve yetenek biimlemesiyle olmasna ramen bu byleydi.

Buna kolektif kapasite doygunluu veya kolektif kapasite yorgunluu ya da kolektif kapasite dolmas gibi durumlarn ortaya konmas diyorduk.

Oysa doa iinde kolektif kapasiteden yoksun tekil kiimiz kendi kapasitesi iinde; kendi beslenmesine, kendi savunmasna, kendi yavru bakmna, kendi dinlenme -barnmasna, kendi deneyimli renmesine (mhendisliine) ve kendi deneyimli saln korumasna e anl yeti ve eilimlerleydi.

Kii Dnya'nn Gne'e uzakln bilemez. Kii Gne nlarnn 8,5 dakikada Dnyaya geldiini atomun ekirdek yapsn sava kan hcrelerini, hcredeki koful mitokondri gibi organelleri vs. bilemez. Bu nedenle kii doal kapasite zerine ok byk oranda kolektif yansmal kapasite eilimleriyleydi.

Bir deftere cilt veya sahifeler eklemekle kapasite artrmna gidiyordunuz. Oysa kolektif kapasite karsnda kiisi kapasite ok snrlyd. Kiisi kapasite nasl artrlacakt? Yani doal durumla snrl olan kii, sesini duyuramad uzaklara ve uzaya sesin nasl duyuracakt?

Kukusuz ki toplumsal kapasiteli elektromanyetik iletiime bal teknik ve teknolojilerle, kiisi donanmn hem yeni bir yeti ve yetenek kullanmna evirecekti. Hem de kolektif kapasite nedenle yeni bir kapasite kullanm artrmna gidecekti.

Yetiler kapasiteye bal snrl olusa da siz belirlemediiniz srece yetiler zerine bindirilecek olanlarn renilmesi ve yeti yapabilirliine dnce olu imajlaryla snrl deildi.

Yeni bir renme eski bir renmeye ket yaptrmakla silinebilirdi. Eski bir renme zellikle de dinsel renmeler ileri ket vurur. Yani yeni renmelerin engeli olurlar (gemlenmesi olurlar). Geriye ket vurmak ta eski renmeleri unutmaktr. Kolektif kapasite ile renme, ou sosyal renmelerin geriye ket vurmadr.

Kolektif paydalk; sadaka, zekt kltr gibi eski kleci renmelere ket vurur. nsan haklar gibi renmeler; iki kadn ahitliinin bir erkek ahitliine eit olmas gibi, 4 kadna ve daha fazla kadna kadar evlilikler de geriye ket vurulmas bu kabilden renmeler kapasite boaltmdr.

Kolektif kapasite belirsizle olan durumla geriye ket vuran durumlar zerine yansyan imajlar olmakla, kiisi kapasiteler artrlyordu. Bu tr geriye ket vurumlar yararlyd.

Oysa imdiki kleci sistem inaca kolektif gemie ket vurma yapmakla (silme unutturma, karartma yapmakla) ileri ket vuran bir renme engelimiz olmaktadr.

Kleci ve imanc enfeksiyonla oluan ina kolektif inac gemii unutturup; kolektif paydal etkiyi size "rzk verip sizi doyuran benim diyen efendi kle, bey-boy tarz monarin oligarin anlayla ileri ket vuruyordu. lerdeki renmeyi engelliyordu.

Her kapasite snrl olusa da her kapasite potansiyel bir deiken (varyabl) bir durumla; etkin, etkileyen ve etkilenen diyalektikle olmas nedenle, formle edilen renmelerle yine kapasite artrm hep olanaklyd. Kapasite snrl olutu.

Yeti, yetenek ve yaratclk kapasite gibi snrl olu iinde neyle kaytl olup olmayacak eitliliiyle snrsz olutu. Nasl kiisi yeti ve yetenekler molekler biyo polimerlerle snrl bir kapasiteyse: kolektif alanl yeti de, yetenek ve yaratclk ta alrlnza bal kolektif kapasiteyle snrlyd.

Yine yetenek ise bardakla su ien maymun rneinde olduu gibi renmeyi ierir. Bardakla su ien maymun rneindeki gibi maymunun renmesi insan etkili bir renmedir. nsann bardakla su imesi kolektif etkili, toplumsal gelimenin rn bir renme olmakla geriye ket vurutur.

Maymunun insanda rendii yetenek tr etkilenme insan iin toplumsal etkili olsa da maymun iin toplumsal bir etki ile renme deildir. Doal anklk ve alrlkla kapasitif bir renmedir.

Maymun iin bu yetenek tr renme, maymun toplumu gibi bir toplumsal etki ile renme olmamakla, maymuna gre maymun tr iinde maymun trne bal kalmadan renme yapabilme yatknln ierir. Yetiler bir anatomik zemine bal durumla her zaman belirli bir bindiri ile snrl olmayan olumsal bir durumdu. Bu renmeler bireyin doay yanstan anklkla alrlk renmesi iindedir.

nsan doann bir parasyd. Maymun da zel eitimle insanda grdn yanstyor taklit ediyordu. Bu taklit yeteneiydi. Maymun kolektif bir yaratc bilile, bulula, anlam edile olmadka; yapt doay taklit yeteneiydi.

Canllk belirsizle olan anatomik bir kapasiteni yetilerleydi. Yetiler de olumsal yapabilirlikle ve belli bir yapabilirlikle yetenekti. Canllar eitli deneyimlerin bileimi olarak verili dzlemle kaltmsal dzeyde yetenekler aktaryorlard.

Canlln kapasitesi biyo fizyolojik biyo anatomik ve znel eitlilikle hem kstllkt hem de bize kstllk gibi gelen bir tutum bambaka evre etkilerine gre kimi hayat trlerinde mumla arasanz bulunmayacak kadar bir yetenekti.

uras da aktr ki canllar dta "toplumsa gelimenin salad yetenekten yoksundular". Bu nedenle yaratc deillerdi. Oysa trmzn yetenei emein rgtlenmesi kadar, kolektif bir eitim ve retimle de ortaya konuyordu. Eitim retim taklidi yansmayla hayvanlarda da vard. Taklidi yansma her dzey ve dzlem iinde olabilen bir yansmayd.

Snfl ve kleci bir yap iindeyiz. Bu nedenle eitim ve retimle ortaya konan yeteneklerin bir ksm smr nedenle alan kesimlerden esirgenip engellenir. Esirgenip engellenen eksiklii de kleci sistem size yeteneksizlik saylmakla bu "yeteneksizlik smrye gereke yaplr".

Oysa yazmn banda beri sylyorum kapasite bir yetilerleydi. Yeti belirsizle durum olmakla yeteneksizlik iermez. Doal yeteneklere ANIKLIK diyoruz. Ki bu ankla, verili dzlem dedik.

Hlbuki ki ne yetenek ne us, snfsal bir karakter deildiler. Yetiler zerine snfsal karakterle yanstmayd (retiydi). Ancak kleci toplumlar da "bilmesinlercilik-anlam bilim oyunu-semantizm) uygulanr. Egemen snflarn yapt bilmesinler taktii iinde alan emek kesimleri, her zaman kolektif eitim retim eksiklii iinde tutulurlar.

Ve emek kesimlerinin kendilerinden gizlenen bu tr kolektif bilgi, kolektif eitim retim eksiklii nedenle emek kesimleri mlkten yoksun klndklar gibi birok yetenein de yoksunu olurlar.

Egemenler, eksikli braklan yetenek yoksunluu iindeki emek glerine bunlar yeteneksiz" denmekle bu sylem kimi yeteneklerden yoksun klnan emek gleri zerine bir su gibi yapmakla egemen snfn smrsne gereke yaplr.

Dahas ezen snfn bu trden yaklamla olmas, emek kesimlerinde gizlenen bilgi eitim retim gibi kolektif koullarn eksiklii; geni yoksul kesim iinde milyonlarca yaratc yetenein heba olmasna neden olur.

Yine de kolektif yansma emek kesimleri zerine kendilik bir boca oluladr. Boca olu karsnda eitim ve bilgiden yoksun kimi kiiler kendi deneyleriyle bu boca olutan Gorki gibi, Newton gibi, Lincoln gibi bili bulu ortaya koyabilmilerdir.

Doal yetenee anklk diyoruz. evresel etkilere de alrlk diyoruz. Yetenek anklk ve alrlkla sk sk ilikinle olup bir tepki ve etkiyi cevap olarak geri yanstmaktr.

Yaratclk Toynbee gibi dnceciler tarafndan insanstclk, doastclk gibi mutlaka bir stclkle tanmlanr. Oysa inay anlatrken inann banda hi bir ekilde olmayan kolektif us ve yaratclk; inann banda da olamazd.

Doa olmu bitmi bir tanm ve kavram deildir. Doa ve doastce yaratm sylemi dnyal tanmlamalara uygun bir anlama ve anlatm olmakla daha batan sakat bir dnme olacaktr. Yani doada olu kesikli srekli ve bitmemi bir eksiklikledir.

Oysa yaratclk kiisi anklkla, kiisi alrlkla (kiisi ihtiyala), kiisi kapasiteye zamana bal toplum kapasitesi iermeye bal bir snrl olutu.

Yaratclk kolektif kapasite nedenle olgu ve olaylarda eksik ve boluk brakmaz. Mkemmeliyetidir. Donuktur. Bu trden eksii ve boluu olmayan sreler de kolay kolay devinemez. Olgu ve olaylar geliemez. Oysa evren ve hayat srekli eksikli boluklu ve trl devinimlerledir.

Doastce bir yaratm hangi doaya gre yaratm sorunsal olmakla daha bir iinde klmaz bilmesinlercilik (karanlklk ya da obskrantizmin) oyunudur. Bu iki sylemle de bilinemezcilie hitap ediyorlar.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn felsefe kmesinde bulunan dier yazlar...
Kendisini Kopyalama 2
Kopya Yaplar 1
Totemi Dil 24/g
El Felsefesi ve Tarihsel Yaratl 16
El Felsefesi ve Tarihsel Yaratl 10
Kolektif Alan 24
Totemi Dil 24/e
Kopya Yaplar 4
Bir Ahlak ve Vicdan Sorunu Olan Utan 1
Totemi Dil 23/a

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Ne Devletsun Ne Devletlu [iir]
Kle 2 [iir]
ve Biz [iir]
Bor Namustur [iir]
Mjdelenmitir Ekim 2 [iir]
Yol Yolcudan Habersiz [iir]
Mjdelenmitir Ekim 1 [iir]
Asuman [iir]
Kle 3 [iir]
Kendime Sayarm [iir]


Bayram Kaya kimdir?

Emekli eitimci. 1950 Mucur / Krehir doumlu.


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Bayram Kaya, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.