..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Yaamak iin topu toplam alt haftam kalsayd ne mi yapardm? Tulara daha hzl basmaya bakardm. -Isaac Asimov
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Sanat > Salih Zeki avdarolu




6 Ocak 2010
Tanbur Cemil Bey  
TRK MUSIKSNDE LMSZ BR VRTZ

Salih Zeki avdarolu


Trk Muskisinin nemli tanbur ve kemene icracs, bestekr Tanbur Cemil Bey' e ilikin bir deneme...


:BFHH:

Trk mzik tarihinin, zellikle saz muskisinde kendisinden ok sz edilen, efsane kiilii Cemil Bey’dir. Saz; zellikle tanbur ve kemene icrasnda o bir milttr. Tanbur ve kemene dnda lavta, rebab , viyolonselde de icrann mkemmeliyet zirvesine ular. crada olduu kadar saz eserleri besteciliinde, yani, perev, saz semaisi ve taksim formlarna yeni ufuklar am, modern anlaylar getirmi bir bestecidir. Yani ark’ da Hac Arif Bey’in yaptn, saz eserleri bestecilii ve icrasnda o yapmtr. Ondan sonra gelen saz eserleri bestecileri ve saz icraclarnn en byk ans, Cemil Bey’in icralarnn kaydedildii ta plklar olmutur.

Cemil Bey 9 Mays 1873 gn Hariciye’ci Tevfik Bey ve Zihniyar Hanm’n olu olarak stanbul’da doar. Babas imparatorluun Tahran Bykelilii’de bulunan bir yksek brokrattr. Muskiye olduka yakn bir kiiliktir. Bu yzden Cemil Bey ocukluundan itibaren muski meklerinin iinde yetiecektir.

Babasn kaybettiinde henz 3 yandadr. Amcasnn gzetiminde bymeye devam eder. Bu arada iki aabeyi de bata tanbur, deiik sazlar almaktadr. Bu kk Cemil’ in yaradltan mevcut byk yeteneinde bir kam olur.

Daha ilkokul yllarnda dnemin nl tanbursi Bestekr Ali Efendi’yi tanr ve onun rencisi olur.

Hariciye Nezareti’ndeki memuriyet yllarnda ve mzisyenliinin balangcnda tanbur icracl kimilerince tanburu ud gibi alyor diye eletirilirken, kimilerince de virtz olarak nitelendirilir. Tanbura ilveten yine o yllarda Kemeneci Vasil’den kemene dersleri alr. Bir ka yl iinde hocasn kemene icrasnda geride brakr.

zellikle tanbur icrasndaki statik yapya getirdii dinanizm ile, Cemil Bey tartmasz tek ekol haline dnmtr. Klsik kemenede de keza sa ve sol el tekniini gelitirip, o gne kadar gerektii ekilde kullanlmayan tellere kazandrd ilevle , bu saz icrasnn en st snrna yaklatrmtr. in ilgin yan kemene almay, tanburda virtz olduktan sonra renmi olmasdr.

1826’ dan bu yana lkede yerlemesi iin srar edilen bat muskisi rzgrnn Tanbur Cemil Bey’ i etkilememesinden sz edilemez. Onun, ”…edarbn ve ferahfez saz semileri..” nde bu etki belirgin bir ekilde hissedilir.(1)     
Cemil Bey’in Trk mzik arivinde bulunan 200’e yakn plnn 80 kadar “taksim”formundadr. Bunlarn her biri de balbana birer, tanbur, kemene, lavta ve viyolonsel “konerto”su niteliindedir. Bu plklardaki tanburla yapt edarabn, Szidl, Nihavent, Niaburek, Mstear, kemeneyle yapt Evcra, Sultanyegh, Acemairan, Hseyn, viyolonselle yapt Hseyn ve Muhayyer,lavtayla yapt Krdilihicazkr ve Uak, yayl tanburla yapt Yegh ve Ferahfeza taksimleri hal zevkle dinlenir ve saz sanatlarnca rnek eserler olarak mekedilir. Ancak bu garip elikidir ki :

“… Tambur Cemil Bey ilk plaklarn yapt ve musiki evrelerinde tannd yllarda, tamburda klasik tavr bozduu ve hercailetirdii iin hakl olarak tenkid edilmiti; ne var ki bugn, devrinde Tamburi Ali Efendi tarafndan temsil olunan klasik tambur tavrn bilen ve hatrlayan kalmad denilebilir. …”(2)

Dier 70 civarnda plnda ise, enstman ile ya bir soliste elik etmi veya dier birka saz ile birlikte herhangi bir saz eserini yorumlamtr. Bu plklar ona sadece Trkiye’de deil geni bir corafyada byk bir n salamtr.

“…Kendi arivinde Tanbur Cemil’e ait 110 tane ta plk olduunu syleyen Karabey’e gre ,Tanbur Cemil ile kayt sistemlerinin ortaya kmas Trk mzii iin bir ans: Kayt cihazlarn icad edenler, adeta ‘Osmanl’ da Cemil Bey adnda bir sanat dodu, aman kayt sistemlerini yetitirelim de onun sesini kayda alalm’dediler de gzel tevfuk gerekleti…” (3)

Cemil Bey hayat boyunca 8 perev, 7 saz semisi, 3 oyun havas, 16 ark, 2 ninni besteler. Ferahfez, Muhayyer, Mhur, edarabn perevleri, edarabn, Ferahfez, Hicazkr, Muhayyer saz semaileri, ”Grmek ister gzlerim her dem seni” szleriyle balayan Hseyn ve “Feryd ki ferydma imdd edecek yok”szleriyle balayan ehnaz arklar bu formun en tannm eserleridir.

Tanbur Cemil Bey gerek irticalen yapt taksimler ve gerekse besteledii saz veya sz eserlerinde adeta bir kuyumcu titizliindedir. Bunu, onun ney’ deki halefi diyebileceimiz std Niyazi Sayn u anekdotla dile getiriyor :

“…Tanburi Cemil ve arkadalar bir akam bir evde toplanmlar. O sralarda da Cemil Bey, eddi Arabn Saz Semisi’ni yeni bestelemi. O akam Cemil Bey, tamburunu deil de kemenesini getirmi meclise. Eseri, tambur iin bestelediinden, kemene ile almakta bir hayli zorluk ekmi. Eserin drdnc hanesine gelince durup tekrarlam bu blm. ine sinmeyince bir daha tekrarlam, sonra bir daha… Sonra da’ yapamayacam’ diyerek izin istemi ve kalkm. Anekdodu anlatan diyor ki :’Sabaha kar evime giderken onun evinin nnden gemem gerekiyordu. std, ieride hal saz semisi’ nin drdnc hanesini kemene ile alyordu..” (4)
Kltrmzn nemli isimlerinden Hakk Sha Gezgin, Cemil Bey’i bize yle tantyor :

“ Uzun; fakat eski Trk atllar gibi, belden yukars daha yksek bir boy. Yrrken grnmez bir dadan iniyormucasna azck ne doru eik duran bir endam. nsan efkat duygular veren ince, nazl omuzlar.

Solgun yznde bir gl durgunluu vard. st kapaklar yumuk gzleri, size, iinde hibir hatrlay kvlcm parlamadan bakard. Zaten, kumral uurumlarn dibi grnmezdi ki. akaklarndan tatl, yumuak bir szlle inen yz izgisi, eneye doru az katlar keskin bir irade kuvvetini belirtirdi.

Geni alnnda, dnce sabahnn at derin izler olmas, Cemil Bey’ de ilkin, ocuk hali bulabilirdiniz. Fakat derin ve byk ilhamlarn arl altnda bklp katlanan bu aln, sizi anszn sarsar, gnlnz korkuya benzer duygularla doldurdu. Bunlara hafife titreyen uzun, asab parmakl, beyaz bir ift el de ekleyiniz. Tanbur Cemil’ i hayalinizde canlardrm olursunuz…

…Fizikiler, her perdenin belli bir tel titreyiinden doduunu sylerler. Fakat Cemil Bey’in mzrabiyle yayndan kan (do) lar, (mi)ler… Hi kimsenin yine ayn sazdan kardklar (do) ve (mi) lere asla benzemez.

Yani unu demek istiyorum ki, namelerin terkibi, makamlarn istifi deil, tek tek seslerde bile onun lye smaz bir ayrl vardr…

Bir taksimini ele alnz. Onun mzrabndan dklen her notann bir nur damlas gibi parladn ve gnlnzn ufuklarnda mahyalar kurulduunu duyarsnz…

….Cemil, gerekten de elleriyle alayan, parmaklar hkran bir deha idi…” (5)

1916 senesinde uzun sredir ektii “verem” hastal sonucu vefat ettiinde henz 45 yandadr.

Trkiye’deki olaanst nitelikteki her kiilik gibi Cemil Bey’in de kadir ve kymeti lmnden seneler sonra anlalacaktr. Devlet ve toplumun bu konudaki duyarszl, ihmali ve nemelazmcln, Cemil Bey’ in htrasna baknda da btn plaklyla grebiliriz. std Niyazi Sayn’n naklettii bir anekdota gre :

“…Bir bayram gnyd. Tanbur Cemil Bey’in Aksaray Sinekli Bakkal’ daki evini ykyorlard. Rica ettim, oda kapsn aldm. zerine kendisi kurun kalemle fesli bir ba, olu Mesud Cemil de bir musev resmi yapm. Sokak kapsnn zerinde sol anahtar bulunan tokman aldm, iki pencere kafesini aldm. Hi olmazsa hatra olarak bulunsun diye… Kapy Necdet Yaar’ a verdim…” (6)


K A Y N A K A :
(1) Blent AKSOY,”Cumhuriyet Dnemi Muskisinde Farkllama Olgusu”,Cumhuriyet’in Sesleri,Tarih Vakf Yaynlar,stanbul/1999,s.33
(2) A.Turan ALKAN,”Eer Aka Bir Ceza Verebilseydim”,Zaman Gazetesi,4 Mays 2002
(3) Burhan ESEN,”Tanbur Cemil alyor Hl Gramofonda…”,Zaman Gazetesi 19 Nisan 2002
(4) Burhan EREN, “ a.g.e “
(5) Beir AYVAZOLU,”Edeb Portreler”Tima Yaynlar,stanbul/1997,s.366,368
(6) Alpay KABACALI,”Trk Mzii Terk Edildi”,Cumhuriyet Gazetesi,20 Kasm 1989

http://ferahnak.wordpress.com/2010/01/06/tanburi-cemil-bey-%e2%80%9c-turk-musikisinde-olumsuz-bir-virtuoz%e2%80%9d/




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn sanat kmesinde bulunan dier yazlar...
ekip Ayhan zk
lmnn 25. Ylnda Hocalarn Hocas
Vefatnn kinci Ylnda zgn Bir Ses ve slp

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Trkiye Nin Trrklk le Alakasz beyaz Trk Meselesi
Trk Halk Musksi Ezgilerini Derleme almalar Tarihesine Kronolojik Bir Bak
Her Sabah Mart lklar le Uyanmak Doyumsuz Bir Senfonik Hadise
Yalnzlata Agresifleen Bir Toplum indeyiz
Prozodi Dediin Nedir Ki?
"Bilge Mimar" Imz Ayn Zamanda Bir Neyzen - Muskinast
Doru Bir Osmanl Muski Tarihi
Avrupa" da Mzik , Trkiye" de Siyaset; Fazl Say Her Zaman Bunu Yapyor
ki Asrlk Mecbur Yol Haritamz
Muhteem Bir ey...

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.