..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
yle yaamalsn ki lnce mezarc bile zlsn. -Mark Twain
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Sylei > Hill Erboyac




21 Kasm 2011
Trk Edebiyatnda Sonbahar/ XXI. Uluslararas Kbatek Edebiyat Sempozyumu  
Trk Edebiyatnda Sonbahar/ XXI. Uluslararas Kbatek Edebiyat Sempozyumu

Hill Erboyac


XXI. Uluslararas Kbatek Edebiyat Sempozyumu/ Edebiyatta Sonbahar


:ACBIE:

Birinci Blm



Trk Edebiyatnda Sonbahar bahsine gemeden nce bir arky hatrlayalm birlikte. Ben yalardakilerin ya da benim yama aa yukar yakn olanlarn unutamad Yldrm Grsese ait bir ark:

Den bir yaprak grrsen
Beni hatrla demitin
Biliyorsun ben seni
Sonbaharda sevmitim

Her sonbahar geliinde
Sar sar yapraklarda
Kuru dallar arasnda
Sen gelirsin aklma


yle ya gfteler de edebiyatn bir paras. nsan duygularn biimlendiren zaman, mekan kavramlarnn yan sra, yaad olaylarn brakt psikolojik etkileim de zaman ve mekan deerli/ deersiz klar. Yldrm Grsesin arksnda Sonbahar, sevgiliyle gzelliklerin yaand mutlu bir mevsimdir. Bu nedenle sonbaharn brakt duygular, zlenen ve hatrlanan gzelliklerdir.

Sonbahar deyince Trk edebiyatnn nemli romanlarndan sz etmeden gemek olmaz. rnein Eyll Mehmet Raufun edebiyatmza kazandrd ilk psikolojik roman olarak kabul grr. Romann ana kahramanlar Suat ve Sreyyann mutluluk araylar; Suatla, Sreyyann en yakn arkada Necip arasnda balayan platonik ak; Eyll aynda Suatn Necipten uzaklap, sonbaharla zdeletirilerek yaprak dkm yaad bir acya dnr. Zamann Eyll olarak belirlenmesi tesadf deildir. Bildiiniz gibi, bu byk ak kkte kan yangnda, Necipin can pahasna kendini alevlerin arasna atmasyla sonlanacaktr.

Bir baka roman, Reat Nuri Gntekinin Yaprak Dkm Ali Rza Beyin hazin sonunu anlatmaya gerek yok sanrm. Teker teker hsrana urayan ocuklarnn ve ailesinin sonbahar yapraklar gibi dkln Ali Rza Beyin yava yava tkeniiyle anlatr roman.

Tuna Kiremitinin son gnlerde adndan ok sz edilenSelanikte Sonbahar adl roman, bir ulusun domasn engelleyecek bir suikast iler. O suikasta uramasa lider olacak bir asker ve gereklemesi lme bal bir ak... Atilla, Fikriye ve LtfiyeDarda bulutlu, ruhlar ezen bir sonbahar. inde mektuplar, dnda elma, i-pod ve vr zvr olan antamla babamn canl halini son kez grdm yere doru hzl hzl yryorum. Tuna KREMT, Selanikte Sonbahar romannda Sonbahar temini postmodern bir bak asyla tm kahramanlarna ykler.. Paa da dahil olmak zere zerlerinde dolaan bulutlar bunaltcdr. Romanda Atatrksz bir Trkiyenin ve Cumhuriyeti ina edememi bir ulusun geri kalm bir Osmanl olarak srdn, bir mddet manda ynetimi ile ynetildiini ve sonra kendi haline brakldn ve kendini ynetemez bir lke haline geldiini gryoruz.

Pnar Krn Sonuncu Sonbahar adl roman; Erhan Benerin denemelerini toplad ve ince bir mizah anlayyla yazd Sonbahar Yapraklar; Ylmaz Karakoyunlunun eyh Bedrettini anlatan Sere Kuun Sonbahar; 6-7 Eyll Olaylarn, Rum, Ermeni, Yahudi aznlklarn lkelerini terk etmek zorunda kallarn, kendine has slubuyla roman kurgusu iinde anlatt Gz Sancs Sonbahar temasn iselletiren eserler arasnda saylabilir.

Sait Faik Abasyank, Bir Sonbahar Akam yksne: Nedir bu ku, bilmem ki? Sonbaharda bulutlar turun renklidir Sonbaharda yapraklar konuur Lodoslu stanbul denizi ne ba dndrc eydir! diyerek balar. Maksad sadece bir bldrcn anlatabilmektir. Bir bldrcna olan sevdasn, tutkusunu yksn yle bitirir:Sensiz sonbaharn ne tad olabilir? Bir adamn, onlar iplere dizmi gtrdn grdm zaman, iimde rpertiler belirir "Milyonla geride braktklar fedailere ramen, acaba gidecekleri yere gidebilirler mi?" derim Sonbahar, Sait Faik iin bldrcna olan tutkusuyla gzelleir; Sonbahar, hzne deil, tutkuya iarettir.



Tm bu eserlerin Sonbahar temine yaklamnda yazarn kiisel bakyla biem kazanan bir farkllk arz ettiini gryoruz. Roman ve yknn durum ya da olay perspektifinde hzn, lm, yallk, k anlamna gelebilecei gibi mutluluk, zlem, gzellikler, yaama ak gibi anlamlar tayabilecei anlalyor. Bir imparatorluun, bir ailenin, yaamn, fikrin, akn giri- gelime- sonu blmlerinden, gelime blmnn sonundan sonuca varan ince bir izgidir Sonbahar Den kzl ve sar yapraklarsa bu ann resmedilmesinde, sembolletirilmesinde can alc bir im olarak karmza kar. Tpk akamn geliini ifade eden tan vakti gibi

************************************************************



kinci Blm

Halk iirimizde ve Divan iirimizde Sonbahar

iire gelince; Sonbahar temasnn Halk iirimizden ok Divan iirimizle iselletiini ve daha ok kullanldn gryoruz.

Karacaolann u dizelerinde grdmz gibi:

Aam dedim, karl dalar bandan
Yce dalar ko yiide da molur
Arr bedenim, szlar yaralarm
Bu yaray eken yigit sa molur .ya da:

ncecikten bir kar yaar

Tozar Elif Elif diye

Deli gnl abdal olmu

Gezer Elif Elif diye.

gibi dizelerinden de grdmz gibi k temas; acnn, skntnn, mutsuzluun, umutsuzluun semboldr.

Erzurumlu Emrahn u dizelerinde:

Gene bahar oldu, ald gller

Blbl eydalar balarda gezer

Bir sa Leylaya meyil verenler

Elbet mecnun olur, dalarda gezer



Ya da Gevherinin u dizelerinde:

Tazelendi lem nevbahar oldu

Gel sevdiim senin ele gidelim

Ald her taraf sebzezar oldu

Gel efendim ama doru gidelim

grdmz gibi ilkbahar ve yaz mevsimi umuda daha aktr. Blbln gle tutkusu ancak bu mevsimlerde dillenir, air de blblle hemdem olmann zaman zaman hznn zaman zaman mutluluunu bu mevsimlerde yaar.



Erzurumlu Emrahn:

Hazan ile geti gleni butsan

Eyler dertli blbl zr garip garip

Haraba yz tuttu bezmi glistan

Ala imden geru var garip garip

gibi baz rneklerinde ilenen hazan konusu ok yaygn olmamakla birlikte yine hzn, acy ve ayrl anlatr.

Divan iirimize gelince, hazan yine hznn semboldr. zellikle kasidenin nesip blmlerinde Hazaniye adn alan Hazan, betimlemelerle canllk kazanr. rnein Fuzul:

Kat edip fasl- hazn b- revn irzesin

Nsha-i gl-zrn evrakn perian eylemi

(Hazan mevsimi, akarsuyun gidiatn bozup gl bahesi kitabnn yapraklarn perian etti.) derken Sonbahar yamurlarnn gl bahelerini dattn syleyerek farkl ve sulayc bir bak as gelitirir.

Badatl Ruh de u beytiyle hak verir Fuzulye:

iynsuz n eylesn glende blbl Rhiy

Derd-mendn eylemi bd- hazn evin harb

(Ey Ruh blbl gl bahesinde evsiz barksz ne yapsn? Zavall, dertli blbln evini hazan rzgr harap etmi)

nk Divan iirinde gl ve blbl, olmazsa olmaz mazmunlardandr. Gln ve blbln perian olmas hazana kar duyulan fkenin nedenini oluturur. Zaman zaman khne bahar diye adlandrlr Sonbahar.

Keecizde zzet Molla:

Bir mevsim-i bahrna geldik ki lemin

Blbl ham, havz teh, glistan harb

( Bu alemin yle bir bahar mevsimine geldik ki, blbl suskun, havuz bo, gl bahesi harap.) diyerek zamandan ikayetini khne bir baharla aklar.



Nabnin:

B- dehrin hem haznn hem baharn grmiz

Biz netn da gamn da rzgrn grmiz

(Biz bu dnya bann hem hazann hem baharn grmz, biz sevincin de kederin de zamann grmz.) diyerek hazanla, hzn ve acya iaret etmesi Sonbahar mevsimine yine ayn anlayla baktnn ifadesidir.

Halk iirinin doaya ak, yaln ama derin felsefi bak iinde k ve yaz aylarnn daha keskin izgileri ortaya koymas; Divan iirinin ise sevgiliye, aka, tasavvufa, sosyal olaylara bakndaki ince, zaman zaman karmak, zaman zaman aikr bak asn sonbahar, khne bir bahar oluuyla daha gzel ortaya koyar.

*****************************************************************

nc Blm

Belki de Trk iirinde Sonbahar temas Bat Edebiyat etkisinde gelien Trk iirinde gerek deerini Sembolist ve Empresyonist anlay iinde bulur. Sembolistlerin hayata baklarndaki karamsarlk, sembollerle d dnyay betimleme ve alglama arzusu iin sonbahar en uygun mevsimdir.

Paul Verlaine, Orhan Veli Kankn evirdii iirinde sembolizmin Sonbahara baknn en gzel rneklerinden birini verir:


Htralar, ne istersiniz benden? Sonbahar Durgun gkte ard kular uumadalar .Gneten lgn ve soluk bir k vurmada. inde poyrazlar esen sararm ormana. Yapayalnzdk, yryorduk, trl hlyalarda, Salarmz ve dncelerimiz rzgrda. evirip gzel gzlerini bana: Hangisi? En gzel gnn diye sordu o billur sesi. Bir melek sesi kadar tatl, o kadar derin. Hafif bir glmseyi cevap verdi sesine, ptm ellerini, ibadet edercesine.

Ah! lk iekler! Ne gzel kokular vardr! Ne kadar sevimli bir mrltlar vardr! Sevilen dudaklardan kan ilk evetlerin!

Sembolizm edebi akmnn nemli isimlerinden Charles Baudelaire, Alp Gtren Koku adl iirinde:

Gzlerim kapal, bir sonbahar akamnda
Scak gsnn kokusunu iime eker
Dalarm, gzlerimden mesut kylar geer
Hep ayn gnn atei vurur sularna

derken sonbaharn ve akamn gizemini byl bir atmosfere evirir, szcklerle resmeder.

Paul Verlaine:

R SANATI
Musiki, her eyden nce musiki;
Onun iin tekli msradan ama.
Kvrak olur, erir havada sanki;
Ar aksak sylenie yanama.
Kelime seerken de meydan senin;
Bile bile bir nebze aldanmal.
Dumanls gzeldir trklerin;
yle hem seik olsun hem kapal.
Gzel gzler tl ardnda grnsn
Gn titremeli iirinde
Ak yldzlar mavilie brnsn
Ilgt lgt sonbahar gklerinde

iirinde flu bir resimden, derinden ruhumuza ileyen bir musikinin bysn sonbahar mevsiminin sisli ve bulutlu havas iine yerletirir.

Bizim edebiyatmzda Sembolist akmdan etkilenen; Ahmet Haim, Ahmet Muhip Dranas, Cahit Stk Taranc, Ahmet Hamdi Tanpnar v.b. isimler bu konuda en arpc rnekleri verirler:

Ahmet Haimin:

Ar, ar kacaksn bu merdivenlerden,

Eteklerinde gne rengi bir yn yaprak,

Ve bir zaman bakacaksn semya alayarak...

Sular sarard... yzn perde perde solmakta,

Kzl havlar seyret ki akam olmakta...



Eilmi arza, kanar, muttasl kanar gller;

Durur alev gibi dallarda kanl blbller,

Sular m yand? Neden tunca benziyor mermer?



Bu bir lisn- hafdir ki ruha dolmakta,

Kzl havlar seyret ki akam olmakta...



iirinde Sembolistlerin hayata bak ve gizemi sonbahar ve akam sembollerini kullanarak

en arpc biimiyle ortaya kar.

Ahmet Muhip Dranas:



Yamur, Gl, Eller, adl iirinde:



Yel yapraklarm savurur,
Drt yanm yamurla rtl;
Gz vaktim gerek ya, ne yamur!

diyerek yamurla sonbahar zdeletirir.



Cahit Stk Tarancnn Otuz Be Ya iiriyle Sonbahar, actr iimizi:



Ayva sar nar krmz sonbahar!
Her yl biraz daha benimsediim.
Ne dnp duruyor havada kular?



Ahmet Hamdi Tanpnar Sonbahar adl iirinde:



"Durgun havuzlara ilesin brak
Yapraklarn gne ve lm rengi,
Sen kalbini dinle,ufuklara bak.
Dnme mevsimi inleten rengi
Elemdir mest etsin ruhunu yeter
Eser rzgarlarn durgun ahengi.
Yan yana sessizce mevsimle keder
Hicrana aldanm kalbimde gezin
Esen rzgarlara sen kendini ver."



diyerek hznden ve melankoliden uzaklatrr Sonbahar. Sonbahar gelse de hayat hissettiklerimizden ibarettir. Duygularmz ve yreimiz gzelliklerle dopdolu olursa mevsim bu gzellikleri etkileyemeyecektir. u ana kadar olan tespitlerimizin ierisinde altn izmemiz gereken bir sylem bu. Tabiat alglay biimimizdeki znellik de buradan kaynaklanmaktadr.

Parnasizmin temel ilkesi gerekiliktir. airin btn amac doada var olan gzellikleri gereki ekilde aktarmaktr. Bu nedenle Sonbahar Yahya Kemal Beyatlnn Sonbahar iirinde grdmz gibi aikr gzlerimizin nnde resmedilir.

Fani mr biter,bir uzun sonbahar olur.
Yaprak, iek ve ku dalr, tarmar olur.
Mevsim boyunca kendini hissettirir veda;
Artk bu dadaayla uuldar deniz ve da.

Yazdan kalan ne varsa olurken har neir.
Gnler hazinleir, geceler uhrevileir;
Terinlerin bu hzn geer ta iliklere.
Anlar ki yolcu yol grnr selviliklere.

1940 sonras iirimizin nemli isimlerinden biri de Bedri Rahmi Eyboludur. Bedri Rahmi, ayn zamanda bir ressam olduu iin iirlerini yazarken bol renkli, canl betimlemeler kullanr. Biim ve konu ynnden Garipilere yakn bir anlay iinde; ancak bir resim estetiinde iirler yazar. Doa ve insan doal ve yerli bir atmosferde birliktedirler iirlerinde. Sonbahar onun iirlerinde yle biimlenir:

nde zeytin aalar arkasnda yar
Sene 1946
Mevsim
Sonbahar
nde zeytin aalar neyleyim neyleyim
Dallar neyleyim
Yr yoluna dklmedik dilleri neyleyim
Yr yr .Seni kara sapl bir bak gibi sineme sapladlar

Sonbahar Geliyor adl iirinde ise Cahit Klebi sere iin duyduu endieden sz ederken, somutla soyut arasnda lirik bir anlayla airane bir gezinti yapar:

Sonbahar geliyor sere
Yuvan ne yapacaksn?
Ayva iek amadan nce.
Meyvelerin ii geecek
Rzgr baka eit esecek
Yamurlarla slanacaksn.

Halbuki ne kadar scaksn!

Edebiyatmzda Maviciler ad verilen grubun en nemli ismidir Atilla lhan. Atilla lhann sosyal realizminin egemen olduu iirlerde duygu ve romantizm n plandadr. Adm Sonbahar bunlardan biri:

Nasl i bu
her yanna iek yam
erik aacnn
k iinde yzyor
neresinden baksan
gzlerin kamar

oysa ben akam olmuum
yapraklarm dklyor
usul usul
adm sonbahar

Sosyal Gerekilerin en nemli ismi olan Nazm Hikmet, gerek manzum yklerinde gerekse destanlarnda, Trkenin olanaklarn zorlam, eski ve yeni edebiyatn tm elerinden yararlanm, zellikle son dnem iirlerinde insan sevgisine ulaan, zmlenmi bir iir anlay gelitirmitir. Gz iirinde:

Gnler gitgide ksalyor,
yamurlar balamak zre.
Kapm ardna kadar ak bekledi seni.
Niye byle ge kaldn?

Soframda yeil biber, tuz, ekmek.
Testimde sana sakladm arab
itim yarya kadar bir bama
seni bekleyerek.
Niye byle ge kaldn?

Fakat ite ball meyveler
dallarnda olgun, diri duruyor.
Koparlmadan deceklerdi topraa
biraz daha gecikseydin eer...

Bir bunalt ve sknt edebiyat olan Varoluuluk da Sembolizm ve Empresyonizm kadar konu ve duygu itibariyle sonbahar ilemeye ve imge olarak kullanmaya msaittir. (Demir zlyle ilgili tespitlerini Sayn Metin Turan dile getirecekler.) Ben kinci Yeni iirinin sonbahara bakndan ksaca sz etmek istiyorum:

Egzistansiyalizmin yani Varoluuluk akmnn izlerini tayan zellikle kinci Yeni iirinde de Sonbahar temi farkl biimlerde ilenir:

Cemal Sreyya kendi biemiyle anlatr Sonbahar :

Sevdiin kentlerin selam sanki
Sls kamyon ofrleri
Kufi hamallar

Anlar hep sonbaharda gibidir
astrakan gecede
st yldzlar

Ne varsa yarm kalm, geleceindir
Bir kez girilmi sokaklar
Almam kaplar

Bilir misin iki kkeni var hznniyetinin:
iek durumu aklar,
yaprak dzeni siyasalar.

Turgut Uyarda lm artrr Sonbahar:

Bir gn, bir parkta otururken, biliyorum

Bir el yamurla dokunacak omuzuma

Bir ift gz, bir davet, bir kalp

oluu ocuu terk edeceim.

Yapraklar dklecek, iekler solacak



Bir sonbahar, bir sabah ve bir yamur olacak

Toprak ve insan kokularyla,

Uultulu bir sarholuk iinde, yllar iin

Bam alp gideceim.



Sezai Karako Hz. Muhammede sesleniinde mrn son gnlerini benzetir sonbahara :



yllar geti sapan olumsuz iz brakt toprakta
yldzlara uzanp hep seni sordum gece yarlarnda
at katlarnda bodrum katlarnda
glgendi gecemi aydnlatan esiz lamba
hep kanlcada emirganda
kandillinin kuruni afaklarnda
seninle syleip durdum bir mrn baharnda yaznda
imdi onun birdenbire gelen sonbaharnda
sana geldim ayaklarna kapanmaya geldim
af dilemeye geldim affa layk olmasam da



iirimizde konusu, imgesi Sonbahar olan o kadar ok rnek var ki Bu isimlere ekleyebileceimiz o kadar ok isim



XXI. Uluslararas Kbatek Edebiyat Sempozyumu/ Edebiyatta Sonbahar

17.11.2011




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn sylei kmesinde bulunan dier yazlar...
Hayallerim ve Ben

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Trk Edebiyatnda Egzistansiyalizm (Varoluuluk)
Trk Edebiyatnda Dine Bal Egzistansiyalizm/ Varoluuluk
Dinle Neyden Duy Neler Syler Sana
Mehmet Akif Ersoy'u Anarken
Bk (16. Yy)
Bayburtlu Zihni
Kutadgu Bilig
Ali r Neva (15. Yy)
Trk Dil Bayram

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Har Elinden [iir]
Kutsi ve Asi [iir]
Erteledik [iir]
Orantsz G [iir]
Yirmi Birinci Asra Hicviye [iir]
Nerede lmeden nce lm [iir]
anakkale'de Zafer Mutulanmt [iir]
Sessiz Kahramanlarmz [iir]
Yapay Tanrlar [iir]
ocuk / Can [iir]


Hill Erboyac kimdir?

Yaam sz zerine kurulmu. Yaz sz kalc klm. Bir Edebiyat neferi olarak seksenli yllarda baladm servenime bir iz brakmak ve gelecee katkda bulunmak zere ktm. . Bir ho sada brakabilirsem ne mutlu. . .

Etkilendii Yazarlar:
Trk iirinin tm isimlerinden etkilenmi olmam mmkn..


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Hill Erboyac, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.