..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Bilen sever. -Leonardo da Vinci
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Kltr atmalar > Salih Zeki avdarolu




5 Mart 2021
Trk Muskisi' Nin Okullarda retim ve Radyolarda Yayn Yasaklar Sonrasnda Arap Filmlerindeki Mziklerin Mziimizin Arabesklemesine Etkileri  
Salih Zeki avdarolu
1930' larda yaplan Muski nklb konusunda bir alma..


:AJBG:
Devlet in sfrdan ulusal mzik inaa etmek adna Trk Musksini retimini okullardan 1926 ylnda, yaynn da 1934 de radyolardan yasaklamas , ayn zamanda geleneksel mziimizin yozlamasn da balatmtr.
Toplum, devlet buyruu ile ne kulak; ne de grtlak genetikleri bakmndan asla badaamayaca bir mzii dinlemeye mecbur edildiinde, buna kar mutlak anlamda bir tepkisi olacakt.
Bu tepki olumlu ise, devletin verdii mzii kabullenecektir; ama beenmezse yapaca tek ey o mzii reddetmek, yani dinlememek ve bu yasaklara kar alternatif reler aramak olacaktr.
Nitekim toplum kendisine nerilen bu mzii her bakmdan reddedecek ve Arap musksini teorik yaps itibariyle kendi z musksi ile ayn mzik sistemine sahip olmasndan dolay, ihtiyacna cevap vermekte en pratik yol olarak benimseyecektir. Evlerinde radyo alcs bulunan ansl aileler, yakn dost, akraba ve komular ile birlikte toplanarak, zellikle akamlar ksa dalga band zerinden parazitli de olsa Arap mziini, zellikle Kahire radyosu mzik yaynlarn byk bir susamlk ve zevkle dinliyordu.
Belli bir sre sonra Devlet buna dahi tahamml edemez ve Arap radyolarn dinleyen bir ok vatanda CHP Genel Sekreterlii nce fi lenerek, isimleri ileri Bakanlna iletilir. Filemenin youn olarak yapld ehirler ise Adana ve ve Mersindir. Zira buralar blge olarak Arap radyolarnn en net olarak dinlendii yerlerdir.
Trk Mzisyenleri 1920 ve 30 lu yllarda Trk mziini yeniden canlandrma abalarna giritiklerinde, gzlerini Bat ve Osmanl klsik mziinin sentezini yapmaya alan Msr Modeline evirdiler Filmlerin ses kaytlarndan alnma gfteler Trkeye evrilmeye ve Trk Mzisyenlerince benzer arklar bestelenmeye balad. Byk ne kavuan ve gnmzde klsik Trk mzii bestecilerinin bazlar, szgelimi Saadettin Kaynak ve Selahattin Pnar o sralarda dnemin makbul klsik mzisyenlerinin gznde saygn deildi 1
Bu filmlerin mziklerini bata Sadeddin Kaynak olmak zere, o dnemde Trk muskisinin nemli bestekrlarndan Selahaddin Pnar, Haydar Tatlyay, Artaki Candan, kr Tunar, erif li Kadri enalar ve Sadi Ilay gibi isimler yapyorlard.
Mesela o dnemde ACI HATIRALAR isimli Msr filmine adaptasyon besteleri Selahattin Pnar yapm, arklar Safiye Ayla,trkleri ise Aziz enses tarafndan okunmutur.
Biz Trkiye olarak bunlar yaparken, o yllarda Araplar ve zellikle Msr, muskde ne yapyordu ?
Muhammed Abdlvehab o dnemde mm Glsm ile birlikte Arap Musksinin iki yldzndan biriydi. Onun sylediklerine kulak verelim:
.. Bizler muskiyi sizden rendik 1920lere kadar, ortada Arap Mzii namna sadece halk nameleri vard.Tanbur Cemil i, Osman Bey i, Salim Bey i, edarabnlar, Nihavendleri, Krdilihicazkrlar alarak ie baladk Yllar sonra yarattmz modern Arap Musksinin tek kayna,Trk nameleriydi 2
Kadri enalar ilk film arks olan Bir Bursal Kzn Derdi ni bestelediinde sene 1930dur ve kendisi 18 yandadr.Hayat boyunca 170 civarndaki filmin fon mzii ve arklarn bestelemitir.
Kendi mziklerine kar Trk insannn rabeti, zellikle Msr n dikkatinden kamayacaktr.Bu yzden de Msr, 1935 ylndan itibaren iinde musiki bulunan filimleri iin yeni bir Pazar kefinin cazibe ve heyecanyla bol bol film ihracna balayacakt.1938 de bu filmlerin mziinden deil de szlerinden rahatsz olan devlet siyaset ve brokrasisi ilgin bir kararla ark szleri Trkeletirilmeyen Msr filmlerinin gsterimine msaade etmeyince:
Trk mziinde yepyeni bir pratik balad. Adaptasyon arklar. Arap filmlerindeki arklar ya dorudan stne Trke sz yazlarak, ya da temalardan esinlenerek yazlan yeni arklarla gsterilmeye baland. Dnemin tekke kkenli ve isiz bestecileri iin yeni bir i alan dodu. Adaptasyonun sivrilen ismi ok yetenekli bir besteci olan Sadettin Kaynak tr 3
Bu yorumda her ey dorudur.Ancak Sadettin Kaynakn tekke kkenli olduu gerek olmayan bir iddiadan ibarettir. Kaynak aslnda medrese kkenli bir ilhiyatdr.Yani hibir tarikat balats yoktur.1930 larda ilkin Sultanahmet Camii nde Trke hutbenin smokinle okunmas iin, devrin yneticilerince o nun seilmesi de bir tesadf deildir.
Adaptasyon trnden mzikli filmlere en ok imza atan besteci kukusuz Sadettin Kaynak tr.
Sadettin Kaynak, ieriinden ok musikisi ne kan bu filmlerin her biri iin, yaklak olarak on kadar ark bestelemek durumundayd. arklarnn byk bir blmnn sz yazar da Vecdi Bingl d. Sonu olarak ortaya, Leyla ile Mecnun film mziklerinde olduu gibi, konu ve anlam btnlne sahip pek ok benzer ark km oldu. Besteci baz teknik ve biimsel deiikliklerle nnde duran zorluklar amaya alt. rnein usullerin (Trk musikisi ritimleri) sk sk deitiini yazd. Filmin havasna ve sahne akna gre arklarda yaplan usul deiiklikleri, dinamizm kazandrd, tempoyu hzlandrd gibi dramatik bir etki salamay amalyordu. Sadettin Kaynak pek ok film mziini Odeon firmas iin plaklara vermiti. Filmlerde halkn beenisini kazanan bu arklar takip eden yllarda plaklara kaydediliyordu. Sadettin Kaynak n bu film arklarn bata Mzeyyen Senar olmak zere, Mnir Nurettin, Tahsin Karaku gibi Odeon sanatlar plaklara okumulardr. Baroln nl Msrl muganniye mm Glsmn oynad Harunurreit in Gzdesi bir mzikal film olduu halde, Mzeyyen Senar n okuduu Sadettin Kaynak besteleriyle donanm olarak gsterilmiti. Yaklak yirmi yldr plaklar Sahibinin Sesi tarafndan pazarlanmakta olan Msrl yldz sanatnn, oynad filmde ark sylemesi mmkn olmuyordu. Bir mzikal film, belki de dnya sinema tarihinde ilk ve son kez bylesine bir denetimle karlayordu. Seyircinin karsna bambaka bir yapm olarak adeta adapte edilmi olarak kyordu. Bayram Gecesi , Derman Kar Eylemez , Enginde Yava Yava gibi gnmzde de sevilerek seslendirilen Sadettin Kaynak eserleri ite bu filme aittir. Ey pek Kanatl , Leyla Bir zge Candr , Ne Yaptm Kendimi Nasl Aldattm Leyla ile Mecnun filmi mzikleridir. Odeon plaklarna Mzeyyen Senar tarafndan okunmutur 4
Arap filmlerinin muskmize dorudan doruya etkisi dnda ,yeni yeni emekleme dneminde olan Trk sinemasna da bu konunun adaptasyonu olmas ynnden olduka nemli katklar olmutur.Msr filmlerinin baya bir gie yaptn gren sinemaclarca :
Mnir Nurettin, Abdlvehab rnek alnarak baz filmlerde barolde oynatlmtr. Msr filmleriyle gelen Arapa szl arklarn grd rabet ise artcdr. Bunu Trk mziinin devlet zoruyla hayatmzdan karlmasna halkn gsterdii bir tepki olarak deerlendirmek yanl olmaz. Arapa szl arklara gsterilen beklenmedik rabet,Tek parti ynetimini telalandrm ve Msr Filmlerindeki arklarn Arapa Szleri Matbuat Umum Mdrlnce yasaklanmtr 5
Tabii ki bu al veri, zellikle Trk Musksinin ancak ilerideki yllarnda hissedilebilecek bir yozlamann da habercisi oluyordu.
Bu yasak, bu kabil ou yasaklar gibi ters netice verdi.Tpk, 1970 lerden sonra Trke sz giydirilen Hafif Bat Mziinin ortal kaplamas gibi, o zamanda,Trke sz giydirilen Arab ezgileri, yurdu batan baa sarverdi, hatta, Gney-Dou Anadolu da, halk musksi nin iine kadar szmay baard. Baz Trk muskinaslar, Msr fimlerinin Arapa szl musklerini,Trke szler katarak dzenlemeye, ayn tarz ve slubda yeni bestelerle zenginletirmeye baladlar ve bu yoldan,byk n ve servet salamay baardlar. Gene 1970 lerden sonra ortal kasp kavuran arabesk modasnn kkleri, aslnda bu dnemde atlmakta idi 6
O yllarda Arap musksinin getirdii hava ,Trk musksi enstrmanlarnda bile bir takm yozlamalara sebep oluyordu. Bunlarn iinde en nemli rnek,Zeynel Abidin Cmb (1881-1947) isimli nl bir alg yapmcs, gazinolarda icra edilen mziklerde udun sesini artrma araylar sonucu, soyadn verdii metal gvdeli bu enstman retir. Buluuyla Kahire ve Prag sergilerinde altn madalya kazanr. Bu alet retildiinden , 1960 l yllarn sonuna kadar olduka yaygn bir ekilde kullanlr.
Bir sre sonra cmb rnek alnarak ,yayl tambur gvdeleri de metal olarak imal edilir.Hatta Selahaddin Pnar n Atatrkn huzurunda bu sazla yapt bir icra, Atatrk tarafndan eletirilir.Yayl tanbur, Pnar dan sonra dier tanburler tarafndanda kullanlmsa da gnmzde artk pek rabet grmemektedir.
Srecin ortaya kard yozlamann en byk etkisi tabiiki ark formunda ortaya kar. zellikle Sadettin Kaynak n :
Bidayetinde popler olan arklar klsik bir mahiyet kazanrken, onu taklit eden mziklerin giderek soysuz bir duygusalla, hafif usullere yer vermesi ve buna paralel olarak byk temalardan kamas, ark formunu da dejenere etmi ve 1930 larda popler olan, arknn baka bir tr ve hafif mzie yakn olan fantezi tarznn douuna zemin hazrlamtr7
O yllardan sonra, lkemizin ABD ve Avrupa ile yapt scak temaslar sonucu , mzikte de oralardan yaptmz alveri baya bir melodik alt yap zihinlerimize ilemiti. Geriye bunlarn sentezini yapp, kentlerde baya bir yekn tutan merkez d blgelerin beenisine sunmak kalyordu.
Trk halk mziinin tm teknik elerini bnyesinde barndran Arabesk mzik, ilk veya erken dnem adn verdiimiz 1930 ile 1950 yllar arasnda yine halk mziinin kendine zg yapsn farkl kltrlerin mzik unsurlaryla bezeyerek ortaya kmtr. Arabesk mziin temelinde olan kltrel eitlenme, Trk halk mziinin kendi yerel zelliklerinden syrlarak, ncelikle yakn kltrlerin, sonrasnda da giderek kendisine benzemeyen kltrlerin mzikleriyle bezenmesi biiminde ekillenmitir. lk dnemde Arabesk ad bilinmemekle birlikte Arabesk mziin nemli kriterlerinden olan Piyasa/Sektr boyutu yava yava kendini gstermeye balamt 8
lkemizin ilk popler mzik trlerinden biri olan kanto nun bile arabesk in olumasnda paynn bulunduu ve iki trn arasndaki benzerlikler baz aratrmaclarca dile getirilmekte: Hatta gnmzn yaygn mzik tr olan arabesk iinde kantolarn ok ak olmamakla birlikte bir kaynak oluturduklar sylenebilir. zellikle dramatik motifler asndan ikisi arasnda bir benzerlik dikkati ekmektedir. 9 gibi tesbitler de yaplmaktadr. Ancak arabeskin zellikle ilk k yllarnda tad hzn ve melnkoli , kantonun en akrak namelerinde pek yoksa da, yine de yozluklar ynnden paralellikleri dnlebilir.
Bir baka adan bakldnda ise,arabeskin hikyesi nc Dnya denen lkelerin Batllamas nn da hikyesidir ve arabeskin anlalmas,Trkiye deki modernleme srecinin ve projesinin elikilerini ve kararszlklarn kavramada son derece nemlidir 10
1960 l yllarn bandan itibaren de Suat Sayn n geleneksel muskimizin hafif versiyonlarn tayan bestelerinde sklkla kulland Arap muskisi nameleri ve Msr tarznda kulland orkestrasyon sistemi ile bir r ayordu.
Bu r ayn yllarn ikinci yarsnda Orhan Gencebay eliyle kurumsallatrlacak ve daha sonra gnmze kadar tanacak bir sektr haline gelecektir.
Arabesk mzik, o yllardan itibaren niversitelerde tez konusu haline gelmi, hakknda yazlan makale ve kitaplarla da hacml bir literatr oluturmutur.

D P N O T L A R :

1 Meral ZBEK, Arabesk Kltr:Bir Modernleme ve Popler Kimlik rnei, Eski ile Yeni Arasnda Kemalizm ve Ulusal Kimlik, Tarih Vakf Yurt Yaynlar, stanbul, 1998, s.170, 171
2 Murat BARDAKI, Bestelemenin Arapas, Hrriyet Pazar eki, 23 Aralk 1992
3 Orhan TEKELOLU, Ciddi Mzikten Popler Mzie, Cumhuriyet in Sesleri, Tarh Vakf Yaynlar, stanbul,1999, s.150
4 Cemal NL, Odeon 1930larda Neler Yaynlad ? www.odeonmuzik.com.tr
5 Beir AYVAZOLU,Cumhuriyetin Estetik Maceras, Yeni Trkiye, Cumhuriyet zel says IV, Ekim-Aralk/1998, s.2962
6 Yaln TURA, Trk Musksinin Meseleleri, Pan Yaynclk, stanbul, 1988, s.42
7 Yahya Kemal TATAN,Tegannden Irlamaka Musknin Serencam, Kpr Dergisi, 1999 Yaz says, say: 67
8 Melih DUYGULU, Arabesk Mziin Ksa Tarihesi, www.turkihmosicportal
9 Nazife GNGR, Arabesk, Bilgi Yaynlar, Ankara, 1990, s. 48
10 Meral ZBEK, Arabesk Kltr:Bir Modernleme ve Popler Kimlik rnei,Eski ile Yeni Arasnda Kemalizm ve Ulusal Kimlik, Tarih Vakf Yurt Yaynlar, stanbul, 1998, s.168

http://ferahnak.wordpress.com/2011/03/02/turk-musikisi%e2%80%99-nin-ogretim-ve-yayin-yasaklarinin-arap-filmlerindeki-muziklerin-muzigimizin-arabesklesmesindeki-etkileri/




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn kltr atmalar kmesinde bulunan dier yazlar...
Vefatnn 33. Ylnda Cemil Meri zerine Hatrladklarmz
Trk Muskisinin byk isimlerinden Cinuen Tanrkorur' un besteciliine dair bir inceleme
Trk Msksi" Nin retim ve Yayn Yasaklarnn Arap Filmlerindeki Mziklerin Mziimizin Arabesklemesindeki Etkileri
Bu Gn "" Barts "" Konusunda Yaananlar, Yllar ncesinde "" Trk Musksi" Nde Aynen Yaanmt.
300. lm Yldnmnde "" z Muskmizin Pr" ni "" Hatrlamak …
Kltr ve Sanatta nmze Konan Kabul Etmek Zorundamyz?..
Kltr ve Sanatta nmze Konan Kabul Etmek Zorundamyz?..

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Mukaddes Kitabmzdaki yetler ile Tarih Veriler Inda: Trkiyede Yahudicilik Hareketleri
Cumhuriyet' n Radikal 'nkilplar '' Srecinde Tarihi Musikimiz de Payn Almt
Necip Fzl" da "Peygamber" Ak….
2. Adam smet nn' Nn Mzik ile likisi
Bir u Beyi : Mnir Nureddin Bey
Endls slam Devleti Medeniyeti inde Elbette Muski de Vard
Osmanl Dmanl Cumhuriyet Hkmetine Osmanl Ariv Belgelerini Dahi Hurda Kat Deerinden Sattrmt
Yazlnn 600. Ylnda Sleyman elebi" Nin "" Mevld"
1930 Lu Yllarda Muskimize Ynelik Tasfiye ve Ayar Sonras Aralanan Kap le Tanp Dost Olduumuz Arap Muskisi ve Arap Filmleri Maceramz
Ezan Bundan Tam 70 Sene nce Tekrar rab a Okunmaya Balanmt.

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.