..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"Bana ev hikayesinden sz amayn. Artk benim oraya gideceim yok!" Fuzuli, Leyla ile Mecnun
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Trkiye > Aziz Dolu




18 Kasm 2023
Karamanoullar Devleti  
Aziz Dolu
Karamanoullar Anadolunun Trklemesine ok byk emek vermitir.


:FH:
Konya-Adana-Antalya geninde yer alan yre tarih boyunca zorya, Kilikya gibi adlarla anlm ve en son Perslerin, Alp Er Tungay hile ile zehirleyip ldrmelerinin ardndan Sakalarn (skit) Kafkasya zerinden Trkistana ekilmesiyle Trk egemenliinden kan Anadolunun -Hunlar, Hazarlar, Kpaklar gibi Trk boylar da olmakla birlikte- zellikle Ouzlarn (Ogur, Uur) kp gelmesiyle tekrar Trklemesinin ardndan Taeli adn almtr. Ouz/Avar boyundan olan Karamanoullar Beyliinin hkm srd topraklar bu yredir. Karaman, Konya ve Mersin (el) bata olmak zere Afyon, Burdur, Ankara, Sivas, Nide, Kayseri, Adana, Antalya hatta Halepe kadar uzanm olsalar da Taeli yresi Karamanolu Avarlar iin doal bir kale grevi grmtr.

Sylentiye (rivayet) gre Karamanoullarn oluturan Avar oymaklar 10 bin adrla ve Sadeddin Bey nclnde Horasandan kp nce Azerbaycana oradan da Sivasa gelmitir. Bu sylentinin ayns bir baka Avar oyma (airet) olan Karahacllar arasnda da anlatlmaktadr. Aradaki tek fark Karahacllarn Kara Osman adl bir bey nclnde gelmi olmalardr. O tarihlerde Trkler arasnda biri Trke dieri -belki de lkap eklinde- szm ona Arapa ad/unvan koyma taknts vardr. Haliyle hem Karamanllarn hem de Karahacllarn ilk beylerinin gerek adlarn ne yazk ki bilemiyoruz. Ama iki oymak arasnda ok yakn bir kan ba olduu aktr. Moollar yznden Horasandan kmak zorunda kalan bu Ouz oyma ve birlikte hareket ettii dier Trkmen oyma (Boy, oymak ve obalarn ikierli gmeleri eski bir Trk geleneidir.) klar Gney Azerbaycana byk olaslkla Urmu (Urmiye) Gl taraflarna ekilmekte; yazlar ise Sivas taraflarnda gerek yaylak-klak hayat srmektedir. Sadeddin Bey lnce oyman bana Nureddin Bey seer. Sad ed-din dinin neesi, nur ed-din dinin demektir bu arada. Nureddin Bey devletin ne demek olduunun bilincindedir. Bu yzden de Sivasta bulunduklar srada Bizansn Balkanlardan getirip yerletirdii Bulgar, Hay (Ermeni), Peenek, Kuman/Kpak, Uz (Ouz) gibi byk ounluu Trk kkenli paral askerlerin ve ailelerinin horantas olan Hristiyan ahalinin nfuz alannda bulunan Ereliyi ve Anadolu Seluklu Devletine isyan eden Sivas alp, her iki kentin anahtarn Han olu han Kalhan oluyum diye balayan bir mektupla birlikte Konyaya, Sultan Aladdin Keykubata gnderir. Onun bu giriimi ile neredeyse yzyl srecek Karamanoullar dnemi de balam olur. Zira bu jest zerine Sultan, Nureddin Beyi tanmak istemi ve aslen Mool/lhanl kkenli olan Kayseri beyi (valisi) Caferden onu alp Konyaya getirmesini istemitir. Sultann, bu gen Ouz beyinden etkilendii ve Emsalsiz bir yiit ki, gzler grm deil. dedii sylenir. Dn yolunda, Cafer Bey, gelecei (istikbali) parlak olan Nureddin Beyi Kayseride bir sre alkoyar ve onu kz kardei ile evlendirir. Sonrasnda Sivasa dnen Nureddin Beyin burada -beylie de adn verecek olan- olu Karaman dnyaya gelir.

Seluklu sultan, Taeli yresinde bulunan kalelerde yaayan ve Yrk Trkmen obalarna eziyet eden Ermenileri hizaya sokmas iin Nureddin Beyi bu yrede grevlendirir. stelik de alnan kaleler kendisinde kalacaktr. 10 bin askerle Taeliye gelen Nureddin Bey srasyla Ermenek, Mut, Glnar, Mara gibi kaleleri fetheder. Bu gelimeler zerine Seluklu sultan hilat, kl, tabl, lem gnderir. Bylelikle -henz ad konmamakla birlikte- Karamanoullar Beylii yasal olarak kurulmu olur. Olu Karaman yrede brakan Nureddin Bey Sivasa, oymann bana dner. O sralarda Anadoluda hayli yaygn olan Babalik tarikatna girer ve eyh lyasa balanarak (intisap) yedi yl kadar inziva hayat yaadktan sonra onay/icazet alp onun halifesi olur. Bu tarihten sonra Orta Anadoludaki Ouzlar/Trkmenler arasnda Nuru Sofu (Nuri Sofi) adyla anlmaya balar. Tekrar Taeliye dnen Nuru Sofu, Silifkeyi de fethederek beyliin snrlarn Akdeniz kylarna kadar geniletir. mrnn son yllarna doru beylii olu Karamana brakarak, Mutta bulunan Deirmenlik yaylasna ekilir. 1264de lnce yine buraya defnedilir. Nuru Sofunun trbesi yredeki Yrk ve Tahtac Trkmenlerince ziyaretgh olarak kabul edilegelmitir.

Yeri gelmiken hatal bulduumuz bir bilgiye aklk getirelim. Bizansn, iyice gten dmesiyle birlikte, Karadenizin kuzeyinden Balkanlara inen Trk boylarn -yurtluk verme vaadi ile- Anadolunun orta, dou ve gneydou kesimlerine yerletirdiine yukarda deinmitik. Perslerin devam niteliindeki aknlara ve Arap istilalarna kar zamanla Hristiyanlam olan bu Trk topluluklarn paral asker (legion/lejyon) olarak kullanan ve bunda da istediini alan Bizansn o zamana kadar ok gzel ilemi olan savunma dzeni (systeam) -ki Tatikius adnda Trk kkenli genelkurmay bakan bile vardr- Kafkasyadan Kpak Trklerinin; Horasan zerinden de Araplarn Trk-i iman (inanl/Mslman Trk) olarak adlandrd Ouzlarn kp gelmesiyle birlikte yerle bir olur. Zira Hristiyan da olsalar kimi Trkler kandalar/soydalar ile savamak istemezler ya da en azndan gnlsz davranrlar. Malazgirtte, Miryokefalonda ve daha birok yerde bu ikilem/eliki (paradoks) yaanr. Bunun zerine Bizans yine Balkanlardan gp gelmi bir topluluk olan Haylar (Ermeni) devreye sokar. Garnizonlarn bana Hay kkenlileri getirmeye balar. Ve tarih bir yanlg da bylelikle balar. Misal Hristiyan olan ve Gregoryen mezhebine bal olan kimi Kpak topluluklar gnmzde Hay yani Ermeni sanlmaktadr. Bunun en arpc (shock/ok) rnei de Van Glnde bulunan ve anlam ak tenli Tamaradan gelen Akdamar Kilisesidir. Tamara ise Tomris Hatunun adndan gelmektedir. Daha da ilgin olan ise Ermeni adnn Trke oluudur. Adn, varln Trke borlu olup; Trke ihanet eden bir topluluktur sz konusu olan.

Her ne kadar 1228de kurulup, 1487de ykld sylense de Karamanoullarnn 1219/1220de Nureddin Beyin Seluklu sultan ile grmesinin ardndan kurulup; beyliin ekirdeini oluturan kimi obalarn 1502de Azerbaycana gmesiyle fiilen son bulduunu syleyebiliriz. Orta Anadolu ve Akdeniz Blgesinde hkm srm bir Avar beylii olan Karamanoullarna, kimi aratrmaclarca Ouz Devleti de denmitir. lk bakentlerini Ereli ve/veya Sivas olarak da kabul edebileceimiz Karamanoullar, Seluklu sultannn daveti ve hatta grevlendirmesi ile Taeli yresine gelince Ermeneki bakent yapmtr. Lrendeyi alan Karaman Bey, buraya kendi adn verip bakenti buraya tamtr. Sonrasnda Konya bakent olmu, Konyann elden kt dnemlerde ise tekrar Karamana dnlmtr. Mersinin Mut ilesi de uzun sre bakent olarak kullanlmtr. Karamanoullarnn zaman zaman Nide ve Silifkeyi ift bakent olarak kullandklar da olmutur. Fatih Sultan Mehmetle balayan srete Konyann elden kmas zerine daha gneye eski yurtlarna doru kademeli bir ekilme stratejisi izlerler. Karamanoullarnn siyasal/hukuksal adan sona ermesinin ardndan beylik/devlet iinden baz oymak ve obalar Alanyaya ekilerek 1293 ylnda -2. Karamanoullar Beylii de diyebileceimiz- Alaiye Beyliini kurarlar ve 1471 ylna kadar varlklarn korumay baarrlar.

Karamanllarn, 1100lerin sonu-1200lerin ba gibi bir tarihte Sadeddin Bey nclnde Horasandan kp, nce Azerbaycana oradan irvana ve son olarak da Ermenek taraflarna geldiklerinde 10 bin adrlk bir nfusa sahip olduklar sylenir. Benzer bir sylenti bir baka Avar oyma olan -bal bulunduumuz- Karahacllar arasnda da dillendirilmektedir. Anlatlanlara baklrsa, Karahacllar da Kara Osman adl bir beyin nclnde 10 bin adrla Horasandan kp gelmilerdir. Gller yresi ile birlikte ukurovada da etkili olan Karahacllarn Memlklere kadar uzanan bir gemie sahip olduu ve zellikle Sis (Kozan) merkezli Savchacl Oymann devam olabilecei gzard edilmemelidir. yle ki, Yavuz Sultan Selimin Suriye ve Msrla birlikte ukurovadan balayp, Frata kadar olan yerleri de almasnn ardndan tutulan tahrir defterlerinde geen Savchacl oyma kayd sonraki dnemlerde birden bire ortadan kaybolmaktadr. Oyman srgn veya gle Gller Yresine gelmesi burada (ark) Karaaa yresini beylik merkezi yapmas da olasdr. Ki Denizli taraflarndaki Ee Da/Yaylas yznden hem Germiyanoullarna hem de Hamitoullarna kafa tutan Avar oymandan ve Denizli/Acpayamdan Krkkale/Keskine kadar olan yerlerde sylenen nl Avar bozlandan hareketle Karaaa Beyi tanmlamasnn zamanla Karahaclya dnmesi de pekl mmkndr. Sylentilerdeki byk benzerlikten tr Karamanoullar ile Karahacllar arasnda bir kan bulakl olasln da sakl tutuyoruz. nk Karaman, Aksaray, Nide ve hatta elde (Mersin) bulunan mlk amirlere gnderilen ve Tekeli ile Karahacl oymaklarna kar nlem alnmas istenen padiah ferman da byle bir olasl gz nnde bulundurmamz zorunlu klyor.

Karaman beylerinin eceresi irvan Han, Kl Han, Alp Arslan, brahim Han, Sadeddin Bey ve beyliin asl kurucusu kabul edilen Nureddin Bey eklindedir. Nureddin Bey, ocukluk ve genlik yllarnda o dnem ok yaygn olan Babalik tarikatna balanm ve eyhlik makamna kadar ykselmitir. Adnn Nuri Suf, Nure Sof, Nuru Sofu gibi syleni biimleriyle anlmasnn nedeni de bu eyhlikten dolaydr. Din ve siyas bir hviyet kazanan Nuru Sofu Bey blgedeki Ouz/Trkmenleri etkilemeyi baarmtr. Ereliyi bakent yapan Nure Suf (Nuru Sofu) Bey 1250-1256 (?) yllar arasnda beylik srm, Mut Geidini aarak Silifkeye kadar aknlar yapmaya balamtr. Onu, Ermeneki ele geirip bakent yapan -Ermenek Beyi unvanl- Kerimddin Karaman Bey izler. Hukuk anlamda beyliin temellerini atan Karaman Beyin, babasnn yolundan giderek aknlara devam etmesi hatta Taelideki Ermeni prensliine boyun edirmesi zerine Anadolu Seluklu sultan 4. Rkneddin Kl Arslan kendisine -o zamanki ad Larende olan- Karaman Kalesini verir. Ve onu yanna ekmek iin evlilik yoluyla akrabalk kurar. Karamanoullarn yanna ektiini dnen Sultan, Alanya-Antalya-Denizli hattnda ksmen bamsz hareket etmeye balayan ve ounluu Avar olan Yrk/Trkmen beyliklerinin zerine yryerek, irili ufakl beyliklere ar bir darbe vurur. Srann kendilerine de geleceini renen ve/veya sezen Karamanoullar bu gelime zerine 20 bin atl ile Konya zerine yrr. Vezir Pervane komutasndaki Seluklu ordusu Gavele Kalesi nnde yaplan sava kazanr. Karaman Bey kap kurtulsa da kardeleri tutsak alnarak aslr. Bu olayn zntsne dayanamayan Karaman Bey ksa sre sonra lrken, beylik de dalma noktasna gelir. Bu ackl (dramatik) son yeni bir balangca kap aralar. Karamanoullarnn ayaklanmasndan ekinen Seluklular, Karaman Beyin tutsak alnan erkek ocuklarn salarken, en byk olu olan emseddin 1. Mehmeti bey olarak tanr. Mehmet Bey, Moollara kar ayaklanan Hatroullar Beyliine asker yardmda bulununca Moollarn boyunduruunda olan Seluklular, daha nce de Karamanl lkesine vali olarak atadklar Bedreddin Hoten komutasnda bir orduyu Mehmet Beyin zerine gnderirler. Gksuda yaplan savata Seluklular ok ar bir yenilgi alr. Zaferden sonra Akdeniz kylarna ynelen Mehmet Bey burada Seluklular bir kez daha yener. Diplomasiyi iyi bilen Mehmet Beyin bu srete Erefoullar ve Menteeoullar beyliklerinden yardm ald bilinmektedir. Ardndan da hem Selukluya hem de Moollara kar bamszln iln eder. Bu tarihi, devletleme srecinin balangc olarak kabul edebiliriz. Mehmet Bey, Mool/lhanl ordusunu Frat kysnda durduran Memlk sultan Baybarsn siyas destei ve Erefoullar, Menteeoullar gibi kader birlii yapt Ouz/Trkmen beyliklerinin asker destei ile tekrar Konya zerine yrr. 10 bin kadar askerle Konyay ele geiren Mehmet Bey, zzettin Keykavusun Bizansta (stanbul) yaayan olunu tahta geirmek istese de bu ehzadeden umduunu bulamaz. Bunun zerine Gyaseddin Siyavuu tahta karr. Kendisi de vezir olan Mehmet Bey, Mays 1277de Trkeyi resm dil iln eden nl fermann yaynlar. G birlii oluturmak iin olsa gerek, dier Ouz/Trkmen beyliklerine bir dizi geziler/ziyaretler dzenleyen Mehmet Bey, Germiyanl yurdunda krk gn kadar kalr ve Germiyan beyi, kzn Mehmet Beyle evlendirir. Devlet mekanizmasn da eline alan Mehmet Bey aktan Moollarla mcadeleye balar. Konyay aldktan sonra kendisine destek olmayan ya da Anadolu Seluklu Devletinin otoritesini tanmakta isteksizlik gsteren Sahipataoullar ve Germiyanoullar zerine yrd srada Seluklu sultan Mool/lhanllara balln bildirir ve Konya bir kez daha Mool/lhanllarn eline geer. Geri dnen Mehmet Beye kalenin kaplar almaz. Mehmet Bey ordusu ile birlikte Ermeneke ekilir. Mool/lhanl hkmdar Abaka Han Seluklu-Mool ordusunu Karamanllarn zerine gnderir. Mehmet Bey zerine gelen bu birleik (mttefik) orduya kar sayca az olan kuvvetleriyle kahramanca kar koysa da iki kardeiyle birlikte lr. 1261-1283 yllar arasnda hkm sren Mehmet Bey, kurulu aamasnda olan beylii devletleme srecine sokmutur. Ondan geriye Trk tarihine altn harflerle yazlan Bu gnden sonra divanda, derghta ve barghta, mecliste ve meydanda Trkeden baka dil konuulmayacaktr. eklindeki nl ferman kalmtr. Karamanolu Mehmet Bey konusunu Fatih Sultan Mehmetin bir hatasn naklederek noktalayalm. Fatih, Karamanoullarna son vermek iin Sadrazam Mahmut Paa ile Gedik Ahmet Paay grevlendirir. Bunlar Karaman mlkn ele geirir. Karamandaki bilginler (lim), sanatkrlar, zanaatkrlar stanbula srgn edilir. Bizans ordusunda grev yapan ve fetihten sonra Osmanl hizmetine giren Rum Mehmet Paa bu kadarla yetinilmesine kar kar, Fatihin akln elip onun da iznini aldktan sonra bir ordu ile Taeli yresine gelir. Blgedeki Avar oymak ve obalar -bata Trakya/Balkanlar olmak zere- yurdun drt bir yanna srlr. Rum Mehmet Paa ii o derece ileri gtrr ki Karamanoullarna ait mezarlara varncaya kadar yakp ykar. Ve ne yazk ki bu yakp ykmalardan Karamanolu Mehmet Bey ve ileri gelenlerin Mersinin Mut ilesine bal Balkusan Kynde bulunan trbeleri, mezarlar da nasibini alr. Rum Mehmet Paann, Trklerden Bizansn intikamn almak iin byle davrandn syleyen aratrmaclar da vardr. Sonraki birka yzyllk srete Avarlar, Diyarbakr-Aydn hattndaki topraklardan sklp Trakya, Balkanlar, Karadeniz kylar, Gney Kafkasya, Suriye, Kbrs hatta Kuzey Afrika diye giden yrelere/blgelere srgn edilmilerdir.

Mehmet Beyden sonra yerine kardei Gneri Bey geer. nceleri suya sabuna dokunmayan Gneri Bey bir sre sonra Ermeni prensliinin elinde bulunan Tarsusa hcum eder. Karamanoullarnn tekrar yaylmac bir siyaset izlemeye balamalar zerine lhanllar, hukuken kendilerine bal olan Seluklulara bask yaparak nlem almalarn ister. Seluklu sultan Gyaseddin Mesut bizzat ordusunun bana geerek Karamanl yurdunu talan eder. Bu srete akll bir taktik uygulayarak Toroslara ekilen Gneri Bey, ortalk durulduktan sonra Erefoullar beyini de yanna alarak Konyaya gider ve Sultana ballklarn bildirir. Olaylar tam duruldu derken bir trl kendilerine boyun emeyen (biat etmeyen) Karamanllara kar harekete geen Mool/lhanl ordusu Karamanl yurdunu yakp yksa da Toroslara ekilen Gneri Beyi ve adamlarn ele geiremez. 1300 ylnda len Gneri Beyden sonra srasyla kardei Bedreddin brahim Bey, 1308-1312 yllar arasnda hkm sren ve bakenti Konyaya tayan Yah Han Bey, 1. Burhaneddin Musa Bey, Aleddin Halil Mirza Bey, 1. Bedreddin/Mec(i)deddin brahim Bey, Fahreddin Ahmet Bey, Semseddin Bey, 1351de ikinci kez bey olan ve bakenti Muta tayan Hac Suf 1. Burhaneddin Musa Bey, Seyfeddin Sleyman Bey, 1. Damat Aleddin Ali Bey, Sultanzade Nasreddin/Gyaseddin 2. Mehmet Bey, 2. Damat Bengi Aleddin Ali Bey, Karamanolu 2. brahim Bey, Sultanzade shak Bey, Sultanzade Pr Ahmed Bey, Kasm Bey ve 1483-1487 yllar arasnda hkm sren Turgutolu Mahmut Beyle Karamanoullar da tarihteki yerini almtr.

ehabeddin mer tarafndan yazlm olan Meslik-l Ebsr adl eserde 1300lerin banda Karamanoullarnn yars atl yars yaya olmak zere 50 bin askerinin olduu bildirilmektedir. Ki o dneme gre bu say hi de azmsanamayacak bir asker g demektir. stelik Sivastan 10 bini anca bulan yani bir tmen kadar askerle yola kmasna ramen -eyhlik, cihat/gaza gibi olgularn da etkisiyle- Karamanoullar ordusunun ksa srede 70 binleri bulduu da kaynaklarda gemektedir. Kbrs ve Cenevizlilerle ticar ilikiler kuran, tersane ve donanma kuran dahas Mersin-Antalya arasndaki sahil kasabalarna ve limanlara hkim olan, para basan Karamanoullar, Anadoludaki beylikler arasnda devletleme srecine en erken balayan ve sreci en erken tamamlayan beyliktir. lk mehter takmn kuran, ilk Trke tp kitabn karan da Karamanoullardr. Dier Trk beyliklerinin aksine Arap alfabesini kullanmamlar, kendi oluturduklar Karaman alfabesini kullanmlardr. zellikle Balkanlar zerinden gelerek Anadoluya yerlemi olan Hristiyan Trkler de Karamanoullaryla kaynam, onlarn ynetimlerini benimsemilerdir. Karaman mlknde -zellikle mezarlklarda- Grek (Bizans) alfabesiyle yazlm ok sayda Trke ant (kitabe) bulunmaktadr. Yine bu Hristiyan ahali, Karaman beylerini kral olarak adlandrmlardr. Tm bunlar Karamanoullarnn, Mslmanlar kadar Hristiyanlarca da benimsendii anlamna gelmektedir. nk aralarnda soy birlii vardr. Cumhuriyetin ilnndan sonra, anadili Trke olan bu insanlarn -srf mmetilik taknts yznden- Yunanistana gnderilmeleri byk hata olmutur.

Karamanoullarnn bayra gnmzde srail bayranda da yer alan ve slm kaynaklarda Sleyman mhr olarak adlandrlsa da gemii Musev Hazar Devletine ve hatta ondan ok daha gerilere kadar gitmektedir. Gk ve yer temal bu bayrak i ie gemi iki genden olumaktadr. Trklere ait olan bu simge -Candaroullarndan tutun da Barbaros Hayrettin Paann donanma sancana kadar- birok dnemde ve birok yerde kullanlmtr.

Karamanoullar Taeli yresine geldiinde burada bir hayli Hristiyan nfus vardr. Bizansllarn balangta rana sonrasnda Araplara ve ardndan gelen Trklere kar ileri karakol (garnizon, lejyon) amal olarak Orta Karadeniz, Dou Anadolu, Kapadokya, Taeli, Gaziantep/Halep gibi gibi yrelere yerletirdii bu topluluklar arasnda Hristiyanl benimsemi olan Uz(Ouz/Ogur), Peenek, Kuman-Kpak, Bulgar boylarndan Trkler nemli yer tutmaktadr. Dahas Trakya zerinden Gneybat Anadoluya girip, Toroslar takip ederek zamanla douya doru ilerleyen Taelideki Ermeniler de bu Trklerle birliktedir. Bir ksm Ermeni ise buradan Trkiye-Suriye arasnda bir hat olan Gneydouya oradan da Kafkasyaya Arman/Armen denen yreye kmlardr. Gnmz Ermenilerinin kkeni Hay olup; gemii Sakalara kadar giden ve Gney Kafkasyada coraf bir yrenin ad olan Armen/Ermen szcnn/teriminin kkeni Trkedir. Karamanoullarn dier Trk beyliklerinden ayran en nemli zelliklerden biri de burada karmza kmaktadr. Dier beylikler bo bulduklar bir yere konup, orasn yurt tutarken; Karamanoullar, balarnda Hay/Ermeni prenslerin bulunduu Taeli yresindeki bu Hristiyan garnizonun/koloninin topraklarnda kurulmutur. Yeri gelmiken, kimi tarihilerin dt bir hata da udur: Yukarda da belirttiimiz gibi, yredeki nfus sadece Ermenilerden olumamaktadr. Blgede Kilikya Ermeni Krall gibi bir oluum sz konusu deildir. Bizansa bal dier tekfurluklara benzer bir yap vardr. Onda da ynetici Ermeni olsa da halkn ounluu Hristiyan Trk boylarndan olumaktadr. Bunun nedeni de Hristiyan Trklerin Mslman Trklerle savamak istememesi yznden Bizansllarn ynetici tercihini Ermenilerden yana kullanm olmalardr. Ki Bizans kendi asndan hakldr. nk seyrek sakal yznden Kse Mihal olarak anlan Harmankaya tekfuru da bir Kpak Trkdr ve Mslman Trklerle ibirlii yapmtr. Osmanlnn da -Yavuz Sultan Selimin tmar dzeninden 2. Abdlhamitin Hamidiye alaylarna varncaya kadar- neredeyse her konuda Alev Ouz/Trkmen oymaklarna kar Snn-afi iklimdeki Gurman (Krt) oymaklarn tercih ettii de unutulmamaldr. Dahas Cumhuriyetin ilk yllarnda -Hristiyan olduklar gerekesiyle- Yunanistana gnderilen ve Karamanl Trkleri denen insanlarn byk ounluu da yine Karamanl lkesinden gnderilmitir. Bizansllar, Perslere ve sonrasnda Arap/Emevlere kar kurduu ve temelini Trklerin oluturduu yapnn bana Ermeni kkenli prensleri atamtr. Deiikliin temel nedeni bu kez Mslman Ouzlarn kp gelmesidir. Taeli yresinde olan biten budur. Benzer bir durum Dou Karadeniz-Anadolu hattndaki Atabekler yani Kpak beylii iin de geerlidir. Seluklularla Ani Kalesi nnde savaan ve yanl bir tanmlama ile Bizans ordusu denen kuvvet Hristiyan Kpaklardr. Kastamonu ad bile bu tr bir grevlendirme ile blgeye yerletirilen bir tmen (10 bin) Kaka Trknden gelmektedir. Karamanoullar, Hristiyan nfusun youn olduu bir blgede kurulmasna ve Mslmanlarla Hristiyanlarn i ie olduu sosyokltrel-sosyoekonomik bir temele dayanmasna ramen Anadoluda en etkili ve uzun mrl beylik olmay baarmtr. Trk tarihine yaptklar hizmetler ve vefa, vicdan gibi ltler gz nne alndnda biz, kimilerince Ouz Devleti olarak da anlan Karamanoullarnn beylik deil, devlet olarak anlmasnn daha doru olacan dnyoruz. Kald ki Karamanoullar, Cumhurbakanl forsunda yer alan devletlerin biroundan daha uzun sre yaamtr.

Azerbaycan-Sivas arasnda yaylak-klak bir hayat srerken Ereliyi alp, 1250-56 yllar arasnda buray bakent yapan, 1256-1261 yllar arasnda Ermeneki bakent yapan, yine Larendeyi alp hem Karaman hem de bakent yapan, sonralar kimi zaman Konyay kimi zaman Mutu bakent olarak kullanan Karamanllar gittikleri yerleri imar etmekten de geri durmamlardr. Aksaraydaki Ulucami; Ermenekteki Havasl Camisi, Ulucami, Tol Medrese; Karamandaki 12 keli ve sivri kubbesi ile kendine zg bir eser olan brahim Bey Kmbeti, brahim Bey mareti, Nefise Sultan Camisi, Aktekke Camisi; Konyadaki Nasuh Bey Darlhuffaz, Has Bey Darlhuffaz, Hasbeyolu Mescidi; Nidedeki Ak Medrese, Zinciriye Medresesi; Gksudaki Grmel Kprs diye giden yzlerce eser Karamanoullarna aittir. Darulhuffaz (Dar-l Huffaz) hafzlk eitimi verilen yer demektir bu arada. Alanyay aldktan sonra burada bir de tersane kurulmutur. Antalyann merkez ilelerinden olan Muratpaaya adn veren ve yine buradaki tarih Muratpaa Camisini yaptran da bir Karamanolu olan Murat Beydir. Trkeye byk nem veren Karamanoullar bu ynyle Trkiye tarihinde tektir. Anadoluda ilk Trke tp kitab Karamanolu brahim Bey dneminde Mecmuatul Fevaid adyla Beir elebi tarafndan yazlmtr. Anadoluda ilk Trke Kuran tefsiri 1314 ylnda Karamanolu Halil Mirza Bey adna yazlmtr. Yine Osmanllarn ordu sanca olarak kulland hilal simgesi de Karamanoullarndan yadigrdr. Trk dili, irfan (culture) asndan bir Mehmet Beyin, bir Yunus Emrenin, bir Kaygusuz Abdaln, bir Pri Reisin yeri doldurulabilir mi? Yunus Emrenin Karamanl lkesinde doup-yaadn, Karamanda doan Pri Reisin ilkokul ana gelince -Aladdin Ali Beyin hanm Nefise Sultan tarafndan yaptrlan- Hatuniye Medresesinde renimine baladn, Trke Kaygusuz Abdaln Alanyadaki Karamanllardan olduunu biliyor muydunuz? Mustafa Kemal Atatrkn, Rauf Denktan, Bar Manonun Karamandan srgn edilmi Yrk/Trkmenlerinden olduunu?!..

Nure Sufi, Karaman, Mahmut, Mehmet, Halil, Aladdin Ali, brahim diye uzayp giden ok sayda bey karm olan Karamanoullarnn evlilikleri de ilgintir. Misal Nure Sufi Beyin ei Seluklularn Kayseri emiri (vali) olan Mool/lhanl Trklerinden Cafer Beyin kzdr. 41 yl beylik sren Aladdin Ali Bey, 1. Muratn kz Nefise Sultanla evlidir ve kayn biraderi Yldrm Bayezid tarafndan idam ettirilmitir. Fatih Sultan Mehmet, Karamanolu 2. brahim Beyin kzyla evlenmitir filan. Osmanl kurulu ve gelime dnemlerinde Anadolu beylikleriyle kz alp verme uygulamasna ska bavurmutur. Yavuz Sultan Selim de Dulkadirolu Alddevle Beyin kzyla evli olmasna ramen Msr seferi sonrasnda ya epey ilerlemi olan kaynpederini idam ettirmitir. Kz alp verme gelenei bundan sonra pek grlmez. Gelsin cariyeler, gitsin odalklar

Osmanl ile Karamanly karlatrnca ilgin bir farkllk da her iki devletin ynetim anlaynda karmza kar. Osmanlnn aksine, Karaman lkesinde saltanat kavgas grlmez. Hele de karde ve yeen katli gibi uygulamalar kesinlikle yoktur. Hatta lkelerini ele geirmek iin gelip, kendilerine esir den askerleri, komutanlar bile affettikleri ska grlen bir durumdur. Trk tresine gre ynetilen lkede yetkiler tek elde/kiide toplanmam; yetki ve sorumluluklar illere datlmtr. Bu ynyle Byk Seluklularda grdmz Atabeyler uygulamasnda olduu gibi gl yerel ynetimlerle hkm srdklerini ve ancak sava gibi olaanst durumlarda yetkinin tek elde toplandn syleyebiliriz. Onda da kurultay (istiare) gelenei son ana kadar yaatlmtr.

Osmanl ve dier beylikler lk dnemlerde evlilikler veya cihat amal olarak Bat Anadoludaki btn beylikler Osmanlnn Balkanlardaki ilerleyiine destek olmulardr. 1389da Osmanl ile Srplarn ban ektii Bat ittifak arasndaki savata Germiyan, Hamid, Mentee ve Saruhan beyliklerinin asker kuvvetlerinin byk yardm olmutur. Buna Karamanoullar da dhildir. Misal Fatihin Trabzon seferinde bile Karamanoullarnn asker anlamda nemli katks sz konusudur. Yine Osmanl zaman zaman da tam tersi bir siyaset izleyerek Bizanstan, Srplardan vd. asker yardm alarak Karamanoullar zerine de yrmtr. rnein 1. Murat dnemindeki bir sefer srasnda Srplar, Konyay yamalam, istenmeyen olaylar olmu ve arya kaan baz Srp askerler idam edilmitir. Ki bu olay, sonradan meydana gelen 1. Kosova Savann da nedenleri arasndadr. Ama ayn siyaset Fatih dneminde ok daha acmaszca uygulanmtr. Osmanl hizmetine giren Bizansl bir komutan emrindeki Osmanl ordusu ile Taeli yresine yani Karaman lkesine gelmi mezarlara/trbelere varncaya kadar btn Karamanl mlkn yakp ykmtr. Dahas Osmanl ordusuna kumanda eden Gedik ve/veya kz Ahmet Paa, Trk tresini ineyerek Karamanllarn gnderdii ve 20 kadar bilgeden (lim) oluan elilik heyetini kltan geirtmitir. Gedik Ahmet Paa sonraki dnemlere de kt rnek olmu ve zellikle Balkan kkenli kimi devirme paalarn Anadoluda Yrk/Trkmenlere zellikle de Alev-Bektai iklimde yaayan Avar, Beydili vd. kkenden oymaklara, obalara kar ok sert hatta acmasz bir siyaset izlenmitir. Misal Yavuz Selimin idam ettirdii Dulkadiroullar Beyi Alddevle Bey ayn zamanda Yavuzun kaynpederidir. Anadoludan -byk ounluu Avar olmak zere- Ouz/Trkmen Yrkleri ve hatta kimi Kpak/Tatar oymaklar Balkanlara srgn ve/veya zorunlu iskan edilmilerdir. Zaman zaman Aydn, Candar, Germiyan, Hamid, Mentee, Saruhan gibi Trk beyliklerinin Karamanoullarnn nclnde birlemeleri zerine misal Yldrm Bayezit, Srp Kralnn kz -ve elebi Mehmetin annesi- Despina ile evlenerek ittifak kurma yoluna da gitmitir. Ankara Savanda bir ksm Anadolu beyliklerinin Timur tarafna gemesinin bir nedeni de Yldrmn, beyliklerden gelen askerlerin bana -kaynbiraderi olan- Srp prensini komutan yapmasdr. Bu durumu gururlarna yediremeyen Ouz/Trkmen askerler keferenin emrine mi gireceiz diyerek Timur tarafna gemilerdir. Zaten Ankara Sava da Osmanl ve Trk tarihi asndan bir krlmaya yol am ve Osmanl bu tarihten sonra Ouz/Trkmenlere ynetimde yer vermemeye balamtr. Dahas Ouz/Trkmenlerden kz alp-verme uygulamasndan vazgeerek nerdeyse tamamen odalk (cariye) uygulamasna ynelmitir. Yeri gelmiken olduka ilgin bir bilgi Karamanl mlk olan Alaehirin Bizanstaki ad Filadelfiyadr. imdilerin Amerikasndaki -basketbol takmyla nl- Filadelfiyay ve 1800lerin Anadolusunda -ayrk otu gibi- lkenin her yerini saran Amerikan misyoner okullarn yan yana koyup, sorgulamalsnz. Avrupallar bile Trkn Hristiyanna Ermeni denir derken bizi nasl ayrtrdlar sanyorsunuz?

Moollar yznden Horasan terk eden, Anadolu Seluklu Devleti himayesinde zellikle de Sultan Aleddin Keykubat ile ok iyi ilikiler gelitirerek yeni bir yurt edinen Karamanllar, Seluklu Devletine kar sonuna kadar vefal davranmlardr. Devleti korumak iin Mool/lhanl Devleti ile, Memlkler (Ed-Devletit Turkiyya) ile hatta lhanllara yardma gelen Krm Hanl ordusuyla bile savamak zorunda kalmlardr. Selukluyu Selukludan korumak iin Seluklu ordusu ile ve yine yurtlarn korumak iin -Rumlar ve Srplar da yanna alan- Osmanl ile kyasya bir mcadele vermilerdir. Ahskaya, Balkanlara, Krma, Kbrsa, Suriyeye, Kuzey Afrikaya daha birok yere srlmlerdir. Gittikleri yerde tu/bayrak dikmekten geri durmamlardr. rnein srgn edildikleri Trablusgarpta (Libya) bile bir Karamanl Beylii (1711-1835) kurmay baarmlardr. Sonuna kadar Trklk bilincinden taviz vermeyen Karamanllarn baz oymaklar en sonunda da Taeliyi brakp Azerbaycana geri dnmtr. Kimi aratrmaclar Karamanoullarnn, Avarlarn Kaar oymandan olduklarn ileri srmektedirler. Bu bilgi doru ise Avarlarn Krkl oymandan olan Horasanl Nadir ahn Azerbaycan-ran-Afganistan hattnda kurduu Avarlar Devletinin devamnda -Nadirin suikast sonucu lmesi zerine- bayra devralan ve 1925 ylna kadar ran yneten Kaarlar bizim Karamanllardan bakas deil demektir. Szn z Azerbaycan candr, ran heyecandr!.

Aziz Dolu Atabey
Serik-21.05.2020



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Kagar'dan Karaman'a Trkemiz
Byk Trk airi Genceli Nizam
Trkler Bin Boydur Biri de Mooldur
Maya Dili ile Trk Dili Arasndaki Ortak Szckler
C/esaret
Yankl Deil Yaln Trke
Trkenin Gc
Trk Kltrnde Kadnn Yeri ve nemi

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Ganire Bac [iir]
Zaman Havuzu [iir]
Metafizik rperti [iir]
Toroslar [iir]
Yer Beni [iir]
Vatan ve ehit [iir]
Gidenler [iir]
Gnl Mahzenimde Yllandka [iir]
Alama Duvarn Yklr Bir Gn [iir]
Bedeniz [iir]


Aziz Dolu kimdir?

Avar Yrklerinden. .

Etkilendii Yazarlar:
Edebiyat, dilbilimi (filoloji), sosyoloji, tarih...


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Aziz Dolu, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.