..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"nsan - ite tm sr burada. Bu sr zerinde alyorum, nk kendim de insan olmak istiyorum." -Dostoyevski
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Sanat ve Sanatlar > Salih Zeki avdarolu




9 Kasm 2009
Doumunun 170. Ylnda Muskimizin Bir Byk Gfte airi: Mehmet Sdi Bey (1839 - 1902)  
Salih Zeki avdarolu
Geleneksel Trk Muskisinin nemli gfte yazar Mehmet Sadi Bey' in hayat ve sanat hakknda bir inceleme


:BHFF:
Geleneksel muskimiz repertuvarnn n saflarnda yer alan bir ok arknn gfte yazar Mehmet Sdi Bey, maalesef mzik mahfillerinde adndan pek sz edilmeyen byk bir air ve gfte yazardr. Yazd iirler, bata Hac Arif Bey ve evki Bey gibi zirve bestekrlarmzn muhteem bestelerini meydna getirmitir.

“ Bakmyor em-i siyeh feryde” yi duyan her muskiinas bunun nihavent makamnda bir Hac Arif Bey aheseri olduunu bilir de, bunlarn arasnda ne yazk ki ok az, bu arknn szlerinin yazarnn kim olduunu bilmez ve hatta kim olduunu merak dahi etmez. Bu nemsenmeyi, muskmizde ne yazk ki artk allagelmi umursamazlklarn en banda gelen ayplarnda biridir.

Zira, arklarda besteye ilham veren en nemli unsur , onun szleridir. Maalesef bir eser dinleyiciye sunulurken, onun Bestekr, makam, usul , gerektiinde v.d. zellikleri aklanrken, nedense ona hayat veren sz yazarnn kim olduuna pek nem verilmez.

Merhum std neyzen Halil Can yllar nce bu durumdan yle yaknr :

“ Bizde her nedense, l din mahiyetteki eserler eserler zerinde, tertib edilmi mecmualarda, bestekrlarn isimleri yazlr da, gfte sahiplerine ehemmiyet verilmez. Din eserlerde ise vaziyet tamamen aksidir. Gfte sahipleri, mutasavvf airler ve pek ou da , mridlik mertebesinde olduklarndan, bu zatlarn mridleri tarafndan bestelenen eitli din musk ekillerindeki eserlerde, gfte sahibi ekseriya bellidir de, bestekrlar belli deildir…Zaten din d eserlere ait elimizde ‘ Haim Bey Mecmuas’ ile, bundan biraz daha mufassal olan ‘Hanende’ den baka derli toplu bir mecmuamz yoktur. Her iki mecmuada da gfte sahiplerinin isimlerine seyrek rastlanr. Halbuki , besteciye ilham veren gftenin tad ve gfte sahibinin kariha vsatinin telkin etti manalardr…” (1)

lkemizde bu gne kadar yazlm gfte mecmualar konusunda bir uzman :
“….Saylar kesin olmasa da baslm olanlarla birlikte tahminen 500’e yakn gfte mecmuas vardr. her geen gn saylar gittike artmaktadr. XV. yzyldan bu yana yazma ve basma bu kadar mecmuann varl ve bunlar incelemek bir niversite bnyesinde ayr bir krsy gerektirir kanaatindeyim…” (2)
demektedir. Bu 500 civarndaki mecmua niversitelerimizin ve tarihilerimizin gndemine girerse bugne kadar gfte yazar karanlkta kalm bir ok arknn szlerinin kime ait olduu ortaya kacaktr.
Mehmet Sadi Bey de bu gfte yazan airlerden biridir. Dr’l Maarif’ teki renimini bitirdikten sonra nce 1857’ de Hariciye Nezareti (Bu gnk Dileri Bakanl)nde memuriyet grevine balad. 1860’ ta buradaki grevinden ayrldktan sonra lmne kadar eitli devlet kurumlarnda grev yapt.

Kendisinin yazd iirler “Glen-i sr” isimli divnnda toplanm olup, bu divan iinde 150 kadar ark gftesi bulunmaktadr. (3)

iir ve gfte yazarl dnda iyi bir hnende, ayn zamanda bestekr idi. Ancak, onun gfte airlii, dier ynlerini olduka glgede brakmtr.

Hac Arif Bey’ in ada olan ve onun ark formunu gelitirdii yllarda , Mehmet Sadi Bey, onun samimi bir dostu olarak yanndadr. yle ki Sadi Bey’ in engelky’ deki dillere destan konanda Cuma geceleri yaplan muski fasllarnn bir numaral davetlisi Hac Arif Bey’ dir. Fasl bitiiinde de evine dnmez orada yatl misafir olarak kalr. Bazen geceleri uykusu katnda, akamki faslda Mehmet Sadi Bey’ in bir kda yazp verdii gfteyi hemen o gece bestelemeye balar. Hatta bazen gftedeki bir msrann karlmas veya eklenmesi gerektiinde, Sadi Bey’ i de uykusundan uyandrarak, onunla bu konuda fikir alveriinde bulunduunu, Sadi Bey’ in torunu ve lkemizin yetitirdii byk folklorcu ve halk muskisi std Sadi Yaver Ataman (1906-1994) anlarnda anlatmaktadr. (4)

Hatta byle gecelerde ortaya kan arklar “ Hac Arif Bey’ in Gece Yars arklar” olarak adlandrr. Bunlara rnek olarak da :

“Hatdr ydedilmek b vef nmiyle dilberler” szleriyle balayan Hicaz,

“ Haberinvar m sab kkl- cnnmdan” szleriyle balayan Sab,

“ Ahter-i dkn garib- k- vreyim” szleriyle balayan Nihavent, arklar

gsterir.

Hac Arif Bey’ in ark repertuvarmzda bu gn bilinen 340’ a yakn eseri bulunmaktadr. Bu arklarn 31 tanesinin szlerinin Mehmet Sadi Bey’ e at olduu gz nne alnrsa, bestekr ile gftekr arasnda ok yakn bir alveri bulunduu anlalacktr.

Mehmet Sadi Bey, gfteleriyle Hac Arif Bey’ in ve rencisi evki Bey’ in nemli bestelerine katkda bulunur. Ayrca onun yazd gfteler , Ltif Aa, Tanbur Ali Efendi ve Hac Faik Bey gibi bestekrlarca da tercih edilecektir.

A) Hac Arif Bey tarafndan bestelenmi gfteleri;.

1-Sende acep uaka eziyet mi oald (Krdilihicazkr)
2-Der mi nna ey eh-i hbn ( “ “ “ )
3- Deme da-i sine-i sznm (Krdilihicazkr)
4- te-i szn- firkat yakd cism- cnm (Hicaz) ‘Bu ark kimi kaynaklarda Hac Faik Bey’ e mal ediliyorsa da , Mehmet Sadi Bey’ in torunu Sadi Yaver Ataman, dedesinin notlar arasnda Hac Arif Bey’ e ait olduunu sylemektedir.’
5-Hatdr ydedilmek bivef nmiyle dilberler (Hicaz)
6-Tasd edeyim bri biraz da suhanimle (Hicaz)
7- Sende acep uka eziyet mi oald? (Hicazkr)
8- Gld ld yine gl yzl yr (Hicazkr)
9- Nevrz-i bahr oldu yine ey gl-i handn (Hicazkr)
10- Ey h-i cef pe brak vz- cefy (Uak)
11- Meyhne mi bu bezm-i tarabhne-i cem mi? (Uak)
12- Bakmyor em-i siah feryde (Nihavent)
13- Ak tei snemde yine le fendr (Nihavent)
14- Ben buy-i vefa bekler iken sy-i emende (Nihavent)
15- Ahter-i dkn garib-i k- vareyim (Nihavent)
16- Bir dil ki esr-i gm olur ne’ ever olmaz (Szink)
17- ekme elem- derdini bu dehr-i fennn (Szink)
18-Mahzn ise dil anda saf cilveger olmaz (Szink)
19- Bir dil ki esr- gm olur ne’ever olmaz (Szink)
20- Edemem kimseye hlim hikyet (Szink)
21- Bkt meyl-i kametim cana belim (Muhayyer)
22– Bak u benim tli-i nszma (Muhayyer)
23- Meyhne tarabgh- meyl m- cihandr (Muhayyer)
24- Hsn lemini tuttu senin hret- nn (Szink)
25 Yand o gzel gzlerine h-i sitemkr (Szink)
26 Haberin var m sab kkl-i cnnmdan? (Sab)
27- ok grd felek imdi beni bezm-i civanda (Bestenigr)
28- Dme ey k hayle yama yok (Isfahan)
29- Gzel gn grmedi avre gnlm (Hzzam)
30- Bir gn beni dildr acaba d edecek mi? (Hzzam)
31- Mkedder derd-i peyderpeyle imdi (Rast)
32- Gnl bezm-i harb bd- gamdr (Karcar)

B) evki Bey tarafndan bestelenmi gfteleri :

1- Glzra nazar kldm, vrne misl olmu (Uak)
2-Te’lif edebilsem felei h emelimle (Uak) ‘Bu gfte Ltif Aa tarafndan da Mhur makamnda bestelenmitir’
3- Gh md-i vuslat eylersin gnl (Uak)
4- Cnm gibi sevdike seni gnlm ey fet (Uak)
5- Gam ddeleriz sk sun bir dolu kab olsun (Hzzam) ‘ Hac Arif Bey bu gfteyi Muhayyer makamnda bestelemise de , evki Bey’ in Hzzam’ karsnda pek okunmamtr’
6-Kr etmedi zlim sana bu h-u ennim (Szink)

C) Santr Edhem Efendi tarafndan bestelenen gfteleri:

1-Erdin yine ey gonca dehen fasl- bahre (Segh)
2- Senin mtk- ddrn benim gibi hezr olsun (edarbn)
3- Gnl hastasdr baygn gznn (Szink)
4- Gller am, blbl olmu bkarar (Sultniyegh)
5- Gnlm yine bir te-i hicrne dolat (Nihavent)

D) Tanbur Ali Efendi tarafndan bestelenen gfteleri :
1- Bir ha gnl k olup derbeder oldu (Evcr)
2- Anlataym hlimi dildre ben (Rast)
3- k oldum sana ey gonca dehan (Szink)
4- Nevrz-i bahr oldu yine ey gl-i handn (Ferahfez)

D) Rifat Bey tarafndan bestelenen gfteleri :

1-Ol goncann etrfn alm yine ayr (Krdilihicazkr)
2-Olsa da sadpre cier yreden (Saba)
3- lm- akn yok mntehs (Krdlihicazkr)
4- Sislendi hev tarf- emenzr nem oldu (Hicaz)
5- Ti-i mjgnnla k ettin beni (Rast)
6- ek kemn ebrlerin ey ivekr (Mhur)
7- Hemdemin ayr imi bvef (Dgh)
8- te-i akn senin ey mehlika (Hicazkr)
9- Nr- aknla senin ey nev civn (Nihavent)
10- rm- dil’ i koymada mestne nighn (Szink)
11- Tutuldu dm- zlfiyre gnlm (Uak)

E) Civan Aa tarafndan bestelenen gfteleri:

1-Ey dl ne oldun feryd edersin? (Uk)
2- Her kimde vardr ak iptils (Kdilihicazkr) ‘Bu gfte Hac Arif Bey tarafndan da segh makamnda bestelenmitir.’
3- Dil seni sevmeyeni sevmede lezzet mi olur? (Nihavent)
4- Dadr- hasret ettin hicrile cn- teni (Suzink)

F) Ud Arak tarafndan bestelenen gfteleri :

1-Bktm gam- hban- zamandan yeter olsun (Rast)

G) Kadkyl Kel Ali Bey tarafndan bestelenen gfteleri:

1- Nevrz-i bahr oldu yine ey gl-i handn (Ferahfez)
2- Sen kn- kerem menb- ihsn olunca (Hicaz)
3- Nolsun bu kadarh- fign h gnl (Hicaz)
4- Derdimi arz etmee ol he bir dem bulmadm (Hicaz)

H) Meden Aziz Efendi tarafndan bestelenen gfteleri :

1-Ey erh-i sitemger dil-i nlnma dokunma (Hicaz)

I) ekerci Cemil Bey tarafndan bestelenen gfteleri :

1-Sevdiim zde-i hicrnnm (Hicazkr)
2- Lyk m sana bu dil-i sevdzede yansn (Hicazkr)
3- Hl-i dilimi erh edemem kimseye eyvh (Szink)

J) Hac Faik Bey tarafndan bestelenen gfteleri :
1- Gnlm yine bir te-i hicrne dolad (Nihavent)
2- Ald elden gleni bd- hazn (Evcr)
3- Yr alamadan ddelerim kne boyand (Bestenigr)

K) Selanikli Ahmet Bey tarafndan bestelenen gfteleri :

1- Soldum bu kk yata yazk (Szink)

L) Ali Rfat aatay tarafndan bestelenen gfteleri :

1- Kr etmedi zlim sana bu h- eninim (Szink)

M) Mustafa Sunar tarafndan bestelenen gfteleri :

1- Lyk m sana byle brakmak beni (Nihavent)

K A Y N A K A :

(1) Halil Can, “ Musk Mecmuas”, say:265

(2) Dr. Recep USLU, “Trk Mzii Eitim Tarihinde Gfte Mecmualar ve ncelenme Esaslar zerineTespitler“http://kygm.kulturturizm.gov.tr/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFFB6B8DA541AA02A11F3642F2144BBDA75

(3) Avni ANIL, Anlar ve Belgelerle Muskimiz Szl”,Doyuran Matbaas, stanbul/1981, C.1,s. 113

(4) Sadi Yaver ATAMAN , “ Mehmet Sadi Bey”, Kltr ve Turizm Bakanl Yaynlar,Ankara/1987

http://ferahnak.wordpress.com/2009/11/05/bir-toplumun-muzigi-konustugu-dilin-aynasidir/



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn sanat ve sanatlar kmesinde bulunan dier yazlar...
Bir u Beyi : Mnir Nureddin Bey
Endls slam Devleti Medeniyeti inde Elbette Muski de Vard
1930 Lu Yllarda Muskimize Ynelik Tasfiye ve Ayar Sonras Aralanan Kap le Tanp Dost Olduumuz Arap Muskisi ve Arap Filmleri Maceramz
Vefatnn 21. Senesinde Mskmizde Bir Ekol, cr ve slp bidesi: Bekir Sdk Sezgin
Yahya Kemal iiri" Nin Muskimizdeki Yeri
Osmanl Msksinin pi ekiliyor
Sadrzam Rmi Mehmed Paa ile Mzikolog - Bestekr Dimitrius Kantemirolu Dostluu
Necip Fzl - Nzm Hikmet
Lle Devri Nin nemli Bestekrlar
Byk Gezginimiz Evliya elebi" Nin Seyahatnamesi inde Yer Alan Muski Bilgileri tibariyle Akademik Adan ncelenmeli ve Deerlendirilmelidir.

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Mukaddes Kitabmzdaki yetler ile Tarih Veriler Inda: Trkiyede Yahudicilik Hareketleri
Cumhuriyet' n Radikal 'nkilplar '' Srecinde Tarihi Musikimiz de Payn Almt
Necip Fzl" da "Peygamber" Ak….
2. Adam smet nn' Nn Mzik ile likisi
Osmanl Dmanl Cumhuriyet Hkmetine Osmanl Ariv Belgelerini Dahi Hurda Kat Deerinden Sattrmt
Yazlnn 600. Ylnda Sleyman elebi" Nin "" Mevld"
Ezan Bundan Tam 70 Sene nce Tekrar rab a Okunmaya Balanmt.
2. Adam smet nn Nn Cumhurbakanl Dneminde Kltr, Sanat ve Muski
Trk Muskisi' Nin Okullarda retim ve Radyolarda Yayn Yasaklar Sonrasnda Arap Filmlerindeki Mziklerin Mziimizin Arabesklemesine Etkileri
nc Selim Devrinde Trk Musikisi

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Vefatnn 67. Ylnda Ziya Osman Saba Y Rahmetle Anyoruz... [iir]
ki Bedene Tek Ruh [iir]
Ad Konulmam Duygular [iir]
Ak Bir Terennm se [iir]
Hayal Bazan Gerei Aar [iir]
Sensizlik Beyitleri [iir]
Yamuru Beklerken [iir]
Her ey Gemite Kald [iir]
Vesvese [iir]
"" Mzi Kalbimde Yaradr "" [iir]


Salih Zeki avdarolu kimdir?

Otuz yldan fazla bir sredir Geleneksel Trk Muskisi eitimi aldm. skdar Muski Cemiyeti' nde 20 yl korist - solist olarak grev yaptm. Bu gz Trk Muskisi zerine makaleler yazyorum. (bkz. www. musikidergisi. com)

Etkilendii Yazarlar:
N.Fazl , C.Meri, B.Ayvazolu,


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Salih Zeki avdarolu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.