..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Tarih, hibir zaman orada bulunmam kiiler tarafndan anlatlan hibir zaman olmam olaylarla dolu bir yalan. -Santayana
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Toplum > ltfi akaray




7 Mart 2015
"Siyasi Ahlak" ve "deal Devlet" zerine Tarihsel Bir Analiz...  
ltfi akaray
Ynetim ve ynetim ahlak zerine semavi kaynaklar bir tarafa brakacak olursak ilk bilimsel denemeler ve yazlar Antik Yunana kadar uzanmaktadr..Sokrates ve rencisi Platonun Devlet ve devlet ynetimi zerine ortaya koyduklar almalar ve sisteme kar sergiledikleri manifesto ve Sokratesin bedel olarak hayatyla dedii ynetim kritii insan ve toplumlar iin hep bir evrensel amaz olarak karmzda durmutur..


:BJAE:
Ynetim ve ynetim ahlak zerine semavi kaynaklar bir tarafa brakacak olursak ilk bilimseldenemeler ve yazlar Antik Yunana kadar uzanmaktadr..Sokrates ve rencisi Platonun
Devlet ve devlet ynetimi zerine ortaya koyduklar almalar ve sisteme karsergiledikleri manifesto ve Sokratesin bedel olarak hayatyla dedii ynetim kritiiinsan ve toplumlar iin hep bir evrensel amaz olarak karmzda durmutur..

phesiz evrenin en mkemmel varl olduu tartma gtrmeyen insan ve onun st-bilinci toplumu ynetmek yine insann kendisi iin en byk sorunu tekil etmitir..
Bu sorunu kimi zaman tek otoritenin etrafnda kurduklar kanun zrh ve baskyla; kimi zaman semavi dogmalarn manevi zrh altna gizlenerek;
kimi zaman oulcu tercih afyonuyla toplumlar uyuturup kapitale hizmet ederekamaya altlar..
altlar ama her defasnda insan iin kimi zaman toplumsal ounlukla da evrenselbir deer olarak karmza kan ahlak veya etikin siyaset veya politika olarak adlandrdklar bu ynetim biimlerinde uygulanabilirliini de tarttlar..
Ahlak veya etikin ynetimsel olarak vcut bulmu haline siyasi ahlak-politik etik adn verdiler;
Antik Yunandan slam Corafyasna ve kadim dinlerin merkezi Uzak Douya varncaya kadar tarttlar..
Platonun ve Aristonun Devletinden Farabinin el-Medinet-l Fadlasna uzanm;
Konfys ve La Tsunun bilge devleti bn-i Haldun ve Maverdinin kutsal devletine kar mcadele etmi; Hegel ve Marxn deal devleti kapitalin yerine iktidara halk tamt..

Kabul etmek gerekir ki medeniyetler tarihi boyunca ideal devlet bir fantezi olmaktan teye geemedi;kitaplarda bir teori ;Platon ve Farabinin iinde bir ukde olarak kalmaya mahkum oldu..
Fakat ideal devlet ve ynetime yakn vcut bulmu medeniyetler,az da olsa,var oldu..Bunlarn varl ve devamlarnn temelinde hi phesiz siyasi ahlakn devlet ve ynetimin merkezine oturmu olmas yatyordu..
Ahlak,toplumun kendi klt ve manevi atlasnda ortaya koyduu bir milli deerler toplam olurken etik daha ok insan merkeze koyan bir evrensel deerler manifestosu olarak kmtr karmza..
Bundan dolaydr ki,semavi dogmalar temelinde kurulan ve gelenekler ile tezyin edilen Dou Medeniyetlerinde hakim olan siyasi ahlak olurken;
nsan ve devleti sevk ve ynlendirmede felsefi dnceyi baz alan Bat medeniyetlerinde hakim olan renk politik etik olmutur..

Douda semavi buyruklar silsilesi,

Uzak Douda bilge kiilerin spritel retileri,

Batda ise eletirel akln ortaya koyduu yasal korkular
i
nsan ve davranlarn kontrol altna alan sosyal kuvvetler oldular..
Peki ender de olsa medeniyetler tarihinde grdmz ideal devlet ve ynetimlere yakn Uluslar bunu nasl saladlar?..
Sihirli kelime-kavram;
Siyasi ahlak..
Ne Platonun Devletindeki Antik Yunanda;
ne Farabinin Faziletli ehri Orta Asya krsallarnda;
ne Hegelin Almanya-Avusturya-Rusya karml deal Prusyasnda;
ne de Marxn Proletaryann iktidar olduu komnist devletinde..

Biz bunu Asr- Saadet dediimiz Nebinin(sav) ve Hz.Ebu Bekir ile Hz.merin Medine slam Devletinde;
Endls Emevi Devleti,Byk Seluklu ve Anadolu Seluklu Devletinde gzlemleyebiliyoruz..

Burada asl olan renk her ne kadar ilahi doneler-semavi dogmalar olsa da bunlar insann ve toplumun genleriyle zdeletiren siyasi ahlak es geemeyiz..
sa(as)dan nce ve sonra dier medeniyetlerde monarklar ve oligarklarn otoritesiyle salanan veya
saland zannedilen toplumsal bar ve haklar mezkur medeniyetlerde insann kendi i bar ve huzuru ve bunun topluma yansmas ile salanmtr daha ok..
Ayn i bar ve huzuru insann kendine ve dndaki dnyaya gven ile pekitiren ahlaki yap devletin de zirvesinde yer alm ve bu defa eitim ile teyid edilerek siyasi ahlak olarak toplumda vcudiyetini srdrmtr..

Siyasi ahlakta esas olan bireyde isar olarak zuhur eden ve tekileri kendi nne geiren ahlaki hasletin burada toplumu ve onun karlarn devlet adamlarnn nne geirmesidiryani dier bir ifadeyle eyh Edebalnn Osman Gaziye tledii;
nsan yaat ki devlet yaasn felsefesinin hayata geirilmesidir..
Bu medeniyetlerde gelirin adil dalm ve paylam,Ynetim ile teba arasnda biat-rza kltnn uyumu,toplumsal bar ve huzur,bilim ve sanatta dinamizm,dnce ve felsefi ifadede zgrlk,eletiriye ak toplum gibi zellikler dier medeniyetlerin hep nne kmtr..
rnein Arap Emevilerinde fiozoflar,kelam bilginleri(mtekellimun) dlanrken,siyasal ve toplumsal tecrid ve line tabi tutulmu;Ebu Hanife gibi orijinal bir Tefekkr Devi bask ve zulmle ilevsiz
hale getirilmitir..
Ayn siyasi ve ahlaki akamet Abbasilerde de kesintisiz srmtr..
Buna mukabil Hristiyan ve Musevi dnyas ile i ie yaayan ve onlarn retilerini de yakndan nceleyen,ayrca kendi ilim ve irfan dnyalarn felsefi ve mistik retilerle tezyin eden Endls Emevilerinin Felsefe,Tb,Sanat,Musiki,Tasavvuf,Hadis,Kelam gibi bilim dallarnda ok orijinal ve mstesna bilgeler yetitirmesinin altnda el-Hamra Saraynn kendi tabanna duyduu saygve gven ile kurduu iletiim ve diyalogdur..

Bu Siyasi ahlakn meyveleri olarak bn-i Hazm,bn-i Miskeveyh,bn-i Tufeyl,bn-i Rd,Kurtubi,Ebu Medyen,bn-i Arabi gibi sadece slam Dnyasnda deil tm dnyada tesirleri ve izleri
olan Dev Bilgeler yetimitir..
sterseniz kendi corafyamza ve sularmza doru inelim siyasi ahlakn etkilerini irdelemek iin..
Seluklu-Anadolu Seluklu ile Osmanl arasndaki ynetimsel fark bir mimari eserin zerinde bulunan kartal ya da aslan bandan bile ayrt edebilirsiniz..
Selukluda eserlerin d yzeyi son derece scak,zengin ilemeler ve desenlerle sslenirken Osmanlda mimari fiziki bymeye karn sanatsal ve estetik olarak sadelii ve matl tercih etmitir..
Biri insana duyulan gven ve sanatta estetie verilen neme iaret ederken dierinde eserin devasa duruuna inat tek dzelik-statkonun izlerinin da-vurumunu gzlemlersiniz..

Sultan Alaattin Keykubat ile Endlsl bn-i Arabi ve Mevlana arasndaki diyalog,inan ve dnceye sayg,devlet destei;

Sultan Alpaslan ve veziri Nizaml Mlkn pozitif bilimlerin geliimine katk,okullama ve akademik almalarn nn amas,Gazzali gibi bilge kiileri sahiplenmesi ve desteklemeleri;

Maverannehrden gelen bilgelerin Anadoluda birer ekol haline gelerek halkn moral deerlerini ykseltmeleri;

Dier yanda ise Fatih dneminde bn-i Rd felsefesini erh eden ve savunan Alaattin et-Tusi ile Gazzali ekolnn mdavimi Hocazade arasnda kan ilmi mnazara ve bunun sonucunda fikirlerinden
dolay dlanan ve lke topraklarn terk etmek zorunda kalan Alaattin et-Tusi..
Devlet ynetiminde siyasi ahlakn zafiyeti ve tek renke brnmesi..
Dini-tasavvufi retilerin siyasetin gdmne girmesi ve tekkeler eliyle kontrol altna alnmas..
Yunus,Hac Bektai Veli ve Mevlana gibi maeri vicdann zgr ve zengin sesleri ve temsilcilerinin yerini Saray ruhunu yanstan Ebussuud efendi gibi otoriter bilginlerin almas..

Yine bu dnemde Fuzulinin devlet otoritesinden kamas,ayn ekilde air Nefinin eletirel msralarndan dolay idam edilmesi,Molla Ltfinin yine muktedir kritii ve ahlaki uyarsndan dolay dama mahkum edilmesi..

Btn bu olaylar ve deiimler halkasndan karlabilecek en doru yarg siyasi ahlakn zafiyete
uramas ve yerini otoriter korumac devlet anlaynn almasdr..
Gcn halktan alan ama halktan kopuk,
Halkn yneten ama srekli kukulu tedbir ve skynetim modunda olan bir siyaset ve onun ahlak..

Eh artk gnmze; tabii zellikle Trkiye ve slam Corafyasna geme zaman..

Batda daha ziyade insan temelli evrensel deerler etrafnda ekillenen ve ahlakn kendisi deil ahlak felsefesi-etik ile yorulan politik anlay slam Corafyasnda semavi dogmalar ve gelenekler ile mndemi bir toplumsal deerler btn ahlaki yapyla kar karmza..
Aslnda politika lafz Batnn ynetim anlayn ifade etmekte ne kadar doru ise Siyaset lafz da slam Dnyas ynetim anlayn ifade etmekte o kadar isabetlidir..

Her ne kadar Politika ve politik ahlak zerine ilk eseri kaleme alan Platonun rencisi Aristo olsa da bu kavram Dou ve slam Dnyasnn toplumsal genleriyle uyumad iinSiyaset adyla karmza kmtr..
Tabii bu ynetimsel metamorfozun en byk sebebi
Akl ve mantk odakl reel politikten semavi donelerle ykl duygusal yaklamlara geitir..

deal devlet anlayna yakn ynetim baars ve siyasi ahlakn en kamil olduu dnemler olarak tanmladmz Endls Emevi,Seluklu-Anadolu Seluklu ve duraklama dnemine kadar Osmanl mparatorluundan sonra gnmz slam Corafyasnn ekillenmesi nasl olmutur?..

Son mparatorluk olan ve slam Corafyasnn tek hakimi Osmanlnn 1923den itibaren resmi olarak sona ermesinden sonra Siyaset ve siyasi ahlak kavram ya tamamen deiti ;
ya melez olarak devam etti ya da,S.Arabistan rneinde olduu gibi,siyasi ucube olarak tezahr etti..
Bir ou Osmanl kolonisi olan kimi slam lkeleri Kapitalist Bat blokunun gdmnde krallk-mutlak monari olarak ,kimi komnist Rusya blokunun gdmnde sosyalist cumhuriyetler,kimi emperyal
batl lkelerin kontrolnde oligarik cumhuriyetlet olarak sahne aldlar..

Tabii Trkiyenin 1923den sonraki seyri ok deiken olmutur..
Tek parti-tek adamlktan Cumhuriyet nidalar altnda yllarca demokrasi pistinde patinaj yapm,ne saya ne Musaya yaranabilmitir..
Demokrasi admlar ve atlmlar tek adam-tek parti statkosundan gelen
vesayet rejiminin darbeleri ile hep sekteye uratlm;
siyaset ve siyasi ahlak Batnn reel politiki ile Dounun deal Siyaseti arasnda gel-gitler yaamtr..

Kardinal cbbesi ve klah giydirilmi mam modunda siyasi zig-zaklar izen bir yapnn ynetimde nasl bir ahlak anlay olabilirdi ki?..
Bunun ad ne etik politik olabilir ne de siyasi ahlak.. ;
Batnn kar ve bencil kromozomu ile Dounun korumac ve iyelik kromozomunun birlemesinden doan hilkat garibesi bir karakter ya da
politik ahlak-siyasi etik..!

Halknn karsnda Ebu Zerrin zhdn,merin adaletini anlatarak duygusal atraksiyonlar ile ktidara yelken aan ama iktidarda Machiavellinin kar maskesini takarak Harunolarak gelip Karun olanlar..

Arabesk siyasetin kollarnda kimi Osmanl kimi ada Trkiye ryasna yatan ama her koltuk deiiminde Zbk politikaclarn kucanda uyanan bir toplum..
eride siyaseti ahlak zrhndan karp rantn rengine boyayan ve ihale takipilinden milli lkleri unutan ve terk edenler;
Darda ise iktidarn koruyabilmek adna Kresel Sistemin uluslar aras eko-politik oyunlarnda figran olmaya raz olan karakterler..

Bir asra yakndr siyasi ahlak sadece tarih kitaplarndan ya da seim vaadlerinden baka yerde tanyamayan ve kutsallar ile aldatlan insanlar,yklan hayaller ve tkenen umutlar..
Yllardr deal Devlet ve onun siyasi ahlak anlayn hayata hakim klmak isteyen bir toplumun Ynetim trajedisini izliyoruz..Bazen drama bazen traji-komik tadnda..

nsanmz ne Platonun ideal Devletini ne de Farabinin Faziletli ehirini istiyor zira onlara gre bu beklenti topyadan da te..
nsanmz ne Hz.mer gibi bir Lider Ynetici ;
Ne de Ebu Zerr gibi bir vatanda beklentisinde..
Tek beklentisi sadece siyaseti ahlak izgisine ekebilen yneticiler grmek,grebilmek..

ok ey mi istiyor insanmz?..























Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn toplum kmesinde bulunan dier yazlar...
Kzm ve Ben... Ya da Zamanda Yolculuumuza Alegorik Bir Yaklam...
Kaht-i Ricalin Tam da Zirvesindeyiz...
"Tek Adam"... ark Dnyas'nn "Mitolojik konu"
Alg Operasyonlar... Ya da "Malumat Baba Tahir'den Gnmz Medyasna"
Verin Deerlerimi!..
"Ganimet"i Grnce Uzladan Vazgemek...
Sosyo - Kltrel Bir Erozyon;"dil ile Din Arasnda Kayp Kimlikler... ""

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Ktl Amare'yi Anarken...
imdeki Med - Cezir...
Kelimeler Kser mi, Ksyorlar te
anakkale...
Mevlana ve Biz...
Dua...
Iid,nusra,so ve Dierleri... Neo - Liberalizmin "Kresel Tetikileri"
Gl ve Blbl zerine Bir "Serenad"...
Men Dakka Dukka...
Eer Sorarlarsa

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Yaayarak reneceksin ocuk... [iir]
Uyansn Umutlarm Gne Gzlerinde... [iir]
Bizden Gidenlerin Adn Zaman Koymular... [iir]
Leyla'ya Mektuplar - II - [iir]
Muna (Li) Saya [iir]
Dmelerim Hep Senin Yznden... [iir]
Acm Kaybettim Despina... [iir]
Alasam Yamurlarda... [iir]
Gelecek mi O Kervan... [iir]
Yalnzln Rzgardr Esen Salarnda... [iir]


ltfi akaray kimdir?

yazlmam en son iiri,sylenmemi en son trky yreinde arayan adam. . .

Etkilendii Yazarlar:
Mevlana,Yunus Emre,M.A.Ersoy,Nazm Hikmet,Necip Fazl,Yahya Kemal,Sezai Karako, vs...


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | ltfi akaray, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.