..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Hereye imgelem karar verir. -Pascal
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Bilimsel > Dilbilim > Ouz Dzgn




1 Eyll 2006
Eston Dili ve Trke  
Ouz Dzgn
Bu almamzda Estonca ve Trke arasnda var olduunu grdmz baz benzerlikleri sizlerle paylamaya alacaz


:IGCI:
ESTONCA VE TRKE

Bu almamzda Estonca ve Trke arasnda var olduunu grdmz baz benzerlikleri sizlerle paylamaya alacaz.Sanrz bu benzerlikleri grnce en az sizler de bizim kadar aracak ve aslnda dnya denilen u krede, Trk olduunu bildiimiz milletlerin dnda da Trke ile akraba olma ihtimali yksek dilleri konuan deiik milletlerin var olduunu anlayacaksnz.
imdi bu benzerlii ortaya koyacak baz rneklere bakalm:

Tekil
1)Ben, min/mina -- ma
2)Sen/ sina -- sa
3)An, o, te/ tema -- ta
oul
1)Biz, miz/ meie -- me
2)Siz/teie -- te
3)Anlar, onlar/ nemad -- nad

rneklerden de anlald gibi Estonca ve Trke’deki ahs zamirlerinin tamam neredeyse birbiriyle benzerlik gstermektedir.Trke’deki bu gibi kelimelerin etimolojilerini bilenler iki dilin zamirleri arasndaki inanlmaz benzerlii hemen anlayacaklardr.Fince ile benzerlikleri de ok olan Eston dili Trke’ye baz ynleriyle Fince’den daha ok benziyor gzkmektedir.Bunda da onun corafi konumunun yannda kltrel baz zelliklerinin de etkisi olabilir.

Estonca fiillere eklenen mastar eki ise Trke’de kullanlan mastar ekiyle ayndr.Bu dilde mastar eki olarak Trke’de de kullanld gibi –ma eki kullanlmaktadr.

stu-ma

Otur-ma

Grld gibi iki dilde de fiiller mastar haldeyken sonlarna –ma eki alrlar.Aslnda Trke’de kullanlan –mak mastar ile –ma mastarlarnn kkenlerinin ayn olma ihtimalinin kuvvetli olduunu da dnrsek, Estonca bu ynyle tamamen Trke’ye benzer gzkmektedir..

ki dilde de eklerin kelimelere bititirilme ekilleri de birbirine benzer gzkmektedir.Yani iki dil de sondan eklemelidir.stelik iki dil de Anglo-Sakson dillerinin oundan farkl olarak fiillerine ahs ekleri getirerek onlarn znesiz de kullanlmalarna olanak salar.

mina istu-n 'Ben oturur-(u)m'
sina istu-d 'sen oturur-sun'
tema istu-b 'o oturur-'
meie istu-me 'biz oturur-(u)z'
teie istu-te 'siz oturur-sunuz, suz'
nemad istuv-ad 'onlar oturur-lar'

Trke’de dm olan 3.tekil ve 3.oul ahs eklerinin Eston dilinde var olduu aka gzkmektedir.Bu da bu dilin Trke’nin erken dnemlerindeki grnmn andrmaktadr.

Trke ile Estonca arasnda gze arpan dier bir ilgin benzerlik de hatta benzerlikten te aynlik de “olmak” fiilinde gze arpmaktadr.Estonca’da da “olmak” fili neredeyse harfi harfine Trke’deki ile ayndr.Farkl olarak sadece sona bir –e sesi gelmitir.Bu ise ortakl ortadan kaldrmayacak kadar kk bir ayrntdr.

OLE-MA (Estonca)

OL-MA (Trke)

imdi bu ilgin bir o kadar da mkemmel benzerlii de grmezlikten gelemeyeceimiz aktr.Deil grmezlikten gelmek bu gzellii sizlerle paylamadan geemeyeceiz.Eston dilindeki bu kelime Hint-Avrupa dillerindeki “olmak-be” filine karlk gelmek zere kullanlmtr.Tarzanca dediimiz o Trke de aslnda ayn etkiyle yer yer espri maksatl ya da Trke’yi sonradan konuan yabanclar taklit maksatl konuulabilmektedir aramzda.

Ben olmak iyi… ya da Ben var iyi olmak..

Gibi kullanmlar aslnda Hint-Avrupa dillerinin Trke’ye izdmnn yanstlmasndan ibarettir.Yani Hint-Avrupa dilleri mant ile Trke konuulsayd bu ekilde konuulurdu.te Eston dostlarmz Hint-Avrupa dillerinin zellikle de Slav dilinin etkisiyle bu bize Tarzanca gelen konumay kabullenmiler, dillerine yerletirmilerdir.Aslnda bizim de kullandmz i-mek filinin yani ek fiilin mantna yakn bir mantkla da kullanlr bu olmak fiili..

Mina ole-n “Ben –im” ngilizce karl “I am” Buradaki “am” karl olarak kullanlr ole- fiili..


ki dil arasnda gemi zamanda da bir benzerlik gze arpar.Bildiimiz gibi bizde
-di, -ti vb. ekler kullanlr gemi zamanda..te bu –ti, -di sesi ile kkenda olmas kuvvetle muhtemel –si eki ayn gibi gzkyor.Azdan k itibariyle bildiimiz gibi s ve t, d sesleri birbirleriyle akrabadr.Bazen “s” sesi “t” sesine bazen de “t” sesi “s” sesine pek ok dilde de rnekleri grld gibi birbirine dnebilmektedir.

Fiilleri olumsuz forma sokmak iin bildiimiz gibi Trke’de –ma olumsuzluk ekini kullanmaktayz.Eston dilinde de olumsuzluk iin ek kullanlmaktadr.Burada da Slav dilinin tesir gzkmektedir.Hayr anlamna gelen ve Trke “hayr” kelimesi ile kkenda olma ihtimali yksek “ei” kelimesi olumsuzluk anlamn vermek iin fiilin nne getirilir.Dediimiz gibi burada Anglo-Sakson dillerine bir benzeyi gze arpar.Fakat olumsuzluk anlamn vermek iin kullanlan bir zellik vardr ki Proto-Trke dneminde de kullanlm fakat bugn ounlukla kullanmdan dmtr.Aslnda sanldnn aksine eski Trke’de bilhassa fiillerin zt anlamlarn oluturmak iin n ek benzeri sesler kullanlmaktayd.Bu olayn kalnts kelimeler dilimizde halen yaamaktadr.

(y)itmek- b-itmek

inmek- b-inmek

Elimizdeki bunlar gibi kstl rneklerden yola karak diyebiliriz ki:
“Eski Trke’de bilhassa nl ile balayan fiillerin zt anlamn ortaya koymak iin fiil nne en azndan “b” sesi getirilmekteydi.”

Bu rneklerle Eston dilindeki u rnei daha iyi aklayacamz sanyoruz:

Olema-p-olema

Proto-Trke dnemindeki az nce bahsettiimiz zellik bu rnekle Estonca’da yayor gzkmektedir. “Olema” (olmak) fiilinin nne getirilen bir “p” ya da eski dnemlerde “b” nsz fiilin anlamn ilk anlamna zt bir ekle sokabilmektedir.

Olema (Olma)- p-olema (olmama) (Yok olmak) aynen inmek-b-inmek rneinde olduu gibi…

ki dildeki saylar da birbirine benzerlik gstermektedir.
(1) Bir, ilk –ks (Bu ks bir anlam kaymas ile Trke’de “” eklinde yayor olabilir)
(2)Yiki, iki, eki- kaks (Baa bir k- sesi gelmi)
(5)Be, bi- viis
(6)Kuus (bu “kuus” ile Dokuz saysnn son hecesinin benzerlii ilgintir.Belki de “kuus” iki-ks()’den deimitir.Bildiimiz gibi “iki ” altdr.)
(7) Yedi, yetti –seitse (seytse)
(8) Sekiz-Kaheksa (seksen’e benziyor)
(9)Dokuz-heksa
(10) On-kmme (Trke “kme” kelimesi ile kkenda gibi gzkyor.Eski Trke’de “Bin” anlamna gelen “Tmen” kelimesinin o zamanlarda ve imdi de askeri topluluklar iin kullanldn hatrlayalm)


Elbette Trke ve Estonca arasndaki benzerlikler ve ortaklklar bunlardan ibaret deildir.ki dilin de nl, nsz uyumlar birbirine benzemektedir.ki dilde de ekler sonda bulunur.Elbette Eston dilinde Hint-Avrupa dillerinin tesiriyle baz istisnalar olumu olabilir.ki dilde de zne ve yklemin cmle iindeki yerleri neredeyse ayndr.ki dil arasnda birbirine benzer olan ve ayn kkenden geldikleri olduka ak olan binlerce kelime vardr.Bilhassa Trke’nin eski dnemlerindeki kelime hazinesi ile Eston dilinde hal-i hazrda kullanlan pek ok kelime bir benzerlik tamaktadr.imdi de iki dil arasndaki baz benzer kelimeleri sizlerle paylaalm:


Amerika-l – amerik-lane (Trke –li, -l eki ile Estonca –lane ekinin benzerlii ortada)
Ya (ve anlamnda) - ja
ancak - aga
koltuk - tool
dil-keel
ata-isa (ata>ita>isa)
ya da-voy
hayr-ei
ev (konut)- kodu (Kon- ya da ko-maktan geliyor gibi.Gecekondu’yu hatrlayn)
ogul-poeg (Baa bir “p” sesi alm)
te(u)-et
u-see
ne, ni?-mis? (Trke soru edat –mi’yi hatrlatyor)
nere-kus (Trke’de “nere” anlam eskiden de “ku, ka” kelimeleriyle ifade edilmi)
ogul(kz)-ode
kim-kes (Eski Trke’de de benzer sesler kullanlm ayn anlamda; ki, ke)
pek-vaga
evet, ya-jah
sorma-ksima
gel-tule
et(yapmak)-tege, tee
Kork-ma – kart-ma, karda/n
Kulakla-ma(duyma)-kuul-ma
ren-me(g-)-opi-ma
Oku-ma-luge-ma
Sy-le-me—t-le-ma (Trke’deki t- fiili ile benzerlii ortada)
Grme-nagema
stuma-oturma (Ot kknden)
Anlama, us-ma—saama
Oturma(bekleme)—otama (Ota kelimesinden gelebilir “ota-ma”)
Gitme(gezme)—kaima
Bakma-vaatma
Yazma—kirjitma (Trke’de de kullanlan tatan kan seslerin taklidi gr, kr ya da kaztma ile kkenda)
Gzel—ilus (yi ile ya da ulu kelimesi ile kkenda olabilir.)
yi (doru)—Oige (Eyg’den gelebilir)
yi—hea
Byk (zor)—suur
Tren (elence)-tore
sevgi, sevme--soovik
yourt--jogurt
ya-voi
Btn bu kelimelerin yannda “Trk” kelimesi ile ayn kkenden gelmesi muhtemel ve Estonlarn hafzasnda yer edinmi Trklere ait zellikleri ortaya koyan “Tark” kelimesi vardr.Bu “Tark” kelimesi u anlamlarda bu dilde kullanlmaktadr.
“acmak, szlamak, yanmak, zlmek, krlmak, incinmek, actan, sert, keskin, iddetli, abuk, evik, k, zarif, akgz, kurnaz, yakkl, gsterili”
ki dil arasnda grnen btn bu benzerlikler, insanl, kandan, nefretten, kavgadan daha gzel ve ulvi deerlerle donatmay hedefleyen bak alaryla ortaya konulduunda ve incelendiinde, sonsuza kadar srecek bir paylamn ve dostluun anahtarlar olabileceklerdir.
Eston ve Trk milletleri insan olma ortaklnn yan sra, bu gibi ortaklklarn da hesaba katarak birbirlerini ebedi dost bilmelidirler.
Umarz bu ortaklklardan doacak sarslmaz dostluklar, gelecein bar dolu dnyasn ina etmede ihtiyacmz olan sevgi harcn dourabilir.
Ve umarz gelecein dnyas bugnknden daha sevgi dolu olur.
Not:Yazarn dilbilimle ilgili almalarn www.edebigazete.com sitesinde bulabilirsiniz.

Kaynaklar:
http://dict.ibs.ee/
http://www.cusd.claremont.edu/~tkroll/eesti.html













Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn dilbilim kmesinde bulunan dier yazlar...
Fince Trke Benzerlii
branice - Hinte Kardelii
Trke'nin ifresi - Trke'nin stnl - 2
Adem ve Havva Dili
Esperanto ve Trke
Trke'nin ifresi - Trke'nin stnl - 1
Trke'mizin Ermenice'ye Etkileri
Trke'nin Yitik Kardei; Kzlderilice!
Smer'e Farkl Bir Bak
Zuluca ve Trke

Yazarn bilimsel ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Atomda Dna Var m?
Tebbet Suresindeki Mucizeler
oklu Hcre Modeli
slam Bilim Mzesi
Nasreddin Hoca Yazar Oldu
Hangi Tanr?

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Sen Var Ya Sen! [iir]
akkd akkd [iir]
Blibilen Dilinde iir [iir]
Boyutlu iir [iir]
Miraciye [iir]
Saanak Sen Yayor [iir]
Blbller ehri stanbul [iir]
Trke Hamile Beyanlara [iir]
Buras Sessiz Biraz [iir]
New Orleans'l Siyahi Kirpiklerin [iir]


Ouz Dzgn kimdir?

Yazar edebiyatn her alannda almalar yapyor.

Etkilendii Yazarlar:
Btn yazarlardan az ok etkilendi. Zaten insanolunun zellii deil midir iletiimde bulunduu varlklardan etkilenmek?


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Ouz Dzgn, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.