..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Dnyada insandan ok aptal var. -Heinrich Heine
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Sanat ve Sanatlar > Salih Zeki avdarolu




13 Mays 2020
Osmanl Msksinin pi ekiliyor  
Sarayburnu Konseri

Salih Zeki avdarolu


1920' li yllarda Uygulanmas plnlanan Msk nklb hakknda bir inceleme


:ABCD:
Mustafa Kemal 9 Austos 1928 akam Trk, Msr ve talyan mzisyenlerce verilecek olan konseri dinlemek iin Sarayburnu Gazinosu na gelir. Bundan sonrasn mzikolog Etem Ruhi ngr den dinleyelim :

Mustafa Kemal Paa ok akll bir adam. ok uyank, ilerisini gren bir adam. Btn yapt giriimler, inklplar hep yle birden bire deil, dnp, tanp, plnlayp yaplan olaylardr.
Bu konuyu ileyip yazanlar, Gazi nin tesadfen Sarayburnu Gazinosu na bir yaz akam gittiini, orada bilinen o nutku verdiini sylyorlar. Ama bu doru deil. Benim incelememe gre dzen yaplm, plnlanm daha evvel. Sebeplerini arz edeceim. Malzeme, dzen baarya ulasn diye seilmitir. Malzeme nedir? Biliyorsunuz, Sarayburnu Gazinosu deniz kysnda. Orada o gnlerde bir Arap muganniyesi (arkcs) var mehur. arkn en byk sanatkr MNRE EL-MEHDYYE saz heyetiyle beraber konser veriyor. Bir de profesyonel dans orkestras var yabanc. Ne demektir bu? Mesleklerini mkemmel icra eden adamlar demektir. Yurt dnda tutunabilmeleri iin ok iyi icrkrlar olmas lzm.

Mnire Mehdiyye de yle profesyonel

imdi gelelim sacayann nc ayana. Burada bir de Trk Musksi Topluluu var, ama zellikle stanbul un en acemi topluluu aranp da bulunmu sankiO zamanlar da ok kuvvetli hocalar ve topluluklar varken, onlar deil de EYP MUSK CEMYET gibi acemilere yer veriliyor burada 1

Sayn ngr, bu konudaki tesbitlerinin gerekesini ve konserin arka plnn da, kendisiyle rportaj yapan Uur lyas Canbolat n Maksat var demekle neyi kasdediyorsunuz?Maksat ne olabilir? sorusuna karlk unlar sylyor:

-Gazi nin oraya n gidii mmkn deil. Neden derseniz nce oraya, cemiyete Halk Frkas (CHP)ilgilileri gidiyorlar. O zaman Cemiyet in Bakan Mustafa Sunar. Ona diyorlar ki, 11 Austos gn Sarayburnu Gazinosu nda Gazi Hazretleri sizin topluluunuzun bulundurulmasn istiyor.
Daha sonra bunu sylemiyor , gizliyorlar. Ama bende bu konuda mektuplar varOraya katlm tek kii halen hayatta doksan yana yakn EDP SEV Konya da yayor. ok sene evvel onunla mektuplatm, bu konuyu. Bana gnderdii mektupta bu olay anlatyor 2

Bu hususta bir baka msk uzmannn deerlendirmesinde de u tesbiti gryoruz:

Arapa-Farsca yazan ve konuan bir dnyadan kopuun sembolik bir gstergesi olan harf inklabnn yapld bir toplantda, Trk Musksi nin (Atatrk n her an meclisine made usta mzisyenlerce deil) amatr bir grupca sunulmasnn ve yan sra Arapa ark syleyen bir muganniyenin dinletilmesinin nceden plnland anlalyor. Bylece hem bu musknin ark musksi ailesine mensubiyetinin hatrlatlmas; hem de ustalardan oluan bir orkestrann icras da ilve edilerek,Arab n uyuukluu ile Avrupa nn dinamizminin karlatrlmas dnlm olmal 3

Olay konserin seyri ise yle geliiyor; Gazino da srasyla nce Msrl sanat Mnire el-Mehdiyye kyor. Ondan sonra sahneyi Bat l orkestra alyor ve dans mzii alyor. Sra Eyp Musiki Cemiyeti ne geldiinde topluluk Sultn- Yegh fasln pr amatr bir ekilde icra ediyor. Tabii ki dzenli, profesyonel bir grupla kyaslandnda olduka ilkel bir program ortaya kyor. Disiplinsiz, derbeder, sz ve melodi paralarnda uyumsuz, belki de detone bir icra. Tabiiki eer bu bir senaryo ise ve tabi ki senaryoyu kaleme alanlar da olduka mutludurlar.

Zaten ayn gn Ltin harflerinin tantlmas ve halka anlatlmas iin Mustafa Kemal Sarayburnu ndayd. Akam konserden sonra ise kendi el yazsyla ve ltin harfleri ile hazrlad bir metni okumas iin konserde bulunan bir gence verir. Okuyamadn grnce de yannda bulunan ve O gnlerde Bolu Milletvekili olan Falih Rfk Atay a okumas iin uzatr. Ana tema olarak harf inklbna dair uzun bir metinin son blm ise, o geceye ve dolaysyla genelde mzie, zelde ise Trk Musksi ne aittir:

Bu gece burada gzel bir tesadf eseri olarak arkn en mmtaz iki musiki heyetini dinledim. Bilhassa sahneyi birinci olarak tezyin eden(ssleyen)Mnre el-Mehdiye Hanm sanatkrlnda muvaffak oldu.
Fakat benim Trk hissiyat zerindeki mhadem udur ki, artk bu basit musiki Trkn ok mnkeif (gelimi) ruh ve hissini tatmine kfi gelmez. imdi karda meden dnyann musksi de iitildi. (orkestra kasdediliyor) Bu ana kadar Trk Musksi denilen terennmler karsnda kansz gibi grnen halk derhal harekete ve faaliyete geti. Hepsi oynuyorlar. en ve atrdrlar.Tabiatn icabatn yapyorlar. Bu pek tabiidir.Trk ftraten en ve atrdr. Eer onun bu gzel huyu bir zaman iin fark olunmamsa, kendinin kusuru deildir. Kusurlu hareketlerinin, ac felketli neticeleri vardr. Bunun fariki olmamak (anlamamak) kabahatti.

te Trk milleti bununla gamland. Fakat artk millet hatalarn tashih etmitir. Artk msterihtir. Artk Trk endir. Ftratnda olduu gibi artk Trk endir. nk ona ilimenin haternak olduu (gnl krc) tekrara isbat istemez kanaatndadr. Bu kanaat ayn zamanda temenndir 4

Bu olaydan sonra Trkiye de mzik konusundaki kutuplama en azndan entelekteller erevesinde alatuka-alafrangaclk ikilemine dnecektir. Tabii ki lke artlar gerei alafrangaclarn olduka geni,hatta istisnasz bir fikir serbestileri vardr. Buna kar Geleneksel Muskyi savunmak bir tarafa onu dinlemek, hatta ona yneltilen aalamalar onaylamamak bile devlet dmanl ve irtica olarak deerlendirilmektedir.

1930lara yaklarken Rauf Yekta Bey ve bir avu Trk Muskisi taraftar, yaplan devlet destekli hcumlar byk bir enerji ve aba ile gslemektedirler.

19 Knun-u sn 1928 de yaynlanmaya balayan Tiyatro ve Musiki dergisi, alaturka-alafranga atmasnn balca yayn organlarndan biri haline gelecektirRauf Yekta, bu balamda Sanayi-i Nefse Birlii bnyesinde oluturulan Musiki ubesi yelerinin alafranga yanls tutumlarn eletirmektedir 5

Her ne kadar Trkiye radyolarnda Trk Musksi yasa, Atatrkn 1934 TBMM a konumasdan sonra, ileri Bakanlnca balatld biliniyorsa da :

Radyoda mzik yasaklatmann Gazi Hazretleri nin iarndan olduunu ve 1928 de stanbul Radyosu canl yaynndan neet eden sesler ve ksrkler sonucu, bir eyym ince saz heyetinin lv edilip, radyoda yalnzca, halk trklerinin alnmasna msaade ettiini, Hfz Yaarn htralarndan reniyoruz 6

Ancak ,herhalde bu yasakta o gece Sarayburnunda yaananlarn da byk pay vard. Zaten o konserden sonra Trk msksinin radyoda icrsnn yasaklandn, Sayn Etem Ruhi ngr de bu konuda yapt btn beyanlarnda ak ak sylemektedir.


Mustafa Kemal in Alman Gazeteci Emil Ludwig e Rportaj Veriyor



30 Kasm 1929 gn ankaya Kknn bir ziyaretisi vardr. Emil Ludwig isimli bu Alman Tarihi dir ve Vossiche Zeitug adl gazete adna Mustafa Kemal ile rportaj yapmaktadr. Konu dner dolar mzie gelir. Bir ara Ludwig, Mustafa Kemal in dncelerini renmek amacyla; Dou lkelerinin anlayamad tek bilim dalnn mzik olduu anlamnda bir cmleye kar Mustafa Kemal ona; dinledikleri stanbul msksi nin deil de, Anadolu halkndan duyulabilecek mziin bizim gerek mziimiz olduu yolunda bir cevap vererek, bu sefer gazeteciye bir soru sorar:
Bat mzii bu aamaya gelene kadar ne kadar zaman gemitir? sorusuna kar Alman yazardan 400 sene cevabn alnca:
Bizim onca sene bekleyecek zamanmz yok ! derken de, mzik konusunda uzun; hatta orta vdeli bir dneme dahi tahamml edemeyeceinin de tesbitini yapyordu.

Bu grmede Mustafa Kemal ayrca, Montesquie nin bir milletin mskdeki eilimine nem verilmezse, o milleti ilerletmek mmkn olamaz szn okudum, ayn dncedeyim. Bunun iin mskye byk zen gstermekte olduumu gryorsunuz Bunun iin Bat musksi ni almakta olduumuzu gryorsunuz. Bu yolla kendi muskmizi gelitireceiz 7



Mustafa Kemal in Bat Msksi le lgisi



Mustafa Kemal in Trk Musksi ve Bat mzii zerine mukayeseli yorumlar Cumhuriyet in ok ncesine bir Osmanl zabiti olarak 1913de Sofya da Asker Atae iken , yakn arkada akir(Zmre)Beyle birlikte izledikleri bir opera temsilinden sonra yapmaktadr:

.Burhan Arpadn 28 Mart 1989 tarihli Cumhuriyet Gazetesi nde yer alan yazsna gre: Opera dan sonra gittikleri yemekte heyecann akir Zmre ye aklayan Mustafa Kemal, Trklerin de Bat uygarl ile tanmas gerektiini vurguluyor. stanbul da derme atma birka algc topluluu dnda opera, hatta dzgn bir tiyatro bulunmamasndan yaknyordu:
     -akir, gryor musun? Ba artistler Bulgar, orkestra ve ef Bulgar. Balkan Sava n neden kaybettiimizi imdi anladn m? Diyordu 8
     Bu anekdotun ne kadar gerek ve tarihi deeri bulunup bulunmadn bilemem ama; bir savan kazanlp kazanlamamasnn savaan milletlerden birinin orkestra yelerinin milliyeti ile balantsnn izah mmkn olmayan bir fantezi olduuna inanyorum.

Aslnda Mustafa Kemal in hayat boyunca Trk Msksi konusunda syledii szler bir araya getirildiinde, bu szlerin pek birbirini tamamlar mahiyette olmad anlalacaktr.

Dorusu Mustafa Kemal in mzik ile sz ve demelerinde birbiriyle elien ifadelerin varl da bir gerek. nk, bir yandan halka telkin edilecek lkler halkn ruh ve vicdnndan alnm olmal derken, te yandan burada dinletilmeye yeltenilen muski yz aartc olmaktan uzaktr szlerinin de yer ald Sarayburnu konumasnda syledikleri var...

Atatrk mzik ilikisi zerine yazan ve konuan insanlarn her birinin Atatrk bir tarafa ekmesinin ve ileri srdkleri grlerin kendi iinde tutarslklarla mlul olmasnn arkasndaki sebep byk lde bu olsa gerek. Yok Atatrk Trk mziini severdi, yok efendim Bat mziini severdi. Yasaklamt, yasaklamamt tartmalarnn hibir ilm ve ciddi boyutu yok. nk her ey ak ve ortada: 1925 zmir konumas, 1928 Sarayburnu konumas, 1930 da Alman Gazeteciye verdii mlkat ve nihayet 1934 TBMM konumas, M. Kemal in gittike kesinleen ve keskinleen dncelerini yanstmakta dr. 9

Aslnda Mustafa Kemal , her ne kadar yeni devletin mziinin Bat nn ok sesli mzii olmasn istiyorsa da, kendinin zel zevki gerei hibir zaman Tk Msksi dnda bir tercihi olmam, artlar gerei, Bat mzii dinlemesi icabettinde de bundan pek holanmadn, davranlaryla aka ifade etmitir. Hatta Cemal Reit Rey , 1920 li yllarn ortasnda anlatt bir ansnda, bundan yaknr ve yle der :

Atatrk n zmit e geldiini bu suretle rendik. Akam yemeinden hemen evvel bir zt mdrmz Musa Sreyya Bey i yanna artt. lk nce alafranga bir grubun, bilhare alaturka heyetin huzura kaca bildirildiReit Paa Vapuru na gittik Arkadalarm ve ben doruca piyanonun yanna gittik Mdrmz Atatrk e takdim olunduktan sonra, bizleri kendisine tantt CESAR FRANCKin kentet ini almaya baladk. Bataki NTRODUCTON bitmemiti ki, Atatrk misafirleriyle sohbete dalmas zerine konserimizi ksa kesmenin mnasip olduunu hissettik. Klsik Bat Mziine kar alkasnn fazla olmadn o gn anladk 10

Cemal Reit Rey, yazsnn bundan sonraki blmnde ise, Atatrk n kendi zel ilgi alan dnda olmasna ramen, Trk msksinin okullarda ve radyoda yasaklatt iin, kendisine minnet ve kranlarn belirtir.
Yukarda satrlarda izlenen periyod sonucu Trk Mzii artk, Tek parti ynetimi boyunca Devlet in kltr politikalar, btesi ve tm faaliyetlerinden iyiden iyiye karlacaktr. yle ki demokrasiye geite bile, politikaclar , Atatrk n ilke ve inklplarna aykr davranmakla sulanma korkusundan olacak ki; bir Trk Mzii Konservatuar almas iznini ancak 1970 li yllarn ortalarnda, o da Trk Msksi mensuplarnnn oluturduu byk bask sonucu verebilecektir.


Salih Zeki avdarolu
13 Mays 2020


1 Etem Ruhi NGR, Musiki nklb, Tarih ve Dnce, Mart, 2002, say:2002/3, s.51,52

2 Etem Ruhi NGR, a.g.e, s.52, 53

3 Gnl PAACI, Cumhuriyet in Sesli Serveni, Cumhuriyet in Sesleri, Tarih Vakf Yaynlar, stanbul, 1999, s.22

4 Atatrkn Trk yaz nklb Hakknda Konumas, Atatrkn Sylev ve Demeleri, Trk nklp Tarihi Enstits Yaynlar, Ankara, 1959, 2.bask, s.252

5 Fsun STEL, 1920 li ve 30 lu Yllarda Mill Musiki ve Musiki nklb, Cumhuriyetin Sesleri, Tarih Vakf Yaynlar, stanbul, 1999, s.42

6 Ruhi AYANGL, Cumhuriyet ve Mzik, Yeni Trkiye, Cumhuriyet zel says, Eyll-Aralk, 1998, s. 2986

7 Belgelerle TRK TARH DERGS, Tarih Aratrmalar ve Dkmantasyon Merkezleri Kurma ve Gelitirme Vakf, Kasm 2001, say:58

8 efik KAHRAMANKAPTAN, smet nn ve Harika ocuklar, mit Yaynclk, Ankara, 1998, s.32

9 Bayram Blge TOKEL, Cumhuriyet Dnemi Devlet, Aydn, Mzik lkilerine Genel Bir Bak ,Yeni Trkiye, Cumhuriyet zel says IV, Eyll-Aralk, 1998, s.3003

10 Cemal Reit REY, Atatrk ve Mzik, Cumhuriyet Gazetesi, 10 Kasm 1963


https://ferahnak.wordpress.com/2020/05/13/osmanli-musikisinin-ipi-cekiliyor-sarayburnu-konseri/



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn sanat ve sanatlar kmesinde bulunan dier yazlar...
Bir u Beyi : Mnir Nureddin Bey
Endls slam Devleti Medeniyeti inde Elbette Muski de Vard
1930 Lu Yllarda Muskimize Ynelik Tasfiye ve Ayar Sonras Aralanan Kap le Tanp Dost Olduumuz Arap Muskisi ve Arap Filmleri Maceramz
Vefatnn 21. Senesinde Mskmizde Bir Ekol, cr ve slp bidesi: Bekir Sdk Sezgin
Yahya Kemal iiri" Nin Muskimizdeki Yeri
Sadrzam Rmi Mehmed Paa ile Mzikolog - Bestekr Dimitrius Kantemirolu Dostluu
Necip Fzl - Nzm Hikmet
Lle Devri Nin nemli Bestekrlar
Byk Gezginimiz Evliya elebi" Nin Seyahatnamesi inde Yer Alan Muski Bilgileri tibariyle Akademik Adan ncelenmeli ve Deerlendirilmelidir.
Doumunun 170. Ylnda Muskimizin Bir Byk Gfte airi: Mehmet Sdi Bey (1839 - 1902)

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Mukaddes Kitabmzdaki yetler ile Tarih Veriler Inda: Trkiyede Yahudicilik Hareketleri
Cumhuriyet' n Radikal 'nkilplar '' Srecinde Tarihi Musikimiz de Payn Almt
Necip Fzl" da "Peygamber" Ak….
2. Adam smet nn' Nn Mzik ile likisi
Osmanl Dmanl Cumhuriyet Hkmetine Osmanl Ariv Belgelerini Dahi Hurda Kat Deerinden Sattrmt
Yazlnn 600. Ylnda Sleyman elebi" Nin "" Mevld"
Ezan Bundan Tam 70 Sene nce Tekrar rab a Okunmaya Balanmt.
2. Adam smet nn Nn Cumhurbakanl Dneminde Kltr, Sanat ve Muski
Trk Muskisi' Nin Okullarda retim ve Radyolarda Yayn Yasaklar Sonrasnda Arap Filmlerindeki Mziklerin Mziimizin Arabesklemesine Etkileri
nc Selim Devrinde Trk Musikisi

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.