..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Dengeli bir rejimde yemein yeri ok nemli. -Fran Lebowitz
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Estetik > Salih Zeki avdarolu




29 Mart 2009
Trk Halk Musksi Ezgilerini Derleme almalar Tarihesine Kronolojik Bir Bak  
Salih Zeki avdarolu
Trkiye' de Cumhuriyet' le birlikte oluturulmas dnlen "Mill Musk" ye altlk salamak iin, Anadolu genelinde bir alma balatlr. nce Bela Bartok' un nclnde yaplan almalar, daha sonralar byk lde Muzaffer Sarszen' in koordinasyonunda srdrlr.Bu yazda, derleme almalarnn kronolojik seyrini anlatmaya altm.


:CDHE:


Ziya Gklp’ in topik grlerinden ilham alnarak belirlenen mzik politikas sonucu “mill musik” olarak adlandrlan ve ana malzeme olarak seilen halk trklerinin en doru kaynandan alnacak verilerle tesbiti iin, 1926’ da Anadolu’da ky odakl bir derleme seferberlii balatlr. Bu almalar baladnda Cemal Reit Rey de zaten halk trklerini ok seslendirme denemelerine balamtr.
Aslnda bu konu, yani halk musikisi eserlerinin derlenmesi Cumhuriyet ncesinde bata Rauf Yekta Bey olmak zere dnemin aydnlarnca srekli talep edilmesine ramen bir tl uygulamaya geilememitir.
Derleme yapmak amacyla gidilen ilk blgeler Akdeniz, Anadolu ve Gneydou Anadolu olur. Yusuf Ziya Demirciolu bakanlnda bir heyet, 1926 Temmuz’ unda aratrmasna buralardan balar. Srasyla Adana, Gaziantep, Urfa,Nide, Kayseri ve Sivas illeri dolalr.
1927’ de ayn heyet bu kerre Konya, Manisa ve Aydn havalilerine gider. Ertesi yl Derleme Heyeti Kastamonu, ankr, Ankara, Eskiehir, Bursa’ dadr. 1929 senesinde Heyet Karadeniz’ deki drdnc gezisinde, Trabzon, Rize, Gmhane, Bayburt, Erzincan, Erzurum, Giresun ve Sinop illerinde derledikleri rkleri kayda alp dnerler.
Son giden Hey’ etin banda yine Yusuf Ziya Demirciolu ile beraber, M.R.Gazimihal, Ferruh Arsunar, Muhittin Sadak ve Rauf Yekta Bey vardr.
Ayn yllarda stanbul Belediyesi Konservatuar da halk oyunlar ve trklerini derlemektedir. Bu almalar yaplrken, devrin artlar iinde srpriz bir alma daha olur. Bu kurum halk oyunlar ve mziinin yannda “Tekke” ve “Mevlev” mzii repertuvarnda bulunan ilhi, kaside, ayin v.d. formlardaki eserleri de derler ve topladklar eserleri “DEFTER” ismi ile, 14 kitap olarak yaymlar.
Devrin artlarndan dolay heyetin almalar 10 sene kadar bir kesintiye urar. Bu arada Ankara’ da Devlet Konservatuar kurulmutur. Derleme almalarnda, nbeti artk Konservatuvar alr. Bu almalar, Hasan Ferid Alnar, Necil Kzm Akses, Ulvi Cemal Erkin, Halil Bedii Ynetken, Muzaffer Sarszen, Arif Etikan, Cevat Memduh Altar, Tahsin Banguolu, Rza Yetien, Nurullah Takran , Mithat Fenmen vardr.
Konservatuvar’ n birinci derleme gezisi, Austos ve Eyll 1937’ de 1,5 ay srecek olan Sivas, Elaz, Erzincan, Erzurum, Gmhane,Trabzon ve Rize’ de yaplr.
1938 ylnda yaplan kinci geziye iki ayr ekip katlr. Bir ekip Ege illeri kylerinden toplad 603 para, ikinci ekip ise Dou ve Gneydou Anadolu kylerinden toplad 735 paralk kayt ile Ankara’ ya dnerler.
nc gezi almas, 1939 senesinin Austos aynda 15 gnlk bir zaman dilimi iinde yalnz orum kylerinde alan ekip, 24 ezgi derler. Bu yllarda Muzaffer Sarszen de Konservatuvar’n Ariv eflii grevine atanr.
Artk ekibe Muzaffer Sarszen Bakanlk etmektedir. 1940 senesi Austos aynda drdnc etap almalar iin yalnz Konya havalisinde alan ekip, 20 gnlk bir mesai sonunda 512 paralk bir kayt ile merkeze dner.
L941 senesinde Kayseri, Nide, Mara ve Adana havalisinde alan heyet zellikle bu yrelerdeki Trkmen airetlerinden 412 paralk bir kayt ile o etabn almasn bitirirler.
Ondan sonra tam 1942 ile 1957 yllarnda yaplan 11 etaplk derleme almalarnda topladklar ezgileri halk muskisi arivine kazandrrlar.
almalar bittiinde 10. 000 civarnda halk ezgisi notaya alnr ve ariv ilemleri yaplr
Devlet kontrolndeki derleme almalarna artk 1964 ylnda TRT kurulana kadar uzun bir sre ara verilir. O sene tekrar balatlan Derleme almasnda gidilen ilk blge Dou Anadolu, peinden de Gneydou Anadolu olur.
Bundan tam sene sonra , 1967’ de bu kerre Gaziantep, Van , Erzurum, Bursa, Balkesir, zmir ve Trabzon illerinde almalar yaplr.
nc etap iin 1971 yl beklenir ve bu TRT’nin kurum olarak yapt son derleme almas olur. Bu son gezide Erzurum ve Kars yresinin saz aklarnn eserleri ve atmalar ile davul-zurna havalar toplanp kayt altna alnr.
“…Halk muskisini, klsik muskimize alternatif olarak deerlendirenler, Cumhuriyet’ in tutunma yllarnda varln vehmettikleri Osmanl aristokrasisi’ne kar tavr aldklarn sanyorlard. Saray-ahali ekimesi ‘mevcut’ deil, ’mevhum’ bir kurguydu. Ahalinin kymet hkmlerine yabanc ve onlarla farkl bir dnya gr zemininde varln srdren bir Osmanl aristokrarisi, hibir zaman varolmad. Osmanl Saraynda, skdar’ n ahap mahallelerinde veya Konie’de, Rakka’ da, Karaba’ da, Aksaray’ da yaayanlar ayn kaynaktan besleniyorlard…” 1
Aslnda derleme almalarnn bundan ncesi de vardr :
“…1920’ de Rza Nur Maarif Vekili olduunda, dzenli yolculuklarla arklar toplamaya balamak amacyla, Hars Dairesi’ ni kurmu ve Seyfettin-Sezai (Asaf) adlarndaki karde iki mzisyen-ki Viyana’ da keman ve viyolonsel renimi grmlerdir -zmir civarnda trk derlemek zere grevlendirilmitir.” 2
Bu derlemeye ilikin daha deiik bir tesbitte de :
“….Yurt dnda mzik eitimi grm Seyfettin Asaf ve Mehmet Sezai Bey’ lerin 1925’ lerde Bat Anadolu’da yaptklar derlemelerin yer ald ‘Yurdumuz Nameleri’ adl yayn iinde bulunan, orijinal halk ezgileri notalar ile konunun nemini vurgulayan rapor, bu alandaki ilk almadr. Bu yaynla btn Anadolu ilk defa ‘zeybek’ten haberdr olmu, ’zeybek havalar’ n tanmaya balamtr…” 3
Dr’l elhn ynetiminden Musa Sreyya Bey ile Yusuf Ziya Demirciolu zellikle Anadolu’ da halk evleri ve okullardaki mzik retmenlerine gnderdikleri basl ktlarla Halk Trkleri’ nin derlenerek Ankara’ ya gnderilmesini isterler. Ancak devrin oligarik artlar gerei kyl kendilerinden istenenleri vermekte pek de cmert davranmamtr. Gnderilen 3000 adet bo matbu form karlnda sadece 100 civarn trk notaya alnabilir. Yani Devlet brokrasisi bu bilgileri edinirken bile demir penesini gstermekten saknmamtr. Kyl de bu aratrmay pek tekin bulmaz , biliyorsa da bir ok bilgiyi devletin yetkililerine sylememenin uygun olduuna inanr.
1924’ de balanan bu ilk etap almalar tam anlamyla istenilen sonucu vermemise de, yaplan derlemeler ertesi sene notaya alnr ve yaymlanr.
Bundan sonraki yllarda da stanbul Konservatuar eliyle ; ”…1926-1929 yllarnda Anadolu’ ya drt derleme gezisi balatarak, bu gezilerde derlenen ezgileri ‘Halk Trkleri’ ad altnda 15 defter halinde yaynlamtr…” 4
31 Temmuz 1926’ da balanan derleme almalarnda kazanlan deneyim ve belli bir sistem oluturulmas ve daha sonra Hindemith ile Bartok’ un verdikleri raporlarda gz nne alnarak, 1936’ da yeniden balatlan almalar daha dzenli bir ekilde yaplr.
“…Yusuf Ziya Bey, Rauf Yekta Bey, Drr Bey (Turan) ve Ekrem Besim Bey’ den (Tekta) oluan ekip, Adana, Gaziantep, Urfa, Nide, Kayseri ve Sivas’ kapsayan ve iki ay civarnda sren bu gezide 290 kadar trk derlenir.” 5
Devlet kurumlarnn dnda zel ahslar da kendi imknlar ile palyatif olarak derleme almalar yaparlar.
Urfa’ da 1940-1950 yllar arasnda Bando’nun Kurucu-efi Osman zsoy yapt derlemeleri “Urfal Muskinaslar ve Halk Trkleri” ad altnda bir defterde toplar.
Ramazan Gngr’n Mula havalisinde ahsi abalar ile yapt derlemelerle de halk mzii ariivi nemli ezgiler kazanr.
Gazeteci Fikret Otyam ilk defa 1953 ylnda bir rportaj amacyla gittii Urfa’ ya, bundan sonra yarm asra yaklaan gezierinde frsat bulduka yapt derlemeleri bantlara kaydederek arivler.
Daha sonraki gezilerinde Anadolu, Ege ve Karadeniz blgelerinde almalar yapan ekip, elde edilen verileri 15 defterde toplar. Bu gezilerdeki an ve anekdotlar iki kitap halinde yaynlanr. Notaya alnan eserlerin plk kaytlar da yaplr. eitli aralklara ramen bundan sonra Muzaffer Sarszen bata olmak zere, Halil Bedii Ynetken ve Mahmut Ragp Gazimihal’ in nderliinde 1952’ ye kadar srdrlen bu almalar sonucu, 10. 000 trklk bir repertuvar oluturulur.
K A Y N A K A                                                       :
1) A.Turan ALKAN, ”Kanal 7’yi Tebrik in Uzun Bir Dibce”, Zaman Gazetesi, 22 Ocak 1996
2) Gnl PAACI, ”a,g,e”, s.123
3)Mehmet ZBEK, ”Cumhuriyet ve Halk Mzii”, Yeni Trkiye, Cumhuriyet zel says IV, Eyll-Aralk/1998, s.3019
4) Gltekin ENER, ”Trk Halk Mzii’ nin Cumhuriyet Dnemi Geliim Evreleri”, .T..T.M.D. Konservatuvar Lisans tezi, stanbul/1991, s.29
5)Gnl PAACI, ”Cumhuriyet’in Sesli Serveni”, Cumhuriyet’ in Sesleri, Tarih Vakf Yaynlar, stanbul/1999, s.18




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn estetik kmesinde bulunan dier yazlar...
Prozodi Dediin Nedir Ki?
Doru Bir Osmanl Muski Tarihi

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Trkiye Nin Trrklk le Alakasz beyaz Trk Meselesi
Her Sabah Mart lklar le Uyanmak Doyumsuz Bir Senfonik Hadise
ekip Ayhan zk
Yalnzlata Agresifleen Bir Toplum indeyiz
"Bilge Mimar" Imz Ayn Zamanda Bir Neyzen - Muskinast
Tanbur Cemil Bey
Avrupa" da Mzik , Trkiye" de Siyaset; Fazl Say Her Zaman Bunu Yapyor
ki Asrlk Mecbur Yol Haritamz
Muhteem Bir ey...
Bundan Tam 60 Yl nce Hristiyan Bir Kadn in Daha Sa ken Trkiye" de Mevlit Okunduunu Biliyormuydunuz?

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.