..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Ik verirseniz, karanlk kendiliinden yitecektir. -Erasmus
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Toplum > Ouz Dzgn




1 Nisan 2006
Mevlid Kardelii  
Ouz Dzgn
Yaasn Mevlid Kardeliimiz!


:AJFEA:
Her dnde, snnet merasiminde, vefatlarda deiik slubuyla bin yla yakndr okunuyor Mevlid-i erif..Mevlid “doum” anlamna geliyor.Nasl ki “milad” Hz.sa’nn doumunu temsil ediyor yle de “mevlid” kelimesi de Hz.Muhammed’in doumunu hatrlatr.Gnmzde mevlid okuma ya da okutma sadece ekilsel bir tren hviyetine dnm.Okunulan szlerin ne anlama geldiini dnen yok hi…Sadece dini baz meselelerden bahsedildiine dair kanaati var insanlarn..Ancak bu Mevlid’de anlatlan ulvi konularn derinliine vakf deil hi kimse..Mesela belki mrnde yzlerce kez “Mevlid” dinlemi birine: “Mirac nedir?” diye sorsak muhtemeldir ki bu konuyu okuldaki “Din Kltr ve Ahlak Bilgisi” dersinden ya da baka bir dini kaynaktan renmemise bilemeyecek ve bize de aklayamayacaktr.Halbuki Mevlid-i erif’te “Mirac” mucizesi geni bir ekilde anlatlmaktadr.Bu tr rnekleri oaltmak da mmkndr.Ancak konumuz Mevlid’in anlalp anlalmamas deildir.Biz de bir din adam olmadmz iin bu konular hakknda konumay din adamlarna brakyoruz.Ancak u bir gerektir ki; Mevlid-i erif bin yla yakn tm Osmanl topraklarnda, btn Mslman unsurlar tarafndan benimsenmi iselletirilmi bir gerektir.Bu milletin birlik rabtalarndan birisi de ite bu Mevliddir.Anlam, mahiyeti ne olursa olsun bu millet Mevlide nem vermi, onu benimsemitir.
Sleyman elebi’nin yazd Mevlid 1700’l yllarda slam bilginlerinden Ahmed-i Hni (Ehmede Xane) tarafndan Krte’ye evrilmitir.Bu Mevlid’in dili o dnemlerin dier Krte iir ve kasidelerinde olduu gibi Osmanl Trkesinde oklukla kullanlan Farsa ve Arapa kkenli terimlerle sslenmitir.Bu dnemde Bosna’dan in’e Gneyde de Afrika ilerine kadar ortak bir dil kullanldnn bariz bir rneidir Krte Mevlid.Hem de bu Mevlid Sleyman elebi’nin Mevlid’inden eviridir.Hatta Ahmed-i Hani’den ok nceleri Baba Tahir Hemedani, Faki-yi Tayran, Molla Ceziri, Nli, dris-i Bitlisi vb. air, yazar ve alimlerin de itirak ettikleri, gelitirdikleri ortak bir medeniyet edebiyat olumutu.Terimlerden pek ok kelimeye varana kadar byk bir benzerlik vard.Demek ki bu dnemde Krtler ve Trkler bugn olduu gibi kardee yayorlard.te bu kardelii her frsatta hatrlamamz ve bununla da iftihar etmemiz gerekmektedir.Bu kardelii bozmak isteyenlere birlik ve beraberliimizi koruyarak cevap vermeliyiz.
unu da ifade edelim ki iki dilde var olan bu kardelik sadece Mevlitle snrl deildir.Bilhassa Osmanl Trkesi ile Krte arasnda halen byk benzerlikler vardr.1928’den nce hatta 1940l yllara kadar kullandmz Arap Harfleriyle (slam Dnemi Harfleri ile) yazlan Trke ve Krte metinlerde yazllar birbiriyle ayn olan binlerce terim ve kelimeyle karlarz.Bu gn ise Krte ve Trke arasnda yazlta grnen farkllklarn sebebi kelimenin nasl telaffuz ediliyorsa yle yazlmasdr.Mesela “Nevruz” kelimesini ele alalm.slam Dnemi Harfleri kullanld zamanlarda Trke ve Krte’de bu Nevruz kelimesi ayn harflerle yazlyordu.Yani srasyla iki dilde de “nun, vav, ra, vav, ze” harfleri kullanlyordu bu kelimeyi yazmak iin.Bugnse Newroz-Nevruz farkllamasn iki dilin farkllna yoranlar grdke insann glesi geliyor.Kelime aslnda ayn kelimedir.ki dildeki bu Newroz-Nevruz kelimelerinin farkl iki dilin kelimeleri olduunu iddia etmek bilgisizlikten ileri gelmektedir.Dnn bir kere Karadeniz’de yaayan vatandalarmz telaffuz ettikleri ekilde yazmaya kalksalard, ya da Trkiye’nin herhangi blgesinde yaayan bir vatandamz yresel aksanyla yazmaya kalksayd o zaman farkl farkl diller mi domu olacakt?Mesela “oraya celeyrum” eklinde konuan birisi ayn konutuu ekilde yazmaya kalksa ve de bu farkll farkl bir dile sahip olmasna balasa ne kadar gln olurdu deil mi?
Biz unu inkar etmiyoruz.Elbette Trke ve Krte arasnda Gramer ynnden bilhassa ekler, kelimelerin ekimleri ynnden farkllklar var.Bu noktada Krte’de bir farkllk grlyor Trke’den.Ama iki dil sistemi birbirinden farkl gramer yaplarna sahip diye bilhassa Osmanl dneminde oluan benzerlikleri grmezlikten gelmek, iki toplumun da bir dnem ait olmakla ndkleri “ortak kltr ve medeniyetten” bahsetmemek, bunlar ortaya koymamak biraz garip deil mi?Yani yllarca gramer eitimi alp Krte’deki “Zevece” kelimesinin Trke’ye yine Arapa’dan gemi, “Zevce, zevc, izdivac” gibi kelimelerle benzer anlamlarda olduunu syleyememek, bu kelimeyi sanki o dilin asli bir unsuru gibi kabul etmek biraz yanl olmuyor mu?Ya da “Teekkr dikm” kelimesi ile “Teekkr ederim” kelimesi arasndaki benzerlii ifade etmekten neden kanlyor?Daha bunlar gibi binlerce kelime ve terim var ki ortaktr.Bu kelimelerin ortakl bizi beyinlerin, kltrn, olaylara bak asnn hatta tarihi beraber yazmann ortaklna kadar gtrr bizi.
Samimi olmak ve bu milletin kardelii iin samimane gayret etmek gerekiyor.Elbette ki her kltr, lehe, dil yaanacak, yaatlacak.Ancak karde topluluklar arasndaki benzerlikler de ortaya konacak ki sevgi ve bar ktl yensin.Laf uzatmadan konuya geelim isterseniz. imdi size Trke ve Krte Mevlitlerde var olan kelime ve terim kardeliini rneklerle gstermeye alacaz. unu da ifade edelim ki iki dilde var olan bu kardelik sadece Mevlitle snrl deildir.Yukarda bu konuyu geni olarak izah ettiimden bu konuya tekrar girmeyeceim.

Allh adn zikredelim evvela
Vacib oldu cmle ite her kula

Allh adn her kim ol evvel an
Her ii san eder Allh an


Trke Mevlitteki bu beyitlerin benzeri Krte Mevlidin balangcnda stelik de ayn kafiye ve aruz lsyle karmza kyor.

Ez b bsmllahi ibtda kena,
Razq 'aman u xasan piya kena.

Dikkat ederseniz ir kafiyeleri bile bilhassa “ana” seslerine benzetmeye alm.Aruz ls ise iki Mevlit de de “Filtun/Filtun/Fa’lun, Filun” tarznda ..Tabii ki Krte Mevlit genelde szl kltrle devam ettii iin vazinde baz bozulmalar olabilir.Nitekim Trke mevlitte de bildiimiz kadaryla baz eklentiler ve karmlar olmutur.ki beyitte de mana ayn “Ez bi bismillahi ibtida kena” (Ben ibtida yani evvela bismillah ile yani Allah adyla balarm) ki Mevlitte de “Allah adn” anmak sayesinde ilerin “san” olaca aka ifade ediliyor.Manadaki ve ekildeki benzerliklere her beyitte bir rnek bulmak mmkn.Her bir beyiti incelemek de uzun bir metni oluturacandan okuyucunun sklabileceini dnyor ve bu belirgin rnekle yetiniyoruz.Fakat “kelime ve terimlerdeki ortakla da” deinmemiz gerekiyor.ki Mevlitte de ortak olan kelimeleri, terimleri yazacam imdi.Ancak unu syleyeyim ki elimdeki Krte Mevlid’in baka varyasyonlar da incelense ki mesela elimdeki Mevlitte “Merhaba” fasl yok, ortaya daha byk benzerlikler de kaca kesin.Mesela Merhaba fasl olan Krte Mevlidi, Trke mevlitten ayrt etmek neredeyse imkansz..Sadece beste de bir farkllk var.Krte Mevlit daha hzl okunurken Trke mevlit daha bir ar makamda okunuyor.lgililere buradan seslenerek unu da sormak istiyorum, Trke Mevlid’in bu ar makam deitirilemez mi?Bu mevlit aslndan fazla da uzaklatrlmadan yeniden bestelenemez mi?Bu meseleyi de ehline brakyor; Krte Mevlitte var olan, Osmanl Trkesinde ve Trke Mevlitte de kullanlan ortak baz terimleri, kelimeleri yazmaya balyorum.Bu aratrmamz, Mevlidin Kurmana’nn Zaza lehesindeki versiyonuyla yaptm da ifade edelim:




Hamd
kr
Vcib
Her
Nefes
efi’
Muhammed Mustafa
Mevlud
Lazm
erbet
Ru=Yz
Adem
Gnah
Hasetsen
Dnya
Eer
Kfr
Biguman(phesiz)
Hesab
Defter
Edeb
Kamu
Kalb
Feyz
Nur
Hem
Bedel
Rahmet
Keyf
Srur
Meclis
Cevab
Kabir
Sual
Hazreti
Sddk
Kelam
Cennet
Mudam(devaml)
Tazim
Faruk(Hz.mer)
Kadr(kymet)
Ahmed
Osman (Hz.Osman)
Bedr
Huneyn
ehid
eyh
Uhud
Rab
nki
Fahr-i Rzi (Fahreddin-i razi, slam Bilgini)
Habib(sevgili, Hz.Muhammed)
Kur’an- Kerim
Kerim
Medih(vme)
Rahmetellil alemin(alemlere rahmet)
Halas(kurtulma)
Tamam
Esselatu vesselam (Dua ve selam Hz.Muhammed’e olsun)
Evvel
Hallak(Yaratc)
Zaman
Mekan
Hkm
ah
Ekber (En byk)
Hikmet
Kadir
Hak
Cihan
Ak
Meani (Manalar)
Harf
Savt (ses)
Cihet (yn)
Menzil
Hidayet
Bahr (Deniz)
Merhamet
Vcut
Nsf (Yarm)
Hakikat
Arz
Krs
Kalem
Mekke
Sebep
Heybet
Vakit
Merhaba

Evet Krte mevlitte ve Trkemizde ortak olarak kullanlan btn bu kelimeler, bizlere ruhlardaki, beyinlerdeki o kardelii hatrlatmyor mu?Ne dersiniz, bu vatann insanlarn blmek, birbirine drmek, ktl, nefreti yaymak isteyenlere kar Mevlit (Mevlud) Kardeliini balatmaya?
Evet bizler Mevlit Kardeiyiz.Doumumuzda, dnmzde ve lmmzde ayn ortak kelimeleri, terimleri kullanan ortak bir medeniyetin fertleriyiz.Siz de bir Trke ya da Kurman lehesindeki bir Mevlidi aln okuyun.Ortaklklarmzdan te, etle trnak gibi bir btn olduumuzu fark edeceinize eminim.

Yaasn Mevlid kardeliimiz!!!







.Eletiriler & Yorumlar

:: yanli pay yokmu
Gnderen: filiz cibuk / Bingl/Trkmenistan
8 Mays 2007
sayn ouz dzgn nn mevlit kardelii balikl yazsn okudum evet ierik olarak ounlukla doru olabilir ama byk bir yanlta var.oda krtce mevlidin trkce mevlidin bir tercmesi olmas konusu.krtce irani bir dil dir yani krtce bilen farscayda anlar yada tam tersi olabilir.ve mevlit krtler islamiyeti kabul edince szl olarak halk arasnda sylenmitir ahmedi hani ise bu szleri toplayarak yazya gecirmitir.ahmedi hani 1500 l yllarda yaamtr.yani krtce mevlit mslman krt halk arasnda ezbere okunurken trklerin daha islamiyetle ereflenmedii malumdur mevlid szcnn kkeni bile krtcedir yani mowlt kelimesinden trkceye gecmitir.farsca bilen sleyman celebi ise gezileri ve aratrmalar esnasnda bu iirleri halktan duyunca trkce olarak kaleme alm ve mevlit olarak trkceye kazandrmtr.bylelikle biz trkleri krtlere balayayan en kadim ba rlmeye balanmtr.tarih dorular yazdkca deerlidir iimize gelsin veya gelmesin mevlitle kurduumuz kardelik ban trk stnl gibi rkc sylemlerle ykmayalm kardelerimizi yeterince krmadkm..................................................................Sayn Filiz Hanm yaznn yazl gyesini anladnza sevindim.Yni ad stnde yaznn yazl gyesi Trkiye'de yaayan btn insanlar gibi binlerce yldr biz Trklerle omuz omuza, el ele vermi Mslman Krt kardelerimizle birlikteliimizi kuvvetlendirme arzusudur.Zten Mevlid kelimesinde olduu gibi ortak kelimelerin ou Arapa ve Farsa kkenlidir.Bu ortaklklar anlatmaktaki gyemiz de Trkler ve Trkiye'de yaayan btn insanlarn et ve trnak gibi olduunu ifde edebilmektir.Mevlid, Mowlid, Mevlit, Mevlud kelimeleri Arapa Velede mastarndan ism-i mef'ul kalbnda bir kelimedir.Yni hem Trke'de hem de Mslmanlara ait dier dillerde yaayan binlerce ortak kelime vardr ki bunlar Ortak slam kltr ve medeniyetinin rndr.Bu kelimelerin ounluu da Arapa ve Farsa kkenlidir.Sleyman elebi'nin Mevlidi yazd biliniyor.Bu irin doumu kaynaklarda 1351 vefat ise 1422 olarak geiyor.Ahmedi Hni ise biraz aratrrsanz 16. yy'n sonunda domu 17.yzylda yni 1600'l yllarda yaamtr.Google'dan ufak bir aratrma bu bilgileri renmek iin yeterlidir.Hem zten o dnemde rk stnl gibi kavramlardan ziyde nan, slam kardelii n plandayd.Bunun iin Sleyman elebi de Ahmedi Hni de ayn dnemde yaasaydlar da seve seve birbirlerinden gzel eyler renmek isterlerdi hatta renirlerdi.Hatta birbirlerinin ellerini bile pecek derecede birbirlerine sayg duyarlard.te inaallah bu millet zten yaamakta olan bu kardelii sonsuza kadar yaatacaktr.Bu noktadan hareketle ben Mevlid'i Trklerin dndaki dier Mslman kardelerimden renmekten de mutlu olurum.Yni dris-i Bitlisi de, Sleyman elebi de, Mevln da Ahmed-i Hni de bizim iin deerlidir.nk yazmda da belirttiim gibi btn bu yazar ve irler, ilim adamlar, din bykleri bugn maalesef kaybettiimiz Ortak Bir Kltrn, Medeniyetin temsilcileridirler.naallah ortaklklarmz, birlikteliklerimizi daha ok hatrlarz.Bu da ortak paydamz olan Gzel lkemiz Trkiye'nin her ynden gelimesini salayacaktr.Bu arada Trklerin Mslman olma tarihleri de 800-900'l yllara t Abbasilere dayanmaktadr.lk Mslman Trk devleti olan Karahanllarn 10. 11.yy'da varl trihen bilinen bir gerektir.Mslman Trklerin de Anadoluya 1077 ve daha ncelerinden kfileler hlinde girdii biliniyor.Tabii ki siz de kendi grlerinizi ifde etmisiniz. Kymetli yorumlarnza deer veriyorum.Size de kardeim, sevgi ve sayglarm sunuyorum.




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn toplum kmesinde bulunan dier yazlar...
Kurn'n Kkeni Smerde mi?
Pro Aeternitas Carpe Diem
Yaknda Deprem Olacak
Hepimiz Ayn Olabilir miyiz?
Avrupa'nn Navileri ve Avatarlar

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Ftih stanbul'u Ka Yanda Fethetti?
Kfiyelerin Birlii
Kemene Kimin?
Baklava'nn Kkeni
iir Dnceleri
Amerika Osmanl Tarafndan Kefedilseydi?
Medeniyet Bestemizin Notalar
Evliya Menkbelerinden Trk Fantastik Edebiyatna
Omoto Dini ve slamiyet
nsan Gelecek Zamanda ekimlemek

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Sen Var Ya Sen! [iir]
akkd akkd [iir]
Blibilen Dilinde iir [iir]
Boyutlu iir [iir]
Miraciye [iir]
Saanak Sen Yayor [iir]
Blbller ehri stanbul [iir]
Trke Hamile Beyanlara [iir]
Buras Sessiz Biraz [iir]
New Orleans'l Siyahi Kirpiklerin [iir]


Ouz Dzgn kimdir?

Yazar edebiyatn her alannda almalar yapyor.

Etkilendii Yazarlar:
Btn yazarlardan az ok etkilendi. Zaten insanolunun zellii deil midir iletiimde bulunduu varlklardan etkilenmek?


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Ouz Dzgn, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.