..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Dnyann her tarafndan retmenler insan topluluunun en fedakr ve muhterem unsurlardr. -Atatrk
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Tezler > Ceyhan ZTRK




18 Haziran 2008
Altn Elbiseli Adam  
Ceyhan ZTRK
Altn Elbiseli Adam ve Tarihsel nemi'ni anlatan bir makale


:DDBE:
ALTIN ELBSEL ADAM VE TARHSEL NEM
GR
imdiye kadar Trk tarihinin ilk yazl belgelerinin Orhun Abideleri olduu biliniyordu. Ne yazk ki hala, brakalm lkretim okullarn ve liseleri, niversitelerimizde dahi bu ayn cehalet devam etmektedir. Hlbuki 1969 ylnda, Kazakistan’n eski bakenti Almat’nn 50 km. kadar yaknndaki Esik Kurgan’nda ele geirilen buluntular arasndaki bir yazt, Trk tarihinin ilk yazl belgesi olma hakkn kazanmtr. O halde, neden bu cehalet hala devam etmektedir ve neden kendini tarihi gren kimseler bu konuda sessiz kalmaktadr? Ne acdr ki ok nemli olmasna ramen, konu hakknda yazlm tek bir Trke mstakil kitap yoktur.

te biz de, bu hazin tablonun ortadan kalkmasnda bir faydas olmas iin, hi olmazda gemi atalarn ansna, byle bir aratrma yapmay kendimize mecburi kldk. Umarz ki bu acizane almamzla gayemize ulaabilmiizdir.


I.BLM

ESK (ISSIK) KURGANI’NIN KEF VE BULUNTULAR
1. ESK (ISSIK) KURGANI’NIN KEF
1969–1970 yllarnda, Kazak Bilimler Akademisi’nin, Tarih, Arkeoloji ve Etnografya Enstits’nn Arkeoloji blm bakan Kemal Akiolu’nun ynetiminde kazlan, Alma Ata ehrinin 50 Km. yaknndaki, imdiki Issk Kasabas’nda bulunan Esik Kurgan bir tesadf sonucu ortaya karlmtr.

Bekin Nur Muhammedov, 61 yanda, tarihi. “Ben bir Nayman’m (Bir Mool kabilesi). Dodum bydm buralarda yaarm.” diyor. “Az ileride bir fabrika var. 1969 ylnda fabrikann inaat devam ederken mezar ortaya km. Tarihi olduum iin gelip bakmam istediler. Ben oraya vardm ve mezar ellerimle aralamaya baladm. Mezarlarn zerindeki aalar ate grm gibi yanmadan kl haline dnyordu. Altn Elbiseli Adam ktnda parltsndan ve ndan gzlerimiz kamat, bir sre bakamadk ona. Altn Elbiseli Adam’n yannda, zerinde yazlar olan bir de tas vard. Elindeki yz ben taktm.” Daha sonralar durum yetkililere bildirilir ve kaz daha geni apl olarak devam ettirilir. Cesedin altn zrhnn ve ok saydaki altn eyann mezarda ele geirilmesi kurgann soyulmadn gstermektedir.

Esik Kurgan’nn yaps iin unlar sylenebilir: 7. metre derinliindeki mezar odasnn zeri toprak-ta ynyla kapatlmt. Bu oda, dier Hun kurganlarnda olduu gibi ina edilmitir. Kaln am ktklerinden yaplm mezar odasnn lleri 3x2 metre ebadndadr. Odann derinlii ise 1.20 metredir. Ancak, am ktklerinin ieriden yontularak dzletirildiini gryoruz. Aratrmaclarn aklamalarna gre mezar odasnn ahap strktr dnda hazrlanm ve sonra kazlan ukura indirilmitir. Zeminden kurgann tepesine kadar olan ykseklik 9 metreyi, kurgann zerindeki suni tepenin ap ise 60 metreyi bulmaktadr.
     
ncelikle bu buluntularn hangi toplulua ait olduklar meselesi tartma konusu olmutur. Kazy yapan Kazak- Trk arkeologlar bu eserleri genellikle M.. V-IV. Yzyllara ve Sakalara mal etmektedirler. Kazaklar kendi kkenlerini Trk olarak kabul ettikleri Sakalara dayandrdklar iin bu ekilde bir dnceye varmlardr.

Yaplan eitli aratrmalar, eserlerin bozkr kltrne mensup Trk veya en azndan Trklerle akraba (ya da Trklemi) bir kavim tarafndan yapldna iaret ediyor. Yaznn Gktrk kitabelerinin alfabesine benzerlii ve eserlerin mitolojik, ikonografik zelliklerinin Hun sanatna ok uygun oluu nedeniyle, zellikle Trkiyeli Trk aratrmaclar bunlar Hun eseri olarak nitelendirmilerdir.

2. KURGAN’DAN IKAN MATARYALLER

Alan mezarn iinden drt bine yakn altn eya karlmtr. Mezarda ele geen eitli eyalar arasnda keramik kaplar, ahap tabaklar, 2 gm kupa ve yaznn zerinde yer ald bir gm anak ile baka birok obje vardr. 18 yanda olmas gereken gen bir prense ait cesedin zerindeki altn zrh bal bana bir sanat eseridir.

2.1.ALTIN ELBSEL ADAM VE ANAKTAK YAZI
18 yanda olmas gereken gen bir prense ait cesedin zerindeki altn zrhn bal bana bir sanat eseri olduunu sylemitik. Bu elbise tamamen saf altndan yaplm ve mkemmel bir iilikle yaplmtr. Bu elbisenin zellikleri yledir: Cesedin banda zerinde altndan yaplm tasvirlerin aplike olarak yer ald klah eklinde bir balk bulunmaktadr. Baln tepesinde de bir hayvan heykelcii yer alr. Ayrca ok ular, altn yapraklar, da kvrmlar zerinde dnya aacnda kular, arslan, da keisi gibi mitolojik ve sembolik adan nemli olan hayvan tasvirleri vardr. Baln nnde boynuzlu- kanatl atlar simetrik olarak yer almaktadr.

Zrh gmlek, ekenar drtgenler eklinde birleen paralardan oluur. Ekenar drtgenlerin bir tarafnda genimsi yaprak ekilleri vardr. Kollarn st kesimlerinde ve yenlerinde arslan balar bulunmaktadr. Yaka evresinden aaya inen ve etekte de devam eden erit de arslan balarndan olumaktadr. Deri kemer zerinde altn aplike kemer plakalarnda hayvan tasvirleri bulunmaktadr. Kemer levhalarnda dizleri byk, boynuzlar arkaya doru uzanan geyik tasvirleri, sluplam arslan balar bulunmaktadr. Cesedin giydii pantolonu ve izmesinin yukar taraflaryla dizleri de altndan ssldr.
Prensin sol tarafnda kn altnla kapl haneri bulunmaktadr. Sa tarafnda da kemerine altnla balanm iki taraf keskin bir klc bulunmaktadr. Onun ayrca yine altn kapl bir kams da ele geirilmitir. Hanerin kabzasnda ve knnda da hayvan tasvirleri yer alr. Ayn husus kl iin de geerlidir.

Esik kurganndan karlan eserlerin hepsi Hun sanatnn yapm ve ssleme tekniklerine uymaktadr. Hayvan tasvirleri, Trk hayvan tasvirlerine uygun olarak ele alnmtr.
     
Muhtelif ekillerde (kak, kepe, bardak gibi) tanmlanan gm anak zerinde 26 harf tespit edilmitir. Bu harflerin okunmas almalarnda zellikle Olcas Sleymanov’un yapt eviri yank uyandrmtr. Onun dnda Prof. Musabayev’in, transkripsiyon ve tercmesi pek taraftar bulmamtr. Bununla birlikte eserler zerinde olduu gibi, anak zerindeki yaznn zlmesi iin yaplan almalar da halen devam etmektedir.

lk tercmeyi yapan Sleymanov yle bir ifadeyi nermitir: “Khan uya Otuz (da) yok bolt utsi tozlt.” “Han’n Olu yirmi yanda yol oldu (Halkn?) ad san da yok oldu.”

Hatice irin’e gre ise, Gktrk yaz sistemi imdilik bilinmeyen bir tarihte Trkler tarafndan kullanlmaya balanmtr. Trk damgalarnn ve ideogramlarnn gelebilecei en ince ve ekonomik noktay gsteren Gktrk yazl ilk metin rnei, M.. IV.- V. yzyllara ait olduu tespit edilen Esik Kurgan’ndan karlan gm bir anan iine kazlmtr; ancak bu yaznn bilim ltlerine uyan bir okuma denemesi henz yaplamadndan, 687- 692 yllarna tarihlendirilen ayr kitabesi, Gktrk yazl en eski metin olarak kabul edilmitir.

II. BLM

ALTIN ELBSEL ADAM’IN VE YAZININ NEM
1. ALTIN ELBSEL ADAM’IN SANATSAL VE TARHSEL OLARAK DEER

Altn Elbiseli Adam, saf altndan ve mkemmel el iilii ile yaplmtr. zerindeki sslemeler gayet dikkat ekicidir ve gnmz teknolojisi dahi bunu yapmada hayli zorlanacak gibidir. Ayrca bu sslemeler Trk kltr tarihi asndan da ok deerlidir. Esik altn levhalarndaki motifler, at, da keisi, geyik, kaplan, pars, kurt, yrtc ku gibi motifler tar. Dikkat edilirse bu eler klasik Trk kltrnn elerindendir. Yine bu elerin Hun sanatnda sklkla kullanld hatrlatlmaldr. Bu sslemelerde hayvan motifleri canl bir ekilde resmedilmitir ki bu slup Trklerin icad olan “Hayvan Sanat”nn benzeridir.

2. ANAKTAK YAZI VE BU YAZININ TRK TARH AISINDAN NEM

Tarihiler Altn Elbiseli Adam’n .. 6. yzyla ait olduunu sylyorlar ama bu konuda tartma var. nceleme heyetindeki Kazm Miran farkl dnyor ve bu tarihi .. 3.500’e gtryor. Miran, Altn Elbiseli Adam’n yannda bulunan gm tastaki yazy okuduunu, bu yazdaki dilbilgisi, cmle dizimi ve kelime yapsn ancak o tarihlere ait olabileceini belirtiyor.

Kazakistan Bilimler Akademisi Tarih ve Etnoloji Enstits Bakan Prof. Dr. Mamet Koygeldi, zellikle Altn Elbiseli Adam zerinde duruyor. Sovyet dneminde mezarda bulunan kemiklerin on drt ayr karbon testinin olduunu ve bunlarn birbirini tutmadn, bu on drt ayr testin zellikle birbiriyle rttrlemediini ifade ediyor. Fakat ar basan gr bu tarihin M.. 5–4. yzyl olduudur.

Bu eserler, Almat ehrinin Ortalk Mzesi’nde sergilenmektedir. Mzede sergilenen altn elbiseli adam, gereinden bir uyarlama. Gerek buluntu, Kazakistan Merkez Bankas kasasnda saklanyor.

Kazakistan’da herkesin bildii ve deer verdii, onur, gurur duyduu bir varlk gibi. Almat’nn en byk meydannda onun heykeli var. Resim blm rencileri meydanda o heykelin resmini yaparak alyor. Kazakistan’n her yerinde Altn Elbiseli Adam’dan bir eyler grmek mmkn.

SONU
Grlyor ki, Trk tarihinin ilk yazl belgelerinin Orhun Abideleri olduu fikri artk deimektedir, deimelidir. Esik Kurgan’nda kan yazt, hakl olarak Trk tarihinin ilk yazl belgesi unvann tamaktadr. Fakat bu konuda skntlar yaanmaktadr. ncelikle bu kurgan’daki kemiklerin karbon deneyleri tarafszlkla yaplmamakta ve bunda kt bir niyet yatmakta olduu gayet ak bir ekilde kendini gstermektedir. Bu kemiklerin on drt ayr testi yaplm fakat hibiri birbirini tutmamaktadr. yleyse, bata, bu kurgann resmi sahibi olan Kazakistan lkesinin ve daha sonra Trkiye gibi Trk lkeleri iinde gelimi bulunan lkelerin bu konuda hassas davranmas gerekmekte ve her trl yardm yapmakta elinden geleni yapmay kendine bir dev hissetmesi mecburi olmaktadr. Yine Trk lkelerinin bata gelen grevlerinden biri de, devam eden kaznn maddi gelirinin arttrlmas ve bylece daha verimli sonular elde edilmesinin salanmasdr. Dier bir grev de, bu projeye deerli ilim adamlarnn gnderilmesidir.

Fakat en nemli grev bata tarihilere dmektedir. Her ey bir yana, artk Trkler iin yaznn kullanm tarihinin ok ncelere dayand, yaznn icadnn Trkler tarafndan gerekletirilmi olunabilecei gibi bilgiler topluma ulatrlmaldr. te bunu da tarihiler yapmaldr. Bu konu hakknda hala, Trkiye’de yazlm tek mstakil kitap olmamas Trkiyeli tarihilerin yzkarasdr. Umarz ki bu kara leke, en ksa zamanda silinecektir.









KAYNAKA

AY, Abdlhaluk M. - lhami Durmu, “skitler”, Trkler, C.I, Yeni Trkiye Yaynlar, Ankara 2002, s.575–596.

ORUHLU, Yaar, “Hun Sanat”, Trkler, C.IV, Yeni Trkiye Yaynlar, Ankara 2002, s.54–76.

ESN, Emel, “ Asya’da Milattan nceki Bin Ylda Trklerin Atalarna Atfedilen Kltrler”, Trkler, C.I, Yeni Trkiye Yaynlar, Ankara 2002, s.494–517.

KAFESOLU, brahim, Trk Milli Kltr, tken Yaynlar, stanbul 2003.

SOMUNCUOLU, Servet, “Altn Elbiseli Adam”, Atlas Dergisi, S. 137, Austos 2004, s.138–142.

RN, Hatice, “Trklerde Alfabe ve Kimlik”, Trkler, C.III, Yeni Trkiye Yaynlar, Ankara 2002, s.740–753.






     
     





Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Trk Kadnnn Tarihteki Yeri ve nemi

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Zordur Gereklerle Yaamak [iir]
Anlk iirler [iir]
Sevgiye Sayg [iir]
statlara [iir]
Yardmda Terddt Etme [iir]
Sevginin Deeri [iir]
Elveda ve Dua [iir]
Smerli Glgam ve Albert Camus [Deneme]


Ceyhan ZTRK kimdir?

Ceyhan ZTRK S. . Fen-Edeb. Tarih Bl. Harran niv. Sosyal Bilimler Enst.

Etkilendii Yazarlar:
Kendimi bulduum tm air ve yazarlar


yazardan son gelenler

bu yaznn yer ald
ktphaneler


yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Ceyhan ZTRK, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.