..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
nsan glmsemeyle gzya arasnda gidip gelen bir sarkatr. -Byron
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Yazarlar ve Yaptlar > Osman AKTA




15 Temmuz 2021
breti Baba (Hdr Grel)  
Osman AKTA
Ben breti Babay ilk kez rahmetli Feyzullah narla tandm. Mahalli klarn iinde ok deer verdiim, sazn, szn, karakterini hayranlkla takip ettiim Feyzullah nar hl severek dinlemeyi srdryorum.


:ABGG:
Ben breti Babay ilk kez rahmetli Feyzullah narla tandm. Mahalli klarn iinde ok deer verdiim, sazn, szn, karakterini hayranlkla takip ettiim Feyzullah nar hl severek dinlemeyi srdryorum. Feyzullah narn syledii, breti Babaya ait Ezelden bade-yi ak ile mestiz adl bu athiye, yreime bir kurun gibi iledi dersem yeridir. O gnden sonra ister kendi sesinden, ister bakalarndan ne kadar ibreti Baba iirleri varsa, hem dinledim, hem okudum.

breti Baba Trk halk iirinin en zor iir tr olan athiyenin yirminci yzyldaki en nemli ustasdr ve neredeyse btn iirleri de athiyedir. Arada srada syledii talama, semai ve gzellemeler de vardr.

breti Babay bir miktar tantarak iirleri zerinde durmak ve yreimden geenleri siz iire gnl verenlerle paylamak istiyorum.

breti Babann asl ad Hdr Greldir. breti Babann dedeleri Malatyann Akada ilesinden kalkp, Kayserinin Sarz ilesine bal Krksrak kyne gelip yerleirler. Babas Ali, anas Sultandr. bretinin babas at srtnda ky ky dolap, meyve ve teberi satarak geimini salayan biri. breti Baba rumi 1336, miladi 1920de domutur. breti Baba yandayken anas vefat eder. Babas Hatice adnda baka hanmla evlenir. Haticeden be ocuu olur.

breti Baba on yedi yalarndayken evlenir, hanm teyzesinin kz Sultan'dr. Kkerlik (ayakkab tamircilii) yapar ve ayakkab retimiyle geimini salar.

yl askerlik yapan breti Baba, askerde iken babasn kaybeder. Askerlik dn Maran Afin ilesine giderek, on sekiz gn gibi ksa bir zamanda biki, diki renir. breti Baba, Sarza dner ve bu sanatn on sekiz yl srdrr. Bu arada saza sze byk ilgi duyan breti Babann okuma merak da artar. Geceleri gaz lambasnn nda okuyarak, kendini yetitirir.

19. yzylda yaam nl halk airi Edip Harabinin tarz ve etkisi belirgindir breti Babada. Kitaplarnn iinde zenle koruduu ok eski bir Harabi divan bulunmas bretinin bu aire olan sevgi ve saygsn gsterir. Seyrani, Dertli, Erzurumlu Emrah, Meluli sevdii dier airlerdir. Ak Hdai, breti Babann ada olarak en beendii ozan olarak bilinir.

breti, babann alt ocuu olur. Bu kalabalk nfusla doal olarak geim darl eker ve birden ok ii de bir arada yapmaya balar. Saz yapp satmak, di ekmek, madencilik, en son fotoraflk gibi ileri de yapar. Madencilikte yapt kazlarda yzde seksen isabet kaydetmesine karn ekonomik yetersizlikler nedeniyle bu ii srdremez. Devlet destei alamad iin bulduu krom, gm, kurun madenleri toprak altnda kalr. Son olarak fotoraflk hizmeti yapmakta olan breti Baba, Sarzda elektrik olmad iin iini srdrmekte zorlanr ve Elbistana gider. Elbistanda fotorafla devam ederken, 1967de patlak veren Elbistan olaynda fanatik bir gurubun saldrsndan breti Baba da nasibini alr; dkkn tahrip edilir, kendisi de cann zor kurtarr. Bunun zerine tekrar Sarz'a dner, burada da beklentilerine karlk alamaynca stanbula ger.

breti Baba 5 Kasm 1976 tarihinde stanbulda Hakka yrr.

Ben breti Babann iirleri zerine duygularm kaleme almadan nce breti Babann slam ve Anadolu Kzlbalk anlayn deerlendirdii bir deyiini sunmak istiyorum.

Bakalm saz eline alan breti Baba konuya ilikin neler syledi

Hangi peygamberden kald bu usul
Hangi ayet bunun hakknda nazil
Snnet, sakal, byk kesmek mi gafil
Bu mu Mslmanlk iaretiniz

Kitapsz unlar ki bilmezler suun
Dn temiz tutar, artmaz iin
Cehennem deresi riyakr iin
blisten sakldr ibadetimiz

Mmin okuyan m, emri tutan m
Yoksa ilmi para ile satan m
Namazda duvara cephe tutan m
Ancak su ile mi teharetiniz

lmeden lenin temiz ls
Mevt-i kble an'a mevttir dirisi
Gnah, yumak deil daha dorusu
l yumak ancak bir adetimiz

Cilve-yi Rabbani Ali'de kudret
Bu kudretle zhir eyledi hikmet
Hak Ali ile birdir, bu nasl gaflet
Hatemullahi kul u bihim iaretiniz

Drt mezhep lafna vermeyiz kymet
Abbasi icadn biliriz elbet
Ehlibeyte rgp olmayan her fert
Ta elestten beri cenabetimiz

Muhibb evldz deiliz inkr
Bu yzden softaya grndk ayar
Ta'ani teninizden ne gammz var
Herkese mlum bir habasetiniz

Vaiz pendi etmez asla bize kr
Bizlere malumdur yr ile ayar
Mstakim adl bir tarikimiz var
O yoldandr hakka garabetimiz

Mirac bir kademdir girebilene
Haktan yakn yoktur grebilene
Hakimdir Muhammet, Ali cihana
Maherden sonra m ol cennetiniz

Siz cennete ak, biz de cemale
Acep bundan kimler erer kemle
Huri, glman iin ekmeyiz ile
Sizin onlar iin hep teatiniz

Smme vechullahi demiiz beli
L taknet u min rahmete ezeli
Mescidi melik ademdir celi
Bizim bu camide ibadetimiz

Men aref remzinden dersimiz aldk
Drt kitap ilmini bir nokta bildik
Cami-yi vcutta namaz kldk
Be deil dem be dem ibadetimiz

Ger zuhur edeydi Mehdi-yi devran
Meydana kard gruh u eytan
Ti- hunrizini ald zaman
ikr olurdu kabahatiniz

Ayr gayr deil, kulda srr var
Mmin olan bunu edemez inkr
Haktan gayr nesne grmeyiz zinhar
Bu mu gze arpan kabahatimiz

Ali ld dersin, mezar nerde
Kendisi tabutu gmd yerde
Bunu bilmek ksmet olmaz her ferde
te bu yzdendir hakaretiniz

Ali'nin kudreti edilmez tarif
Nice srlar var akla muhalif
Yeni midir advete tesadf
Yoksa ezelden mi bu adetiniz

Davut almad m udu, tamburu
Ona ermedi mi hidayet nuru
Musiki almann var m kusuru
Nedir ta atmaktan ticaretiniz

Farz ile snnetten geri kalmayz
nk hak mevcuttur mehul bilmeyiz
Ylda bir kez biz Mekke 'ye varmayz
Gnl Kbesidir ziyaretimiz

El kalb el mminin beyt'l hdadr
Bu yzden haccmz hacc kbradr
Hazinetullahtr hem Beytullahtr
Dem be dem bu hacdr ziyaretimiz

Krsde vaaz eder, gz bakar kr
Kendini ho grr, zgede kusur
Bunlar rafazi der, hem dahi kfir
Nedir bu zmreye adavetiniz

Millet semek deil bizdeki temel
Doru sz zere ederiz amel
Acem szlerinden Kuran var evvel
O gsterdi rah hidayetimiz

badetin has selah dim
Nefsimiz neyinden klarz saim
Mal zekt vermek nemize lzm
Hak yola ba vermek iradetimiz

Zencefil, zina yok bizden dilin ek
Evldmz tahir pi deil biek
Hak emri zere sreriz srek
Yok byle batl bir adetimiz

Kinat yoktan var eden Allah
Ondan gayr var m bir ata, ana
Niin olmadnz bu srra gh
Bu kadar m bal basiretiniz

breti fari ol, uyma cahile
Nasihatin hie gider nafile
Hner odur kii kendini bile
Ondan belli olur maharetimiz

Bu yazya giri yaparken, breti babann yirminci yzyln en nemli athiye ustas olduundan sz ettim. Bu dorultuda athiye hakknda ksa bir bilgi vermek elzemdir.

athiye Arapa bir kelime ve ath kknden gelmektedir. ath kelimesi Arapa'da alayl sz anlamna gelir. Tasavvufta ise sfnin kendisinden getii bir srada syledii eriata aykr sz ve hareket anlamna gelir ki, syleyen bu kendinden geme durumunu fark ettii anda sylenenleri acizlie balayp, doru olann hak olduunu yeniden zikreder.

ath kelimesi Trke'de bir duygu veya dnceyi ineleyici ve alayl bir ekilde dile getirmek demektir.

athiye, ilahi g ve isteklere kar ilk bakta sert eletiriler ve kar klar gibi grnmekle birlikte, aslnda insan miza ve nefsinin bir tr snanmasdr da denilebilir. Tanr hata yapmaz. Hata yapan insandr. Ancak insan hatasn kabullenmedii iin suu bir baka varla atmaya meyillidir. Bu suun gerekesini ya dorudan Tanrya atfedecek, ya onun yerini alacak ve kendisini de kurtaracak baka bir varlk bulacak ki, bu varl da yaratyor, adna da Felek diyor. te bu durumu bir nebze de, grebilmek iin, Trk airleri athiyeyi kullanmay srdrmler. nsann iinden geenleri, ama ifade edemediklerini airler dile getirip, Ne kadar da hakl ya da tpk benim dncelerimi ifade etmi dedirtecek duygular sergileyen airler, iirlerinin sonunu insann yanldn, yanllarn ilahi gten deil, beerin tutarsz davranndan kaynaklandn ifade ederek iirlerini tamamlamlardr / tamamlamaktalar.

Tarihsel sre iinde baz nde gelen isimlerden Halla Mansur, Yunus Emre, ahabeddin-i Maktul, Bayezid-i Bistami, Muhyiddin-i Arabi, Kaygusuz Abdal, Erefolu Rumi, Niyazi Msri athiyeyi kullanmlardr. Bu isimlerden bazlarnn konumalar, bazlarnn iirleri athiyedir.

Beni zen ve yeri gelmiken airlerin en ok yaknd ve benimde bu yzden grev saydm bir konuyu dile getirmek istiyorum; her air gibi breti Babann da iirlerini okuyan icraclar airin sylediini iirindeki kimi dizeleri ya da kavramlar ya dnya grlerine uygun dmedii iin deitirip sylyorlar, ya akllarnda kald biimde yanl sylyorlar. Bu durumdan en ok yaknanlardan biri rahmetli Mahzuni, dieri ise Abdurrahim Karakotu. Eminim breti Babada yaasa ve syledii iirin deitirildiini duysayd ayn strab duyar, imkn bulsa, deitirenin de yzne tkrrd.

Bu deiiklie bir rnek vermek okuyucu kitlesi ve deitirenler iin de yerinde olacaktr diye dnyorum.


Ararz Mevlay vicdanmzda
Allah aikrdr seyranmzda
Trk dili okunur irfanmzda
Arabi Farisi lisan gerekmez


Bu drtlkte geen Trk kavram Trke dman olan her kimin zoruna gidiyorsa, sylerken, Trk kavramn deitirip Ku kavram olarak sylemekteler ki, bu ekilde syleyen btn icraclar da esefle knyorum ve breti Babann iirleri zerinde duralm, diyorum.

***

iirde athiyenin nasl ilendiini birlikte grelim.

Minareye kp bize barma
Haberimiz vardr, sar deiliz
Sen kendini dn bizi kayrma
Sizlerle kavgaya uur deiliz

Eer insanlksa doru niyetin
Nefsini slah et varsa kudretin
Bize lazm deil senin cennetin
Huriye glmana esir deiliz

breti, bu hale insan acnr
Ham sofular bu szlerden gcenir
Aslna ermeyen elbet gocunur
Onu avutmaya mecbur deiliz

Grld gibi, ilk drtlkten itibaren okuyan kiinin dinden km birini dnecei bir iiri, son drtlkte, kimler iin ve ne iin syledii aklanarak dnce tamamen deitiriliyor. te athiye dediimiz iir tr bu. Bunu air mizahi bir anlatm iinde de kullanabilir, breti Babann yapt gibi sert bir slupla bir kar k biiminde de kullanabilir.

Bir kaz aldm ben kardan
Boynu da uzun borudan
Krk abdal kann kurutan
Krk gn oldu kaynatrm kaynamaz

Biiminde, dergha giren ve bir eyler renmemek iin sanki zel aba sarf eden bir renciden sz etmekte bu athiyesinde Kaygusuz Abdal. Kaygusuz Abdal ile breti Baba arasndaki slup fark

breti Babann iirinde ne anlam, ne l, ne ses dzeni olarak hibir kusur yok. rticalen (hazrlksz) sylenen iirlerde kusur illaki olmakta. te ustalk ya kusursuz sylemek, ya kusuru en aza indirmekle olmakta.

iirde breti Babann mizacna uygun sert sessizlerden oluan seslerin arlkta olduunu grmekteyiz. Anlam olarak da ayn sertliin iire hakim olduu meydanda.

Bir dier husus ise, yine iirde grld gibi, breti Baba Talama ile athiye trlerinin sentezini yaparak, kendine has bir iir zellii kullanarak ustaln ayrca ortaya koymakta.

breti Babadan bir baka mkemmel athiye:

lme hizmet edip, uykudan kalktm
Sark seccadeyi elden braktm
Vaizin her gnki vaazndan bktm
Ramazan sele verdim de geldim

Aklm ermez ahret elencesine.
Saygm var insann dncesine
Hayal cennetinin has bahesine
Yobaz srsn srdm de geldim

breti emelim insana hizmet
Eim bana huri, evim de cennet
Hacya, hocaya kalmad minnet
brii, tespihi krdm da geldim

Arap gelenei, slam kavramlarn alp kendi hayallerine adapte edenler iin sylenen, yine hem talama, hem de athiye trnn sentezi olan bir breti Baba iiri

1400 yldr hep ayn eyler syleniyor, ama hep ayn yanllar yaplmaya devam ediliyor. Ben diyorum ki, syleyen himmet ve hikmetten yoksun kimseler olduu iin syledikleri zevk vermeyen mzik trnden baka bir ey deil. Peygamber sylerken, etkili oluyordu da, bunlar sylerken neden etkili olmuyor? Vaizler, mollalar, hocalar, derviler kendilerini gzden geirmeliler.

Bir baka husus, Kuran- Kerimi lim olmayan anlamaz diyen limler, bu kutsal kitabn ne kadarn anladlar? Sylediklerinin Akl ve mantk dini olan slamla ne kadar rtyor? Bunlarn yeni batan gzden geirilmesi gerekir, diye dnyorum. Zaten breti Baba da bu hususlara bu iirinde dikkat ekiyor. Birincisi din, cennet ve hurilerden nce dnyada nasl yaanmas gerektiinin snrlarn iziyor. kincisi Allah sadece kendisine kulluk yaplmasn istiyor. ncs Allah boa harcama yaplmamasn ve ihtiya sahiplerinin gzetilmesini istiyor ve bu yzden eskiler Hac kapnn nnde deyimini kullanyorlar. Bu yzden Allah gsterii bir kibir alameti sayp yasaklyor. imdi bu karakter ve zayflkta olan hac ve hocalara kii minnet duyarsa, imann ve ibadetlerini gzden geirmeli. te breti Babann dile getirdiklerini ben byle anlyorum.

breti Baba ayn zamanda, beeri akn da kylarn andrm deli dalgalarla.

Akn pazarna urarsa yolun
Atelere yakp seyran ederler
Gnl kaptr da bak, grrsn haln
Din iman brakmaz talan ederler

Kimi ka kara kirpikleri ok
Kimi ok sevimli, ivesi pek ok
Kiminin yznde hi pervas yok
lemin diline destan ederler

breti, gzeller nazik edal
Nerde k varsa, ba belal
llere drr Mecnun misali
Dnyay bana zindan ederler

Yine breti Babadan bir athiye Bu iirde de uydurulmu hayallerin peinde koan garip dindarlardan sz ediyor breti Baba.

Ey sofu bizlere kem gzle bakma
zn fark eden insanmz var
Gerekse cennete bizi brakma
Bizim de bir huri glmanmz var

Manasn biliriz ilm irfann
Bizce deeri yok kuru dvnn
Bunun iin bize gel skma cann
Hep dinlere nder vicdanmz var

Kim holanr senin byle halinden
Hem dua hem kfr kar dilinden
Getik ham sofunun kl u kalinden
Hilkati-i demiz izanmz var


breti Baba semai konusunu da iirlerine az da olsa tamtr. Yukarda bahsedildii gibi Erzurumlu Emrah ve Seyraniyi ok seven bir ozandr. Gerek Seyrani, gerekse Emrah Trk halk iirinin vazgeilmezi semai trnn ustalardr.

Yine efkrland divane gnlm
Gam kederle ykl kervanm vardr
Ah u vah ekmekle tkendi mrm
erimde derdi hicranm vardr

Gnl vazgeer mi boyu fidandan
Emsali bulunmaz devri zamandan
Yaradan ayrlal usandm candan
Tek teselli kas kemanm vardr

breti, yarm unutmam bir an
Gzlerimden akar yas yerine kan
Dedim yar yzn greyim hemen
nk derdi hasret ekenim vardr

Hulasa, bu dnyadan birok peygamber, kaan, lim, air gibi, bir de breti Baba geti. Allah rahmet etsin. Ruhu ad, mekn cennet olsun.

20 Haziran 21
Glck



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn yazarlar ve yaptlar kmesinde bulunan dier yazlar...
eyh Bedreddin iirinde Din Faktr

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Okuma Alkanl

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Bir Veda Partisinde Veda Hutbesi [iir]
D Geiti [iir]
Saat Gkyzne Yaklayor [yk]
Efsun [yk]
Doann lgn Yarat ve Ak [Deneme]
Sevgi Ya da Ak Algs [Deneme]
Akn Tarifi [Deneme]
"Korkma Snmez... "" airi [Deneme]
Bugn 23 Nisan [Deneme]
Eros'a Rekabet [Deneme]


Osman AKTA kimdir?

1965 Erzurum dodu. Gazi niversitesi, Fen Edebiyat Fakltesi, TDE blmnden mezun oldu. Srasyla Van, Bartn, Antalya,Bursa, Ankara, Bodrum'da retmen olarak grev yapt. Halen Kocaeli'bde grev yapmakta. yaklak 40 yldr iir,yk ve eletiri yazlar yazmakta. Eserleri: 1. ayArsz; Uluda Yaynlar 2007 (iirler) 2. bermuday tek gemek; Cinius Yaynlar 2016 (iirler) 3. AsiMilat(r); Cinius Yaynlar 2017 (Politik Denemeler) 4. (D)OKU(N)MUTUK; Cinius Yaynlar (Kitap Eletirileri) 5. cennet cazgrlar; Cinius Yaynlar 2017(iirler) 6. orak dler lkesi; Cinius Yaynlar 2018 (iirler) 7. Yamur Yanklar; Artus Yaynlar 2018 (ykler) 8. Sessiz lk; Cinius Yaynlar 2018(Kitap Eletirileri) 9. dar vakitte ak; Cinius Yaynlar 2018 (iirler) 10. k Hseyin Fizh; Cinius Yaynlar 2018 (iirler) 11. uaraya Elhan Olmak; Cinius Yaynlar 2019 (airler zerine Denemeler) 12. ναυάγιο αγάπης (enkaz- ak): Cinius Yaynlar 2019 (iirler)


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Osman AKTA, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.