..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"imden byk tat aldm sylemeliyim." -John Steinbeck
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > Yaam > Gkhan




24 Austos 2023
Sonsuza Yaknsamalar  
Gkhan
nceki yazmda snrszlk kavramndan bahsetmitim. Bunu sonsuzluk kavram ile eanlaml kullanmtm. Ama zerinde biraz dnnce ve eski bir kitab tekrar okuyunca farkettimki ayn ey deiller.


:AIB:
Matematiin bir bilim deil bir dil olduunu biliyoruz. Kukusuz bu dilin bilimi olmad anlamna gelmez ama ortada incelenecek matematik olgusu yoktur, tpk konuurken ve yazarken kullandmz dilin iletiim kurmak ihtiyacndan doan, anlaml paracklar, btnler oluturan ve kurallar olan iaretler dizgesi olduunu syleyebildiimiz gibi. Matematik nicelikleri aklama iddiasnda olan bir dildir. Kukusuz bundan daha doru yada daha kesin bir tanm yaplabilir. Ama ben derdini anlatmak amacnda bir beer olduum iin bunu matematik ve edebiyat tanrlarna brakyorum. Var iimizde yle tanrlar! Kimsenin okuyamad kitaplar yazan, bununla vnen ve ses karan bir ku grdklerinde ritimsiz tt iin nefret kusan kural manyaklar var yani. Ben anlalmak istiyorum. Neyse konumuza dnecek olursak matematik bir bilim deildir. Ama fizik bir bilimdir. nk odaklanabildii bir nesne vardr. Yani doa. htiyatan domamtr. Gzlemlenebilir olaylar barndran ve doadaki tanmlanabilir ve llebilir nesnelerin ilikileri arasndaki kurallar ve uygulamalarn esas alan bir bilimdir. Bir nesnenin boyutlarn, elektrik potansiyelini, esnekliini, akcln, titreimini vb. matematik dilini kullanarak lp tanmladnzda fizik nesnenin baka nesnelerle olan ilikisini aklayabilir.

Bu kadar uzun bir giriten sonra gelelim asl konumuza; sonsuzluk. Kk bir ocua anneni ne kadar seviyorsun dediinizde kollarn iki yana aarak bu kadar! diye gsterir. Kollaryla kocaman kalbini kavramak iin yapt bu hareket ona yetmez. Gzlerini byterek ve kollarn daha da aarak bu kadar! diye haykrr. Sonunda bu byklkle ba edemeyeceini anlayp ok yani diyerek sizde onu paralarcasna pmek hissi uyandrp ekip gider. Bir erkeinde ak olduu bir kadn karsnda ayn nedenden dilinin tutulduu sylenebilir. fade edilmeye allan kavramn snrlandrlamad iin tanmlanamamas sz konusudur. Bu yzden aklarnn bykln anlatabilmek iin sama sapan eyler yapmak eilimindedir erkek milleti. Asl soru bu insanlar ne yapyor deil, bu insanlar tanmlayamadklar bu eyi nasl biliyorlar olmal!

imdi o manyaklar brakp, kesinliin ve katln alanna girelim; matematik. Daha dorusu matematiin saptt blge. Aritmetie bakalm. Bir say kmesi tanmlayalm x yle olsunki doal saylar kmesi iinde yer alsn.0,1,2,3,4,5,6, Yeni matematik renen bir ocukla retmeni arasnda yle bir konuma gemesi muhtemeldir:

-E bu gidiyor!

-Ne gidiyor?

- Bu ite.(eliyle gsterir)

-Ne olacaktki?

-Bir yerde durmas gerekiyordu. Doal olan bu deil mi? Nasl doal bu saylar!...

Evet kk, saylar durmaz. Tek hayret eden sen deilsin. Benimde dikkatimi ekmiti. Sadece cesaretimi toplayp bir edebiyat sitesinde lk atarcasna haykrmak istediim gerei nce sen dile getirdin; AMA DURMALI YLE DEL M???

Demekki doal olmayan doast bireyler var. Aritmetik sonsuz kavramn yan yatan bir 8 iareti koyarak zdn sanadursun birde geometriye bakalm: boyutlu bir cismin i hacmi snrlandrldnda doal olarak dnda kalan hacim bu cismi kapsar. Yani bir hacmi hangi biimde bir ekille snrlandrrsanz snrlandrn dnda onu kapsayan bir hacim daha olacaktr. Bu itibarla evrenin sonluluunun geometriye gre mmkn olamayaca sonucuna varabiliriz. nk evrenin snrlar diye bir ey varsa snrlarn dnda onu kapsayan bir hacim daha olmas zorunludur ve bu hacim isterse boluk olsun yani hibir madde iermesin hilik olamaz. nk snrl bir evrenin dna frlatlan bir cismin hilikle etkileimi diye bir aklama tanmszdr.

Evrenin sonsuzluu ile ilgili fiziksel bir grnm uzun uzun Stephen Hawkingin Zamann Ksa Tarihi kitabndan da okumanz mmkndr. Burada kitab anlatma yanlna dmeyeceim. Sadece bahsetmek istediim Hawkingin evrenin balang an olarak tanmlad ve younluun sonsuz ve hacmin 0a eit olduu tekillik annda varolan fiziksel yasalarn almadn belirlemesi ve kuantum mekanii yasalar erevesinde oluturduu yeni modeldeki snrsz ama sonlu evren modelidir. Sanal saylardan faydalanarak ve drdnc bir boyutu da hesaba katarak oluturduu bu modelin dnya yzeyinde olduu gibi kenar veya kesi yoktur yani snr yoktur ama sonludur. Geri bu kenar veya kesi olmama durumunun snrszl ne kadar karlad tartlr ve fakat tekillikte bir yasalar btnnn ilemesi sayesinde tekillik annn ncesinde ne olduu ile ilgili bir fikir edinme ansmz vardr. Yani zaman okunun gemie doru uzanan izgisinde.

Hawkingin bu zmnde snrsz evren tasvirini dnya yzeyine benzetmesi ve kendi zerine kapanan bir krenin kenar veya kesi olmamas sebebiyle snrsz olduunu belirtmesi beni hayrete drd. Bu u anlama geliyor. Evren gibi hayal bile edilemeyecek byklkte bir mekanda ok hzl seyahat etmek mmkn olsayd bir tur attktan sonra balang noktasna geri dnecektik. Hareketimizi snrlayan bir engel yok evet ama tekrara mahkum bir daire izdiriyor hareket. Oysa sonsuzlukta ne harekete engel bir snr nede tekrara neden bir biim olmal.

Biliyorum zihniniz zorlanmaya balad. Ama beni ruh hastas yapacak kadar zorlayan sevgili retmenlerime borcumu demem gerek. Yoksa tmarhanelik btn arkadalarm ne der!!! Madde sonsuza kadar blnebilir mi? lkalarda maddenin sonsuza kadar blnemeyeceini savunan filozof Demokritosun maddenin en kk parasna, blnemeyen anlamna gelen atom dediini biliyoruz. Ama nce elektron proton ve ntronlarn kefi ile, daha sonra daha kk yaptalar olan kuarklarn kefi ile blnebildiini bulduk. Yani biz insanlk. Matematikte bunu destekler nitelikte bir konu var; Limit ve Sreklilik!

Uzakta grdnz bir evin kaps ak. erden sesler geliyor ve siz bakmak istiyorsunuz. Buraya kadar gayet doal deil mi? Ama siz manyaksnzya (teekkrler matematik ve felsefe tanrs!) ben her seferinde gittiim yolun yars kadar giderek yaklaacam kapya diyorsunuz. Nasl bir zrdeli olduunuzu siz dnn artk. Kapya ulaarak ieriyi grme ansnz olamaz.Yani o mesafede o kuralla kapdan bakma ihtimaliniz sfr. Bunu una benzetebiliriz belirli fiziksel kurallara mecbur bir fani iken sonsuzluktaki bir tanry grme ihtimaliniz yoktur. Ama grmenizde gerekiyor. nk onun indirdii iddia edilen kurallara gre yaama zorunluluunuzu dayatyor vicdannz size. Anlatabiliyor muyum insanlar nasl deliriyor! Ne yapyoruz. Limit x yani ben sonsuza giderken fx fonksiyonu yani hayat kural nereye gider. Bu limite sadanda soldanda yaklasanz ayn sonucu verecektir. Cevap sonsuz ksa dahi xin tanml kmesi sonsuz olmadka bir ey ispat etmi saylmazsnz!

Daha birok rnek vererek bu kavrayamadmz ama bildiimiz, daha dorusu farkettiimiz kelimeyi yani sonsuzluu iaret edebilirim. Ama onu kavratamam. Sorun onu tanyamamz deil, onu kavrayamamz. Bu yzden sonsuzluu inkar etmek kadar sonsuzluu kavradn sylemekte cahil iidir. Kant bilginin kurallar ile ilenerek hareket yklenmesi ve uyarlanan varsaymlarn benzerlik metoduyla aklanabilir sonular karlmasyla olur. Ama yine bir sorun var! Kimin kurallar ? Doann kurallar? Ahlak(toplum) kurallar? Vahiy kurallar ? Zihnin (soyutlama) kurallar? Yada btn. Bugn kuantum teorisinin belirsizlik ilkesi yznden deterministik(belirlenimci) ilkenin iflas ettii bir adayz. Olaslklar o kck ocuun annesini ne kadar sevdiini bulsa bile bu o ocua mutluluk getirmez. nk o ocuk hikayesi bitmesin istiyor. Oysa ne acdrki bilinen fizik yasalar sonsuzluu iaret etsede benliimizin varolaca bir sonsuzluk ngrsnde bulunamyor. Yalnzca dlerimizde ve inanlarmzda yaattmz bu umudumuz bizi gelecee tarken durmadan, yeniden varettiimiz benliimiz tekraren sylemekten vazgememeli: Olasdr! Olasdr!



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn yaam kmesinde bulunan dier yazlar...
Aray
Vasat, Hilik ve Ben Olma Kaygs
Ka, Kabullenme ve Kant zerine
Kahramanlar
yi Hissetmek
Bir Delinin Hatra Defterinden
Bilgelik ve Cehalet
Sen Uyurken
- Ayna -
Affet

Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Bir Bl Elli
Son Sz
kinci Tekil Yalnzlma Gndermeler
Diren
ielerdeki Mektuplar
Krk Oyuncam
Hikayeler
Susamamak
Tutku
Alclarnzn Ayarlaryla Ltfen Oynayn

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
kar Beni [iir]
Kalmak [iir]
Duvar Yazlar (Bitmesin) [iir]
Duvar Yazlar (Bir An in) [iir]
Duvar Yazlar (Sama) [iir]
Iklar Sndrn [iir]
Duvar Yazlar [iir]
Alfabe [iir]
- Ada - [iir]
Szlerin [iir]


Gkhan kimdir?

Sessizlii mabed edinenlere selam olsun!. . .

Etkilendii Yazarlar:
Adalet Aaolu,Ahmet Altan,Orhan Pamuk,Necip Fazl Ksakrek,Ataol Behramolu,Cezmi Ersz,Atilla lhan, Dcane Cndiolu


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Gkhan, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.