..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Umutlarm her zaman gereklemiyor, ama yine de her zaman umuyorum. -Ovid
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > stanbul > Salih Zeki avdarolu




6 Mays 2020
Mskimizde Batllama Kapmz alyor  
LLE DEVR (1718- 1730)

Salih Zeki avdarolu


Geleneksel Trk Msksi' nin geliim srecinin bir paras olan Lle Devri anlatlyor...


:GAG:
XVII. Yzyl n sonlarnda nazari sistemini neredeyse tamamlayan Trk Msksi, Buhurizde Mustafa Efendi ( ITR ) ile adeta iczetini alr. XVIII. yzyla da ayn izgide yryen muskimiz, bu asrda mparatorluun girdii asker, sosyal ve siyas krizlerden hemen hemen hi etkilenmez. 1703 ylnda Osmanl tahtna geen III. Ahmedin saltanatnn ilk 8 senesi, eitli i karklklar ve Rusya, Avusturya ve Venedik ile savalarla geer.
1718 senesinde i ve dta asayi salandktan sonra daha nce Bat lkelerine gidip gzlemlerini yapan Osmanl elileri sefaretnme adn verdikleri raporlarla Saray bilgilendirirler.
III. Ahmed, mparatorluu yaamakta olduu vahim durumdan kurtarmak iin, denk bte, toprak mlkiyeti ve vergi konularnda bir takm tedbirler alr. Bat lkeleri ile scak ilikiler balatr. Devlet harcamalar, arazi mlkiyet, ve vergiler ile idari ve asker alanlarda kk apta da olsa bir takm reformlara giriir.
Bu dnemden yarm asr kadar nce ar Deli Petro nclnde Rusya da da bir takm modernleme faaliyetleri balatlr ve byk lde deiimler yaanr. Ancak :
Rusyann abas Avrupada kendine yer amak iindi; Osmanl nnki Avrupadaki yerini korumak iin. Ancak,18. yzyl bandaki, ilk batllama abas diyebileceimiz giriimin zaman ve nitelii ilgintir. Zaman, Karlofa ve Pasarofa nn imzalanmasndan sonradr. Yani, bir Avrupa gc olma imknnn ortadan kalktnn sert bir okla ortadan anlalmasndan sonra Avrupa gc olmak bir yana, bu ktada ayak basmaya devam etmek de, bundan byle, son derece zordur. te yandan Lle devri Batllamas Osmanl iin restorasyondan reforma doru bir tercih kvlcm saylabilir. Ama bir kvlcmdan pek fazla ileriye gememitir 1
Padiah, Sadrazam Nevehirli Damat brahim Paa ile birlikte stanbul da daha sonraki asrlarda Lle Devri olarak anlacak olan bir huzur ortam hazrlarlar. Bu yle bir devirdir ki; o zamana kadar Osmanl Devleti, yeni kazand topraklardaki halkn kltr ve medeniyetinden ksmen etkilenmise de, genellikle sosyal hayat, kendi ana yata iinde akp gidiyordu. Ne zamanki Lle Devri ne ulalr; bu deerlerde gzle grlr bir k balar. Trk tarih literatrnde, Lle Devri nin balamasndan, Fransz ihtilli veya III. Sultan Selim in saltanat yllarnn balangc olan zamana kadar yani 1718-1789 tarihleri arasndaki zaman; SERBEST KLTR DEMELER DNEM olarak kabul edilmitir. 2
Lle devri denilen dnemden itibaren Osmanl nn sosyal hayatnda, aile yapsnda, muaeret ve ahlk anlaynda ve gnlk yaantsnda yava yava; fakat XIX.yzyla doru artan bir dozda, Bat karsnda, Bat lehinde bir edilgenlik gzlemlenmeye balanr 3
     Lle Devri nde bat hayranlnn en belirgin rneklerinin, hem bina hem de evre mimarsinde olduunu biliyoruz. zellikle Fransa da gncel olan Rokoko tarz mimr stanbul da da baya tutulur.
Lle Devri mimarisi iinde; Nuruosmaniye, Barok slbuyla, klsik anlaytan byk lde kopuu ifade etmektedir. 4
Osmanl tarihinde ilk defa olarak dind mimr, din mmrnin nne bu devirde gemitir
Soyut formlarndan uzaklalmaya, duvarlarda ve tavanlarda perspektifli resimler belirmeye balar 5
Ayrca i demede de yava yava sedirin yerini koltuklarn aldn, masa, sandalye, konsol gibi aksesuarlarn hayatmza girmeye balad n reniyoruz.
     Matbaa nn Trkiye ye gelii ile, kt, kuma ve ini fabrikalar almakla dar bir konumda da olsa sanayi ile tanlacaktr.
     Divan edebiyat nda, air Nedim (1681-1730), minyatr de Levn (.1732) nemli isimlerdir. Dou-Bat Edebiyat ndan seme eserlerin tercmelerine de arlk verilmitir.
     18.yzyl Trkiye si, Bat Avrupa ya TURQUERE denilen moday daha dorusu yaam slbunu hediye etmi; Avrupa baroku da mmriyle, baheleriyle, porseleniyle Osmanl nn byk ehirlerine girmitir
     Osmanl nn bakentinde trigonometri, balistik reten Mhendishneler,giderek asker cerrah ve veteriner yetitiren okullar almaktayd
     ...Geleneksel sanatlarmz ve bilhassa resim, sadece Avrupa dan deil, ran dan esen rzgrlardan da esinleniyor
     .Mevlev tekkelerinin, Rufilerin ok geni bir kitleye musiki ve tezhib rettii, Mesnev okuttuu anlalyor 7
Btn bunlar olurken, ister istemez mskmizde de bir takm gzden kamayacak yeniliklere ahit oluyoruz.
Lle Devri dneminde eyhlislm Esad Efendi (1685-1751), Osmanl dneminin ilk bestekrlar antolojisi saylabilecek ATRB UL SR yazar.
Prens Demetrius Cantemir le aa yukar ayn dnemde yaam olan eyhlislm Esat Efendi (1685-1753), 1725 ile 1730 yllar arasndaki ATRB-L ASR F TEZKRE-T UREF-YI EDVR adl eserini yazp, Damat brahim Paa ya ithaf etmitir. Bu eserinde eyhlislm Esat Efendi de saz icrclnn ve szendelerin dnemin mzik dnyasndaki greli konumu hakknda baz nemli ipular verir. Bu biyografik eserde 17. yzylda ve 18. yzyln ilk eyreinde yaam yze yakn besteci ve icrcnn ksa zgemileri ve eserlerinden gfte rnekleri verilmektedir. Atrb-l Asr, Osmanl dneminin bilinen tek zgn muskins tezkiresi olduu iin Klsik Trk Musksi nin tarihi asndan son derece nemli bir kaynaktr 8
1719 senesinde Paris elisi ola Yirmisekiz Mehmet elebi, Fransa da seyrettii operalardan raporlaryla Padiah haberdar eder.
XVIII. yzylda Krlar, yerlerini Trke gfteli ve daha ksa terennml Beste, Ar, Sengin ve Yrk sem lere brakr.
Lle Devri, Geleneksel Trk Sanat Mzii nin gelimesinde ayr ve nemli bir yer tutar. Bu dnemde mzikte (de) en, akrak, akc, ince ve yer yer alayc bir slb egemen olmu; sivil-dnyasal mzik trleri daha ok n plna gemi; fasl mziinin belli trlerine, zellikle mziklerine ilgi ve istek artm ve bu tarz mzikler halk katmanlarna daha kolay ulap ilenmeye balanm; Ebbekir Aa ve Tanbr Mustafa avu un baz eserlerinde geleneksel Trk Halk Mzii ezgilerinin izleri grnmeye balamtr 9
Yine o yzyl da dikkati eken dier bir husus : Osmanl mparatorluunun Trk blgelerindeki balca ehirli kesim aznlklar kendi dinlerini, dillerini, edebiyatlarn ve kltr geleneklerini muhafaza ederken,en az 18.yzyldan itibaren serbest bir ekilde Osmanl mzik kltrne dahil olmutur 10
     


1 Murat BELGE, Batllama: Trkiye ve Rusya, Modernleme ve Batclk,letiim Yaynlar, stanbul,2002,C.3, s.46

2 H.Tahsin FENDOLU,Osmanl Yenileme Dneminde Trk Dncesi,Yeni Trkiye, Temmuz-Austos,2002, s.148

3 M.Fatih ANDI, Biz Heybelide Her Gece Mehtaba karmydk?,zlenim, Mays, 1995, s.63

4 Beir AYVAZOLU, Gelenein Direnii, tken Neriyat,stanbul, 1996, s.17

5 Beir AYVAZOLU, a.g.e s.18

6 Beir AYVAZOLU, a.g.e, s,36

7 lber ORTAYLI,Son mparatorluk Osmanl,Tima Yaynlar,
3.bask,stanbul,2006, s.71

8 Cem BEHAR,Zaman, Mekn, Mzik, Afa Yaynclk,stanbul,1993,s.91

9 Ali UAN,Gemiten Gnmze, Gnmzden GeleceeTrk Mzik Kltr, Mzik Ans.Yay. Ankara, 2000, s.49

10 Walter FELDMAN, Osmanl mparatorluunda Aznlk Bestecilerinin Mzii, Akit Gazetesi,19 Eyll 2000




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn stanbul kmesinde bulunan dier yazlar...
567 Yl nce stanbul Surlar nnden u Ses Yanklanyordu

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Mukaddes Kitabmzdaki yetler ile Tarih Veriler Inda: Trkiyede Yahudicilik Hareketleri
Cumhuriyet' n Radikal 'nkilplar '' Srecinde Tarihi Musikimiz de Payn Almt
Necip Fzl" da "Peygamber" Ak….
2. Adam smet nn' Nn Mzik ile likisi
Endls slam Devleti Medeniyeti inde Elbette Muski de Vard
Bir u Beyi : Mnir Nureddin Bey
Osmanl Dmanl Cumhuriyet Hkmetine Osmanl Ariv Belgelerini Dahi Hurda Kat Deerinden Sattrmt
Yazlnn 600. Ylnda Sleyman elebi" Nin "" Mevld"
1930 Lu Yllarda Muskimize Ynelik Tasfiye ve Ayar Sonras Aralanan Kap le Tanp Dost Olduumuz Arap Muskisi ve Arap Filmleri Maceramz
Ezan Bundan Tam 70 Sene nce Tekrar rab a Okunmaya Balanmt.

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

bu yaznn yer ald
ktphaneler


yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.