..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Bir lke bamsz olmadan, bamszlk da erdem olmadan ayakta duramaz. -Rousseau
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Dil > Aziz Dolu




11 Mays 2023
Yankl Deil Yaln Trke  
Aziz Dolu
Trkemiz zerine..


:BIJ:

Trke, dnya dillerinin en kkllerinden ve birok ulus dilinin de atas olan bir dildir. Japonyadan, Finlandiyaya; Hindistan, Kuzey Afrika, Balkanlar ve Macar ovalarna hatta Amerika ktasna kadar uzanan olduka geni bir sahada etkisini gstermitir. Byk ve kk nl uyumu kurallar ile ses gzelliini mkemmel ekilde salayan Trke, dilbilimciler (etimolog) tarafndan matematik dili olarak da tanmlamtr. Trkenin yazld gibi okunup, okunduu gibi yazldn; bu zellii ile de bilgisayar ve sanala (internet) ortamnda ngilizceden daha stn ve daha verimli olduunu savunan dilbilimciler de vardr.

Trkenin skntlar, sorunlar var mdr? Varsa, nelerdir? Trkenin en byk sorunu ok geni bir sahaya yaylmasnn doal sonucu olarak farkl lehelere ve onlarca iveye ayrlmasdr. Bir baka sorun farkl blgelerde, farkl abecelerin (alfabe, elifba) kullanlmasdr. Yine igal altnda olan ya da aznlk durumunda kalnan yerlerde Trkeye uygulanan kstlamalar, yasaklamalar byk sorunlara yol amaktadr. Bu noktada En byk hayalim Ankarada baslan bir gazetenin Trkiyeden, Uygurlara kadar btn Trkler tarafndan okunup anlalmasdr. diyen Atatrkn sz bizler iin bir buyruk, bir vasiyet olmaldr.

Anadolu Trkesi sz konusu olduunda gereksiz yere kullanlan Bat (ngilizce, Franszca..) meneli kksz ve ruhsuz szckler ve yine adala gibi dilimizi sarm olan Ortadou dilleri (Arapa, Farsa..) de byk sorun oluturmaktadr. Misal igal gc gibi alglanan ngilizceye kar diren gsterilirken; bir Arapa -din kayglarla- dilimizin, edebiyatmzn, irfanmzn (culture/kltr) bakesine buyur edilmektedir. Hem de bilgisiz (cahil), grgsz, paldr-kldr bir ekilde Yeri gelmiken ipini koparmasna dilimize doluan ve ou zaman da yalan-yanl kullanlan Arapa szcklerle ilgili birka rnek verelim.

Dou Trkistandan, Trkmenistan, ran, Azerbaycan, Anadolu, Balkanlar diye uzayp giden sahada konuulan dil Ouz Trkesi yahut Gney Trkesi olarak adlandrlr. Bu blgede ska kullanlan Arapa kkenli szcklerden biri lim szc olup, bu szce karlk olarak Trkede bilge, bilgin, bilgili szckleri bulunmaktadr. Szcn oulu ise ulema biiminde sylenir. Bu noktada Arapa dknleri (metfun) tarafndan ulemalar biimindeki kullanmnn Trkedeki karl bilgin-ler-ler biiminde yankl (ekolu) bir okuma veya konuma olmaktadr. Konuma engelli bireyler sz konusu olduunda, bu durumu kekemelik olarak da adlandrabilirsiniz.

z Trkede uru diye bir szck vardr. Anadolu Trkesinde bu szck braklm yerine baka bir dilden aki szc ve yine bu szcn oulu olan ekya szc alnmtr. Yani aki szcnn Trke karl uru; Bat illerindeki karl ise terrorist (terrist) Ekya ise urular, terristler demektir. Ksacas (velhsl) Arapa dkn kiiler (zevat) ekyalar dediinde uru-lar-lar, terrist-ler-ler demi olmakta ve ortaya yankl bir dil kmaktadr. Bu konudaki arpc (shock/o:k) rneklerden biri de ener enin baoyuncu olduu Ekya filimidir (film) canlar. Trk sinemasnn en iyileri arasnda gsterilen bu eserde bile ak (bariz) ekilde hata yaplmtr. Bir tane urudan (aki) hareketle; filimin ad -olsa olsa- aki olmaldr.

Trkiyenin ulusal (mill) gazete ve televizyonlarnda, en nl yaynevlerinde bile evliyalar szcnn yaygn olarak kullanldna tank oluyoruz. Misal dinci/slmc izgide duran bir yaynevi, Evliyalar Ansiklopedisi ad altnda 5 ciltten oluan derleme bir eser bile yaymlamtr. Trkedeki eren ve/veya ermi szcklerinin karlklarnn Arapada veli, Farsada ise dost szckleri olduunu syleyebiliriz. Veli szcnn oulu ise evliya szcdr. Ksacas Arapa dknleri evliyalar derken, aslnda eren-ler-ler, dost-lar-lar demektedirler.

lkemizin kamu kurum ve kurulularnda, basn-yayn organlarnda ve halk indinde ska tank olunan dil kusurlarndan biri de evraklar biimindeki szck kullanmdr. Evraklar doldur/hazrla/getir/gtr!.. biiminde szlere, isteklere tank olmusunuzdur. Byk nder Gzi Mustafa Kemal Atatrkn balatt dilde, ze dn hareketinin kazanmlarndan olan belge szcnn Arapa karl varak ve yine oulu ise evrak szckleridir. Haliyle bir kii (zat) evraklar deyince, belge-ler-ler demi olmaktadr. Bu durumda lkemizin kurum ve kurulularnn her Allahn gn yankl konuan ve/veya kekeme yani konuma zrl kiilerle dolup tatn dnebilirsiniz.

Hac-hoca takmndan (taife/tayfa), sokaktaki sradan kiilere kadar herkesin yanl kulland bir dier szck; tarikat Trkedeki yol szcnn Arapadaki karl tarik ve yine oulu ise tarikat szckleridir. Arapa dknleri her tarikatlar deyilerinde bilip-bilmeden yol-lar-lar demektedirler. Szm ona bir tarikata balanan, kaplanan (dinci sylemle; intisap eden) ama onlarca yl gemesine; sakal bir kar, sark bir kula olmasna ramen bir trl Tanrya ulaamayan sofularn (sofiler) niye yolda kaldklar da bylelikle ortaya km olmaktadr. Ee tabi onca yankya orta/i kulak m dayanr, denge svs m kalr deil mi ama?!. Para karl felsefe reten gezgin filozoflara sofistler denir bu arada. Cemaat, tarikat ehli kiilerin paray niye ok sevdiklerinin nedeni -kim bilir- belki de antik dnemlerde gizlidir!.

Gnmzde, birine velet derseniz size tepki gsterebilir. nk bir hayli anlam kaymasna uramtr. Oysaki Arapa velet szc, ocuk demektir. Szcn oulu ise evlat biiminde sylenir. Arapa dknlerinin, bu szc evlatlar biiminde kullandklarna da tank olunmaktadr. Bu durumda da dilimizdeki tam karl ocuk-lar-lar olmaktadr. Mevlanann olunun adnn Velet elebi olduunu; Mevlevlik yolunun (tarik), onun tarafndan kurulduunu da hatrlatalm

mam-Hatip Lisesi mezunlarnn, cemaat-tarikat takmnn (tayfa) kuru bir inatla srdrdkleri Arapa dknl Trkemizin gzelliine glge drmekte; gelimesine sekte vurmaktadr. Misal imam ve/veya mezzinlerin az birlii etmiesine yineleyip (tekerrr/tekrar) durduklar Sen bizi hayr ve hasenata nail eyle Allahm! tmcesini ele alalm: Sradan bilgi sahiplerince evet szcnn kart sanlsa da Arapadaki hayr szc iyilik demektir. Arapa hasenat oul anlam tamakta olup, gzellikler anlamndadr. Esmann, adlar; Hacerin, ta; Kezbann, yalanc demek olduunu da bilmezseniz -Kurandan ad koyma taknts ile- ocuklarnza Hacer, Kezban, Nail-Naile demeye devam edersiniz. Bizim obada yayorsanz; Nail denildiinde aklnza eski muhtar gelir misal. Ama Oku!. diyen Tanrya, ocuklarnza gzel ad koyun. diyen elisine (resul) kulak verirseniz iler deiir. Nail eylenin eritir, kavutur demek olduunu bilirsiniz. Trklerin, Tanr dediine; Araplarn, el-lh (Allah) dediini de haliyle Gelin imdi Yaradana yakarmz (dua) gzel Trkemizle yapalm: Sen bizi iyilik ve gzelliklere eritir/kavutur Tanrm!.

Az szckle, ok ey anlatma becerisi ile dnya dillerine fersah fersah fark atan Trkemizin, Arapa karsndaki ak ara stnln gryorsunuz. Sesli harf ynnden ok zengin olan Trkemizin sradan (basit) bir -lar/-ler taks ile stelik de szcn okunuunu, yazln deitirmeden ortaya koyduu dil becerisi mi sesli harf ynnden olduka ksr olan Arapann tekil ve oul szcklerindeki karmakarklk m?!.

oul ekleri konusunu gln (trajikomik) bir rnekle noktalayalm. Trkemizdeki damga szcnn Arapadaki karl harf ve harf szcnn oulu da huruf yani damgalar/harfler Tekrar bir oul eki ile hurufat yani damga-lar-lar/harf-ler-ler Buradan sonrasnda szckler yetersiz (kelimeler kifayetsiz) kalmaktadr. Hurufatlar yani damga-lar-lar-lar/harf-ler-ler-ler!.. Benzer glnlkler ngilizce iin de geerlidir bu arada. Misal Turan soylu olduklar sylenen Keltler eliyle adalara tandn dndmz cap, kapak demektir. oulu olan caps ise kapaklar Yeni (modern) zamanlarn smrge dili olan ngilizceden aparlan bu szc, lkemizdeki kimi dknler capsler biiminde syleyip, yazmaktadrlar. Yani kapak-lar-lar olarak!.. Haliyle bu bilgi de ngilizce dknlerine kapak olsun. zetle (hlasa) lkemizdeki anadan doma (ryan) mslimler (mslim-an/mslm-an) de artk Arapa adlar tamakla gerek mslim (mslm) olun(a)mayacan; Arapa szckler sayklamakla cennette iftlik kurul(a)mayacan aklnn bir kesine yazmaldr. Blbl m, karga m?. Gl m, deve sidii -affedersiniz- dikeni mi?. Ba belli sonu belli olmayan yankl Trke mi; Yesevnin, Yunusun konutuu ar-duru, yaln (z) Trke mi?!. Seim, Olcay Handan (Hz. Yafes?) treyip, Ouz Kaanla (Zl-karn-eyn?) yryen; Alp Er Tunga ile bar yanp, Tomris/Demir Hatunla serinleyen; Mete Hanla coup, Attila ile alayan; Tanrnn ordusu, stanbulun fatihi mslimlerin!.

Aziz Dolu Atabey
azizdolu.wordpress.com



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn dil kmesinde bulunan dier yazlar...
Kagar'dan Karaman'a Trkemiz
Maya Dili ile Trk Dili Arasndaki Ortak Szckler
Trkenin Gc

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Karamanoullar Devleti
Trkler Bin Boydur Biri de Mooldur
Byk Trk airi Genceli Nizam
C/esaret
Trk Kltrnde Kadnn Yeri ve nemi

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Aldrma Be Gnl [iir]
Aldrma Be Gnl [iir]
Zaman Havuzu [iir]
Ganire Bac [iir]
Toroslar [iir]
Metafizik rperti [iir]
Gnl Mahzenimde Yllandka [iir]
Vatan ve ehit [iir]
Yer Beni [iir]
Alama Duvarn Yklr Bir Gn [iir]


Aziz Dolu kimdir?

Avar Yrklerinden. .

Etkilendii Yazarlar:
Edebiyat, dilbilimi (filoloji), sosyoloji, tarih...


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Aziz Dolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.