..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Sevgi dnyadaki yaam rmadr. -Henry Ward Beecher
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Bilimsel > Dilbilim > Ouz Dzgn




19 Haziran 2005
Trke'nin ifresi - Trke'nin stnl - 1  
Trke'nin ifresi

Ouz Dzgn


Bizim bu kadar cesaretli konumamz salayan Trkenin muhteem dzenidir.Nasl ki, her ey zddyla bilinir, bunun gibi, Trkenin dzeni ortaya konulduktan sonra, artk dier dillerin dzensizlikleri gn gibi aikar olacaktr.


:AEIIA:
Yeryznde yaayan btn milletler, znel bir ekilde kendi kltrlerini, rflerini ve dillerini dier milletlerinkinden stn grmektedirler.nsanlar genellikle duygularyla yaarlar.Akllaryla yaadklarn ne sren bilim adamlar bile, pek ok savlarnda duygularnn esiridir aslnda.u anda dnyada byk bir yaylma alan bulmu olan Hint Avrupa dil ailesine mensup ngiliz dilini konuan bilim adamlar, byle bir znel yaklamla kendi dillerini en stn dil konumuna koymaya cret etmilerdir.Onlara gre, btn dnya ngilizceyi konuursa medenileecektir.Bir dilin stnl neye gre olacaktr?Onlar: en ok yaylan ve bkmlleen dil en stndr demektedirler.Bu gre gre, gnmzde Trke, ngilizceye gre olduka aa basamaklardadr.En alt basamakta ise ince gibi diller vardr.Bizim bu kitab yazmaktaki amacmz; bu gibi dilimizi aalayan grleri, bilimsel yntemlerle yer yznden tamamen ortadan kaldrmaktr.Bizim bu kadar cesaretli konumamz salayan Trkenin muhteem dzenidir.Nasl ki, her ey zddyla bilinir, bunun gibi, Trkenin dzeni ortaya konulduktan sonra, artk dier dillerin dzensizlikleri gn gibi aikar olacaktr.
ngilizce, ok mkemmel bir dil olduundan dolay bu kadar yaylmamtr.Belki bu dili konuanlarn bilimsel ve ekonomik stnlkleri, dier insanlar bu dili renmeye itmitir.Nasl ki, bir zamanlar Fars ve Arap toplumlarndan bilimde ve edebiyatta kendilerini aa gren toplumlar, bu dilleri renmiler ve gerek sahiplerinden daha iyi kullanmlardr.Bunun gibi bugn de bat dillerine bir ynelme doal olarak gereklemitir.Seluklu Devletinde bilindii zere Farsa, Resmi Dil olarak kabul edilecek derecede ileri gidilmitir.Arapa ve Farsann etkileriyle Trkenin Osmanlca ad altnda yeni bir lehesi olumutur.Diller kara kalar, kara gzleri iin yaylmazlar tabiri caizse.Ve birbirlerinden ok fazla da stnlkleri yoktur.Her dilin de kendine gre gzellikleri vardr.Bizim bu kitab yazmaktaki amacmz,dier dillere saldrmak deildir.Bizim amacmz yzlerce yldr yabanc (Bizim iimizden de baz yabanclar km) bilim adamlarnca kmsenen,aalanan bir dili savunmaktr.Aslna baklrsa,Trkenin savunulmaya da ihtiyac yoktur.Trke zaten tm gzelliiyle kendini savunmaktadr.Bizim gayemiz de kendi bak amzla grebildiimiz gzellikleri sizlerle paylamaktr.Trkenin gzellikleri bizim sylediklerimizden ibarettir dersek,bizler de Trkeyi kmsemi oluruz.Elbette biz buz dann grnen ksmyla ilgilenebildik.Uzak amacmz, Trkenin bilinmeyen daha pek ok gzelliklerine de ulaabilmektir.
ncelikle unu belirtmeliyiz ki;Trke dnyann tamamna yaylm bir dildir.u anda da Ermenilerden, Arnavutlara kadar onlarca halkn ikinci bir dil olarak konutuu mkemmel bir dildir.Trke pek ok dnya milletinin dillerinde kkl deiiklikler yapm bir dildir.Bugn Yunancada yzlerce Trke kelime vardr.Srplar Osmanldan miras kalan Devlet kelimesini hala kullanmaktadrlar.Bir ok dili de etkilemi bir dildir Trke.Baz dil bilginleri Trkenin kkenlerinin sadan nce 15 binlere dayandn ifade etmektedirler.Hatta baz cesaretli dil bilginleri , Hint Avrupa dillerinin kkenin de n Trke olduunu iddia etmektedirler.Anadoludaki baz medeniyetlerin de n Trklerin medeniyeti olduu Trkologlar ve Dil Bilginleri tarafndan ispat edilmektedir.Yine Hitite ve Smercenin n Trke diller olduu iddia edilmektedir.Bu iddialar baz dil bilginleri ve aratrmaclarca ispat da edilmektedir.Baz Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin dillerinin Gramer yaplar Trkeye ok benzemese de, ok eitli ynlerden Trkenin bu dilleri derinden etkiledii grlmektedir.Bu da Trkenin erken dnemlerdeki tesirini gstermektedir.Btn bu rneklerden de grld gibi Trke gerekten kkl ve tarihte a aan ve a kapatan bir medeniyetin Ortak Dili olmu gzel bir dildir.Bugne kadar Trkenin stnln ve gzelliini anlatan pek ok kitap neredilmitir.Bizim, Trkeyi, Anglo-Sakson kelimelerin istilasna kar, muhafazaya altmz gibi, bizden bin yl ncesinde de, Kagarl Mahmud, Fahreddin Mubarekah, Zemaheri gibi Mslman Trk bilginleri, yazdklar birbirinden deerli eselerlerle, Trkenin ve Mslman Trk kltrnn dier dillerden ve kltrlerden stnln ispata almlard.Bizim bu mutevazi almamz da ayn geleneksel almalarn, bir farkl anlayla, devamndan ibarettir.Anlay farkmz udur; Artk bizim iin tehlike Farsa ve Arapa gibi diller deildir..Onlarla zaten bir sulh tesis etmiizdir.Bizim iin u andaki mesele, Anglo-sakson dillerinin ahlaki bakmdan olumsuz yan etkileriyle, bizim edebi dilimizi, ebediyen yok etmek zere yaptklar edepsiz saldrlara mukavemet etmektir..Bu alanda da pek ok baarlara imza atlmtr..Pek ok bilginimizin pek ok nadide almalar, insanmz uyandrmaya devam etmektedir.Ancak byle ulvi vazifeler, fani ahsiyetlere bina edilemez..Trkeyi korumak vazifesi, tm milletin vazifesidir.lmi vasf ne olursa olsun, herkesin Trkeyi savunmaya ve korumaya hakk vardr..Yeter ki Trkeyi korumak adna sylenenler, ilmi delillerle kuvvetlendirilsin.

Biz bu almamzda, Trkenin bilhassa dzen ynnden stnln ispat etmeye altk.Bunu yaparken sade bir dil kullanmaya da zen gsterdik.Zira ulamak istediimiz kitle geni bir kitledir.Bu kitlenin ilkretim rencisinden, niversite hocalarna kadar eitli fertleri vardr.Maddeler halinde Trkenin Hint-Avrupa dillerinden stn olan ynlerini tespite altk.Trkenin stnlyle ilgili olarak, bizim 80 civarnda tespit ettiimiz maddelerin says belki 200 bulabilirdi.Belki baka bir zaman,baka bir almada bu sayy daha da geniletebiliriz.Yine bu almamzda Trkenin Ermenice, ngilizce, Farsa , Arapa gibi birbirlerinden ok farkl mantk yaplarna sahip dilleri nasl etkilediini de baz rneklerle gstermeye altk.Trkenin Matematiksellii konusu hep kafam kurcalayan bir konuydu.Bu Trkenin Matematiksel ifresi gibiydi adeta.Sonunda bu dilin matematikselliine alan kaplardan birini bulduk ve Trkenin bu gzel ynn de ortaya koymak bize nasip oldu.Osmanlca konusuna da zellikle deinme gerei duyduk.nk, bu leheyle yazlm pek ok nadide eserimiz arivlerde, tozlu raflar ardnda rmeye terk edilmi ekilde durmaktadrlar.Bu leheyi dnyamzdan dlaymz ise, bizim bu leheyle yazlm bilimsel, edebi eserlere ulamamz imkansz klmtr.Bunun kt sonularndan biri de, kendimize ait bir medeniyet oluturamamamz, baka medeniyet dnyalarnda dolap durmamzdr.imdi laf fazla uzatmadan sizleri, Trkenin ifrelerle ve gzelliklerle dolu dnyasyla ba baa brakyorum.Umarm siz de Trkenin hazinelerinden birine ulamak iin, bir ifre zersiniz.




1)     Trkemiz fiil ynnden gerekten ilek bir dildir.Dier dillerden isim alm olsa da ok sayda fiil almamtr.Fakat ngilizcenin %80inin Latince gibi dillerden alnt olduu bilinmektedir.Gnmzde Trkiye ve Orta Asya Trkeleri incelendiinde, Trkenin asliyetini doal deimeler dahilinde koruduunu grmekteyiz.Belli bir zaman diliminde baz kelimeler alnmsa da bu kelimeler halk diline fazla nfuz etmemi, devlet diline has kalmtr.Hatta pek ok Osmanl Padiahnn iirleri incelenirse ne tatl bir Trke kullandklar ortaya kacaktr.Trke bilim dili olabilecek, kendine yetebilen nadide dillerden birisidir.Yavuz Sultan Selimin edebi sanatlarla zenginletirdii ve ah smaile gnderildii rivayet edilen, o dnemin Trkesiyle yazlm bir ktasn sizlerle paylaalm:




Sanma ahm herkesi sen sadkane yar olur
Herkesi sen dost mu sandn belki ol ayar olur
Sadkane belki ol alemde dildar olur
Yar olur, ayar olur, dildar olur, serdar olur.

Bu iiri incelediimizde Trkn ince edebi zekasn mahede edebiliyoruz. Orhun abidelerindeki iirsel sluba fazla armamak gerekir.Bu slup daha da gzel sslemelerle Osmanl dneminde de devam etmitir.iir Mslman Trkn de hayatnda ayrlmaz bir para olmutur.Ben bu iirin ince zelliklerini rencilerime anlatyordum.Dersleri ok da iyi olmayan bir kz rencim bu iirdeki edebi sanatn benzerini uygulad ok gzel bir iir yazd..stelik 5-10 dakika iinde yazd bu iiri..Pek ok rencim de bu iire birer nazire yaptlar.Daha nce hibir iir deneyimi olmayan ve fazla da okumay sevmeyen bu ocuklara byle sanatl bir iiri yazdran nedir?Elbetteki o ocuklarn analarndan st emdikleri srada ruhlaryla ve kulaklaryla emdikleri Trke st, bu mthi kabiliyetlerin domasna sebep olmutur.Trke en okumuunu da,hi okumamn da iire, edebiyata meftun eden nadide bir dildir.Ak Veysel gibi ok az tahsil grm insanlara o lmsz eserleri yazdran neden, kendi ilerindeki deha ve yeteneklerin Trke banda snbllenmesinden ibarettir.

2)Trkedeki kuralllk Trkeyi ezber dili olmaktan karmakta bir mantk dili haline getirmektedir.Hint Avrupa dillerinde bir ok Dzensiz Fiil ve Kelimeler youn bir ezber faaliyetini gerektirmektedir.ngilizce, Gramer kitaplarnda geen yzlerce dzensiz fiil bize bu hakikati haykrmaktadr.Her kesin bildii bir Go- fiilinin Past Tense(gemi zaman) hali Went eklindedir.nsann mantn Godan Wente gtrecek hibir mantksal kpr kurulamamaktadr.Yzlerce byle formu ezberlemek gerekmektedir.Ancak Trkemizde bu kelimenin karl olan Git- fiilinin dili gemi zaman hali, Git-ti eklindedir.Bu kelime bir ti ekiyle kknden bakalamadan olumaktadr.Dier btn fiillerde istisnasz ayn ekler mantksal bir srele yeni fiiller kurmaktadr.Bu dier eklerde ve zamanlarda da ayn ekilde grlmektedir.Demek ki Trke, ezberden ziyade mant ne alan yegane dillerden birisidir. Bu adan renilmesi baz ses zelliklerinin dnda-kolay bir dildir.

3)Hint Avrupa dillerini konuan dil bilginleri tarafndan ortaya atlan bir iddia da Hint Avrupa dillerinin dier dil ailelerinden stn olduu iddiasdr.Bu iddiaya gre diller yaplar bakmndan 3 bee ayrlmaktadr:

1)Tek heceli diller (yalnlayan diller):ince bu dil grubuna rnek gsterilir.Bu dilde bir kelime farkl tonlama ve seslerle farkl manalar oluturmaktadr.

2)Dzenli diller:Trke, Japonca, Macarca gibi sondan eklemeli ve dzenli yaplar ieren diller bu gruba girmektedir.

3)Bkml Diller:ngilizce, Franszca ve Farsa gibi iinde dzensiz fiiller ve kelimeler bulunan diller girmektedir.Bu dillerde kelimeler aslndan olduka farkllaabilmektedir.

Avrupal baz dilbilimcileri, bkml dillerin en stn diller olduunu iddia etmektedirler.Bize gre bu iddia tutarszdr.Ben bu tr dilleri deiime ve bakalamaya her an ak ihtiyarlam diller olarak grmekteyim.Nasl ki dzenini muhafaza etmi bir binayla dzensizlie, deformasyona doru giden harap olmu bir bina bir deildir.Bunun gibi Trke ile Hint Avrupa dilleri arasnda da o kadar fark vardr.Trke dzenini muhafaza etmi bir bina gibidir.ngilizce gibi Hint Avrupa dilleri ise bakalamaya yz tutmu, dzensizlemi kelimelere sahiptir.Trkenin haricindeki dilleri kmsediimiz dnlmemelidir.Bize gre btn diller gzeldir, bunlarn kendine has gzellikleri vardr.Ancak bazlar bazlarndan dzen ynnden stn grnmektedir.te Trke dzenlilik ynnden bu tr dillerden stndr.

4)Hint Avrupa dillerinde fiilimsilerin yapm,Trkemizden olduka farkl bir ekil gstermektedir.Trkemizde fiilimsiler -an, -esi, -erek, -ince gibi eklerle yaplmaktayken Hint Avrupa dillerinde ise birka farkl cmleyle yaplmaktadr.rnein,

Trkemizde: Alayan ocuk geldi.
Bu cmle ngilizcede:
1.cmle: Child came/ who he is crying:2.cmle

Trke=ocuk geldi/O kimse ki alyor.
Farsada:
Merd ki teekkur mikone=adam ki / O teekkr ediyor.
rneklerde grld gibi, Hint Avrupa dillerinde bir fiilimsi eki olmadndan iki farkl cmle kurulmaktadr.Bilhassa birinci rnekte bu aka grnmektedir.Ama Trkemizde sfat fiil, zarf fiil gibi fiilimsi ekleriyle yeni cmleler kurmadan, hzlca ifade edilmek istenen dnce ifade edilir. Bu da Trkeye konulmu gzel bir zelliktir.Konuma ve dnmede serilii salamtr.unu bir kere daha ifade etmek istiyorum ki, biz bu aklamalar milliyeti bir ruhla yapmyoruz.Asrlardr Hint Avrupaclarn rk uygulamalarla yaptklar yanllar dzeltmeye alyoruz.rnein, Arapann ister vokalleri ynnden, ister kelimelerindeki mana kuatcl ynlerinden Trkeden stn olduunu ak yreklilikle sylemek istiyorum.Ancak Trkenin de bu dillerden baz stn ynleri bulunduu bir gerektir.Trkenin Hint Avrupa dillerinden de bir ok ynden stn olduunu tekrar etmeme gerek yok sanrm.

5) Hint Avrupa dillerinde bir danklk gze arpmaktayken, Trkede eklerin salad geni apl bir dzenlilik grlmektedir.Trkemizde bir cmleyi oluturan unsurlar birbirlerine canl birer harla kaynam grnm arz etmektedir.rnek verelim:

Ben okula gidiyorum. Bu cmlede grld gibi ekler kelimeleri adeta birbirine kenetlemitir.Hafif ses deiimleri ile oluan ekler sanki kelimenin devam gibi hissedilmektedir.Ancak anlamda byk deiiklikler de yaanmaktadr.Bu cmleyi ok eitli ekillerde ifade edebiliriz:

Ben okula gidiyorum.

Ben gidiyorum okula

Okula ben gidiyorum.

Okula gidiyorum ben.

Gidiyorum okula ben.

Gidiyorum ben okula.

Bu cmlelerin bu kadar deiik dizilimlerle ifade edilebilme zgrl vardr.Evet Trke bu yaps itibariyle tam bir edebiyat dilidir de.Kelimelerin ve cmledeki unsurlarn bu denli deitirilmesiyle cmlede verilmek istenen mesajn muhafaza edilmesi bir mucizedir. Dier Hint Avrupa dillerinde bu zgrle rastlanlmaz.Cmle belli bir yapya hapsedilmitir bu dillerde.Hafif bir unsur deiiklii cmlenin anlamn tamamen deitirebilmektedir.Az nce eklerin gzelliinden bahsetmitim.ngilizce bir cmle yazalm isterseniz aa:

I am going to school. Az nce yazdm cmlenin ngilizcesi bir cmle.rnein
Trkede ahs zamirini kardmzda anlam bozulmamaktadr ancak ngilizcede bu byle deildir. Okula gidiyorum. Evet bu cmledeki fiilin sonundaki ahs eki sayesinde birinci tekil ahs zamiri muhafaza edilmektedir.Adeta Yaratc, artlar itibariyle asrlarca savalar, gler nedeniyle hzl yaamas gereken bu kavmin diline byle kolaylklar vermitir ki, ifade edilmek istenen dnce ve duygular abuka ifade edilsin.Bir de buradan unu anlamamz gerekiyor ki, Trke bu esnek yapsyla bir ok dili de tarihte etkilemi olabilir.Bu da incelenmesi gereken bir konudur.

6)Hint-Avrupa dillerini konuan baz byk filozoflar, dillerinin mantk d ve kuralsz unsurlar ierdiini kabul etmilerdir.Bu filozoflar, dillerinin savurgan da olduunu ne srmlerdir.rnein, Platon, Kratylos diyalogunda ki bu Yunanca yazlan bir eserdir.Kendi kullandklar (yunanca gibi) dillerin bilgileri yanl anlamaya sebep olabileceini, bu nedenle mantkl ve kurall bir dile ihtiyalar olduunu ak yreklilikle belirtmitir.Descartes de ayn ekilde kurall ve dzenli bir dil arayndadr.Dzensiz fiillerle ve kelimelerle dolu bir dilin bilim ve felsefe dili olamayaca daha bir ok filozof tarafndan sylenmi bir ifadedir.Belki de bu filozoflar Trkeyi yeterince inceleme imkan bulsaydlar, bu dili felsefe dili olarak semilerdi bile.Osmanl bu konuda ne yapm derseniz cevabm u olacaktr, Osmanl yeni bir dil tretmitir adetaTrke fiilleri dzenli ekimlerinin hatrna muhafaza etmi, yine baz Trke kelimeleri de ayn titizlikle korumutur.Ancak Osmanlnn bir endiesi daha vard, himayesinde yaayan btn unsurlar blnmeden, paralamadan muhafaza etmek.Bu da ancak ierisinde ortak unsurlar tayan bir dil, bir leheyle mmkn olacakt.Ve dier dillerden de Osmanlca denilen leheyi zenginletirerek, Trkedeki dzeni de muhafaza ederek, yeni ve felsefi derinlii olan zengin bir dil oluturdular.Bu da o zamann anlayn dndmzde gerekten byk bir baardr.Baz bilginler Avrupada Esperanto ve do gibi yapma diller oluturarak, az nce bahsettiim dzenlilii yakalama telana kaplmlardr, devaml da yeni gelitirdikleri bu diller zerinde deiiklikler yapmlardr.Adeta Trke benzeri bir dil vcuda getirmeye almlardr.imdi baz pheler de beynimi trmalamyor deil.Acaba bu bilginlerin gayretleri, sadece Trkeyi kabul etmemek iin miydi?Tabii ki her millet kendi kltrn stn grecek, fakat Trk toplumu gerekten mutevazi bir ekilde asrlardr sahip olduu deerlerden taviz vererek batl olmak uruna z benliini unuttu..Daha bir ok alanda eski kltrnden koptu.Gktrk alfabesindeki 36 sesten kala kala elinde 29 ses kald.Dier yedi ses tabiiki varln azlarda ve lehelerde devam ettiriyor.Demek u andaki alfabemiz de yazld gibi okunmayan bir alfabe..nk bu darda kalan 7 sesi mecburen dier harflerle ifade edeceiz.Yine baz uzun nlleri de gsteremiyoruz. Belki de baz hakperest batl bilginler kp yle de diyebilir: evet biz sizin dilinizin gerekten stn ve dzenli bir dil olduunu biliyoruz.Ancak u fikirsel ve ekonomik fakirliiniz sizin ve dilinizin gerek deerini rten unsurlar.Biraz daha teknoloji, iktisat ve bilimsel alanlarda geliin o zaman sizin dilinizin dnya dili olacana eminiz.Belki de bu gr sahipleri gerekten hakldr.Biraz daha alsak ve gayret gstersek sadece dilimiz deil, Alevi kardelerimizin semahndan tutun da sazmza, arklarmza, inancmza varana kadar bir ok kltrel unsurumuz Avrupaya yaylabilir.

7)Trkemiz yapm ekleri sayesinde ok fazla yeni kelime tretebilme zelliine sahiptir.Bylelikle kelimelerin ve fiillerin tannmayacak ekilde bakalamas nlenmitir.Hint Avrupa dillerinde bu ekler ok azdr.Genelde kelime tretme kelimenin bakalamas yoluyla yaplr.nl filozoflarn beenmedii noktalardan biri de budur.rnein; ngilizcede gitti diyebilmek iin go fiilini bakalatrarak went ekline dntrrz.Kkle yeni yap arasnda bir farkllk vardr.Trkede ise yapm ve ekim eklerinin ileklii sayesinde bir sorun kmamaktadr.Git- fiilini dili gemi zaman formuna sokmak iin yapmamz gereken kelimeyi bakalatrmadan sonuna bir -di eki eklemektir.Kelime Gitti olarak kkn de muhafaza ederek yeni bir kullanma hazrdr.

8)ngilizcede fiillerin dnda da baz kelimeler kuralszdr.Bir ok kelimenin oul halleri byle kuralszdr:
child(ocuk)-children(ocuklar)
woman(kadn)-women(kadnlar)
man(adam)- men(adamlar)

Trkemizde ise byle bir karklk yoktur.oul hal ler eki ile salanr.stelik bu ler eki de 3 sesten oluur.3 oulluun ifadesidir.Bu oul ekinde ayr bir mzikallik de vardr.Sondaki r sesi sayesinde devam eden,akp giden bir okluk (kemiyet) nazara veriliyor..
9)ngilizcede ve dier Hint Avrupa dillerinde nne say sfat alan kelimeler, say birden bykse, oul eki alrlar.Trkede byle bir olay yoktur.Nesneyi belirten say zaten okluk ifade ettiinden nesneye bir oul eki taklmaz, rnein, biz ki kalem deriz iki kalemler demeyiz.Mantksal olarak zaten biliriz ki, iki says okluu ifade eder. Yani 1kedi+2kedi=3kedi olur.Bu rneklerde grld gibi saylar zaten kedileri temsil etmektedirler.Tekrar kedilere oul eki vermeye gerek yoktur.Dilimizin bu zellii baz Hint Avrupa kkenli dilleri de etkilemitir.Mesela Ermenicede dilbilgisel yaplarn ou artk Trkedeki gibi kurulmaktadr.
10)ngilizcede baz fiiller birok anlamlara gelirken, Trkede her bir eylemi karlayacak ses yaps mevcuttur.rnein, to take=almak, gtrmek, ekmek(fotoraf)
11)Trke ahs zamirlerinde bir ses ahengi var gibidir.Ben>Sen >O/Biz>Siz>Onlar
grld gibi 1.ve 2.tekil ahslar kendi aralarnda, -n sesi bakmndan bir uyum iindedirler.oul ahslarda ise z uyumu vardr.Hint Avrupa dillerinde byle dzenlilikler bulunmaz.rnein, Almanca1.tekil .:Ich, 2.Tekil:Du , ngilizce I ve You bu zamirleri arasnda bir anlam ilgisi yoktur.stelik bu zamirlerin, ynelme, amlama gibi halleri de deiiklik arz etmektedir.Belki de Kosmosun kaos olduunu iddia eden bilginler, dillerinin uuraltnda uyandrd, dzensizlik igdsn terennm ediyorlard.Bu dzensizlii tm evrene yayp, bu evrenin sahibini unutturma peinde de olabilirler tabii ki..Ancak Trke byle deildir.Trke gibi dzenli bir dil, uuraltna sebepsiz hibir eyin olmayacan fsldar.Ona her yaplan eyin bir znesi olduunu haykrr.
12)Trkede nemli unsur devaml sondadr.Kelimeler, eler ve ekler nemli unsuru savunmak iin adeta bir kale vazifesi yaparlar.Ben kitab bugn okudum.cmlesinde nemli e olan okudum kelimesi kalp ve beyin kelime olduu iin muhafaza edilmitir.Belki de Trkenin ekler ve fiiller ynnden tarihi kkenden ok uzaklamamasnn nedeni, bu isel koruma faaliyeti de olabilir.
13)Trkenin matematiksel bir yaps vardr.Bunu ispat etmek iin, bir kp yeterli olabilecektir.Jean DENY'in kitabnda bu kp gayet gzel bir ekilde gsterilmitir.







14)Trkemizde seslerin birbirini etkileyii bakmndan sralan bir dzen gsterir.nller sert nszleri, sert nszler de yumuak nszleri etkilerler.

nl>Sert nsz>Yumuak nsz yani;
A, e, , i, u, , o, >p, , t, k, h, s, , f>b, c, d, , j, l, m, n, r, v, y, z

15)Trkede bir szckte hkmdar mesabesinde olan e yklemdir.Hangi e bu hkmdarn yanna yaklarsa, nemi o derecede artar.Ve bu e dier kelimelere nazaran daha vurgulu sylenir.
16)ngilizcede ve benzer baz dillerde, bir cmleyi edilgen yapabilmek iin o cmleyi tamamen deitiririz.Trkemizde ise bir -l ve-n eki yeterlidir.Btn Ural Altay dillerinde benzer bir zellik vardr.ngilizcede edilgen durumda nesne baa getirilir. The book is being read bu pasivei bir de aktive yapalm.He is reading the book. Grld gibi book kelimesinin yeri tamamen deiti.Fakat Trkemizde byle bir zorluk yoktur.Ayn cmleyi Trke yazarsak, Kitap okunuyor.Grld gibi bir tek n eki sayesinde yklem edilgen atl olmutur.Etken yapalm (o)Kitap okuyorGrld gibi sadece bir sesi alarak cmleyi yine etken yaptk.Bu gerekten Trkemizin nadide gzelliklerinden birisidir.
17)ngilizce denilen dilin mazisi 500 yl civarndadr.Trkenin ise 15 bin yllk bir mazisi olduu ispat edilmektedir.stelik, Proto Trkenin Hint Avrupa dilleri dahil bir ok dili etkiledii bilinmektedir.Belki de ilk yaz sistemini de gelitiren Trkler ve dier Asyal kavimlerdi.ngiltere 11.yy.n 2. yarsnda vahi insanlarn yaad bir yerdi.Burann insanlar olan Anglo-Saksonlar gerekten geri bir kavimdi.Hatta bir zaman gelip yok edecekleri Maya-Aztek kavimlerinden yzlerce kat geriydiler.Ottan evlerde yayorlard.O dnemlerde bizim edebiyatmz ahikasn yayordu.Yunus Emreler, Hac Bektalar, Hoca Ahmet Yeseviler gzel Trkemizle gzel edebiyat rnleri veriyorlard.Zaten Dilbilimcilerin de bildii gibi ngilizcenin Yzde 60 kadar kelimesi Latince,Yunanca gibi dillerden alnmtr.Kendi kelime hazinesi ise yzde 15 kadardr.Trke ise en az 10 bin sene ilenmi kkl, dzenli ve salam bir dildir.
18)Bir ok nl alim ve bilgin Trkenin gzelliini ve bu zengin yapsn kavram olmal ki en gzel eselerini bu dille vermilerdir.Dnemlerinin ortak dili olan Arapay da kullanabilirlerdi ancak Trkeyi tercih ettiler.Kimdi bunlar;Yunus Emre-Divan, Hoca Ahmet Yesevi-Divan, Hac Bekta Veli-Nefesler, Nazm Hikmet, Orhan Pamuk, Atilla lhan, Nurullah Gen, Ahmet Turan Alkan, Yahya Kemal, Tevfik Fikret, Necip Fazl ve daha binlerce ismi aklmza gelmeyen farkl grlerin temsilcileri, gzel Trkemizi kullanmlar bu dili btn dnyaya tantmlard.leride greceiz ki bu dille yaz yazmak btn dnyada reva bulacak, insanlar akn akn Trke kurslarna gidip Trkeyi renecekler

19)ngilizcede Get, have gibi baz fiiller pek ok anlama gelecek ekilde kullanlabilmektedir.ngilizce konuan kimseler bu eylemleri ok kullanan kiilere tembel demektedir.nk bu eylemlerin belirsiz olduu ve gereksiz yere kullanld samimiyetle ifade edilmektedir.Bu eylemler kullanldnda farkl anlamalara yol aabilmektedir.u anda yaayan ngilizcede bu eylemler sklkla kullanlmaktadr.Trkemizde ise her bir eylem yerli yerinde ve karkla mahal vermeyecek ekilde kullanlmaktadr.Belki de ngiliz toplumunun bu tarz tembellii gsteren eylemleri kullanmalarnn sebebi, maddi ynden yaadklar refah seviyesidir.Trkemiz bu tr eylemlerden uzak kalarak, anlamda bir aklk ve kesinlik salamtr.

20)Trkemizde kelimeler ok az deiime urar..Bilhassa fonetik ynden bu deimeler ok az seviyededir.Bilhassa kitap ve yazn Trkesinde bu deiimler olduka az durumdadr.Ancak Hint-Avrupa dillerinde bu deiim had safhadadr.ngilizcedeki ya da Franszcadaki gibi kelimelerin olduka farkl seslere dnmesi rnekleri Trkemizde grlmez.

21)Trkemizde istisna yok denecek kadar azdr.Her istisna da ayr bir kuraln, dzenin balangcn gsterir.Trkemiz devaml dzene ve gzellemeye doru ilerlemektedir.

22)Trkemizde dier pek ok dilin aksine akraba adlar detayl bir ekilde mevcuttur.zellikle, aabey, abla, karde, bac, teyze, yeen, kuzen, amca, day, hala gibi pek ok akrabalk adlar Trkeyi konuan toplumlarn akrabala verdii nemi aka gstermektedir.Bu durumda Trke akrabalar aras muhabbetin ifade edilmesi asndan en uygun dillerden biri olarak karmza kmaktadr.

23)Orhun abideleri gibi eski Trk antlarn incelediimizde o dnemlerde kullanlan pek ok fiilin u andaki Trk lehelerinde de yaadn grmekteyiz.Hatta binlerce yl nce konuulan Trkenin ek sistemiyle u anda konuulan Trkenin ekleri genelde deimemi ayn veya benzer durumda gzkmektedirler.Trkenin bu kelime ve ekleri muhafaza etmesi, bu dilin kuralllnn ve salamlnn ak bir tezahr olarak gzkmektedir.Ama pek ok Hint Avrupa dilinde bildiimiz gibi fiiller deiik zaman ekimleri esnasnda bile deiebilmekte, aslyla hi ilgisi olmayan konuma girmektedirler.

24)Trkemiz yapm eklerinin younluu bakmndan Hint Avrupa dillerinden ayrlr.Yapm ekleri sayesinde ok kolay bir ekilde bir kelime baka bir anlam karlayacak ekle dntrlebilmektedir.ngilizcede ly, ness, less gibi snrl sayda ilek yapm eki varken Trkemizde yze yakn yapm eki kullanlmaya hazr bir durumda tazeliini muhafaza etmektedir.Antik alarda yaam pek ok felsefeci Hint Avrupa dillerini incelemi, kendi dillerinin dzensizlikleri karsnda mantkl ve dzenli dili oluturma gayretine girimilerdir.Onlar en ok zorlayan konulardan birisi de dillerindeki fiillerin ve kelimelerin dzensiz bir biimde tremeleri olmutur.Bu felsefeciler dillerindeki bu eksiklii gidermenin yapm ekleri kullanarak mmkn olacan ifade etmilerdir.Aslnda o dnem felsefecisinin Trk dilini arzuladn da syleyebiliriz.

25)Trkede birleik zamanlarn oluturulmas olduka kolaydr.ki zaman eki yan yana srasna uygun bir ekilde kullanlverir ve mesele hallolmu olur.Ancak ngilizce gibi baz dillerde yardmc fiil kullanlma zorunluluu vardr.Trkede ikinci bir zaman ekinin eklenmesini salayan i- yardmc fiili dtnden bu eklerin birbirine hibir kelime yardm olmadan eklenmesi Trkenin devaml dzene doru yryecek ekilde programlandnn ak bir kant gibidir.

Ben geliyordum.

I was coming.


26)Trkemiz dnya dilleri iersinde bilinen en eski dillerden birisidir.Ve bu zelliiyle hibir etki altnda kalmadan kendi seyrinde gitmesini bilmi mstesna dillerden birisidir.Prof. Dr. Osman Nedim TUNA pek ok ikna edici delile dayanarak Trkenin en asgari 8.500 yanda olduunu hesaplamtr.Onun en byk delillerinden biri Smer yaztlarnda olduka youn bir ekilde bulunan Trke kelimelerdir.Bu bulgulardan yola kan bilgin Trkenin en az 8.500 yl ncesine uzanan bir gemii olduunu ispat etmektedir.ngilizce gibi diller ise en ok 600-700 sene mazisi olan dillerdir.Trke gibi kkl bir gemii olan bir dil, elbette bu ynyle de pek ok dilden stndr.

27)Prof. Dr. Oktay SNANOLU Bye Bye Trke adl eserinde Trke ve Japonca arasndaki ilikilere deinmitir.Trke ve Japonca arasndaki benzerlikler olduka artcdr.Bu Trkenin ok kkl bir dil olduunun baka bir kantdr.Yine Profesr Elvset Zakirolu ABDULLAYEV Trk Dillerinin Tarihsel Gelime Sorunlar adl eserinde Trkenin Ermeni dilini pek ok ynden etkilediini ve deiime urattn reddedilmesi imkansz delillerle ispat etmitir.Trkenin Arapay, Farsay ve hatta ngilizceyi de etkiledii aikar bir gerektir.u anda Arapa , Farsa ve ngilizcede pek ok Trke kkenli kelime mevcuttur.Biz rnek olmas asndan ngilizcedeki Trke baz kelimeleri kitabmzn ileriki sayfalarnda sizlerle paylaacaz.

28)Trke, edebiyat dili olmak iin de olduka elverili bir dildir.Trkede nazma benzeyen atasz, deyimler hazinesi olduka zengindir.Hatta Orhun abidelerini inceleyen baz bilginler, bu abidelerdeki yazlarn iir olabileceini sylemilerdir.Trkenin iirsel slubundan kaynaklanan bu durum, gzel Trkemizin iirselliini gsteren bir rnektir.Asrlardr gzel Trke ile yazlm eserler, tm dnyada Trkenin yaylmasna katk salamlardr.

29)Trk dili gibi, konuanlarnn sosyal yaantsn aksettiren dil yok gibidir.Orhun abidelerindeki Trke incelendiinde ses yaps itibariyle bu kitabelerdeki dilin gebe ve sava bir topluma ait olduu gzkmektedir.Bu abidelerde olduka fazla kullanlan k, t, d, g gibi sesler bize bir savataki kln seslerini, atlarn nal seslerini hatrlatmaktadr.Ayrca bu ve benzeri sesler Trkeye ayr bir azamet katmaktadr.Ancak zamanla toplumsal yapnn deimesi ile birlikte Trkede de baz deiimler olmu ve bylelikle Trke yeri geldike olduka yumuak,yeri geldike olduka sert bir dil ola gelmitir.imdi gayet yumuak ifadeleri ieren bir rnek yazarak Trkenin bu gzelliini ortaya koymak istiyorum.
Seni tm benliimle sevdiimi sana sylemek ve ruhumun derinliklerinde sakl mcevherleri senin yreine hediye etmek istiyorum.
Bu cmle incelendiinde grlecektir ki,gayet yumuak ifadeler kullanlmtr sevgiyi ifade etmek iin..stenilse bu cmle daha da tatl seslerle daha da kulaa gzel gelecek ekilde kullanlabilirdi.Fakat iinde tehdit unsurlar ve sava, kavga gibi kavramlar ieren bir cmle sert bir ses yapsna sahip grnmektedir.
30)Bir gazetede Srbistanl bir bayan Profesrn Trkeyi vn ve bu dile olan sevgisini anlatn okumutum.Srpada on bin Trke kkenli kelimenin var oluu Srplar Trkeye ilgi duymaya itmektedir.Osmanlnn bu Hristiyan tebaas bile Trke pek ok kelimeyi dillerinde bugne kadar yaata gelmitir.Bugn Srp genlii Trkeye byk ilgi duymaktadr.Hatta bayan Prof. Teosodovi niversitedeki Srp genlerin Trke iirlerden ok holandn, bu dilin mzikalliine hayran kaldklarn ifade etmektedir.Bu da Trkemizin apayr bir gzelliini de ortaya karmaktadr. Acun Firarda adl programda bir yabanc bayan, Acuna Konutuu dilin kulaa ok ho gelen bir dil olduunu, tebessm etmesinin nedeninin de bu olduunu ak yreklilikle ifade etmiti.Dilimiz gerekten baka dilleri konuanlarn da samimi itiraflaryla kulaa ho gelen, dzenli bir dildir.

31) Trke binlerce yllk gemii olan ve halen de canl olan bir dildir.Vaktiyle tm dnyaya yaylan bu dil, bugn de Adriyatikten in seddine kadar yz milyonlarca insan tarafndan konuulmaktadr.Dzeniyle, yaygnl ve canllyla bu dil Dnya Dili olmaya aday dillerdendir.

32)Trkedeki nl seslerin zenginlii dikkat ekmektedir.Bu nller dilimize ayr bir gzellik katmaktadr.Trke konuanlar baka dillerdeki nlleri seslendirmekte zorlanmazlar.Pek ok Hint Avrupa dilinde olmayan , , i gibi nller gerekten dilimize bir ayrcalk katmaktadr.

33)Trkemizde baka dil mensuplarnn sylemekte zorlanaca ekilde yan yana iki sessiz bulunmaz.Hint Avrupa dillerinde bulunan tren, global gibi kelimelerdeki yan yana gelen sessizlerin benzeri bir uygulama dilimizde yoktur.

34)Kafkas dilleri gibi baz dillerde o derece fazla sessiz harf vardr ki, baka dil mensuplar bu derece youn sessizleri karmakta zorlanmaktadr.Bu gibi dillerdeki bu zellik, bu dillerin renilmesini zorlatrmaktadr.Trkemizdeki nsz sesler ise tm dnya dillerinin genelinin ses sistemlerinde var ola gelen seslerdir.Bu nedenle Trkede telaffuzu ok zor bir nsz sese rastlanmaz.Bir dili dnya dili yapan zelliklerden biri olan bu zellik, dilimizin ses yapsnn renilmesini olduka kolaylatrmaktadr.Hatta aslen Trk olan pek ok dilbilimci Arapa, Farsa gibi dilleri o dilleri konuanlardan daha iyi konumulardr.Mevlana, Zemaheri, Fahreddin Mbarekah gibi pek ok Trk ilim adam Arapa ve Farsa gibi dilleri ok iyi renmiler ve kullanmlardr.Onlarn bu dilleri bu denli iyi renmelerinde Trkemizin az nce zikrettiim zelliklerinin de byk pay olmutur.u anda da baka lkelerde yaayan vatandalarmzn, yabanc dilleri o lke vatandalarndan daha iyi ve daha dzenli konutuu da bir gerektir.Erovision ark yarmasnda ngilizce ark ile aldmz birincilik dl, biraz da bu dilin Sertap Erener tarafndan iyi kullanlmasnn erefine olmu olabilir.

35)Kagarl Mahmud gibi bir Trk bilgini daha 11.asrda Trkedeki kelime daarcnn on bin civarnda olduunu, bu kelimeleri tek tek derleyip Divan- Lugat-it Trk adl eserine alarak ispat etmitir.Bu alim o dnemin artlarna gre yapt aratrma ve incelemelerle 7.500 civarnda kelimeyi lgatine alabilmitir.Ancak kaba bir tahminle halk arasnda kullanlan bu kelime saysnn en az on bin civarnda olduunu syleyebiliriz. Hatta Trkemiz daha 5 ve 6. yzyllarda Ermenice gibi dilleri etkilemeye balam bu dile daha o dnemlerde kelimeler vermeye balam mstesna bir dildir.Bu gnk Ermenicede Trke kkenli binlerce kelimenin olduu da Ermeni dil bilginlerince de bilinen ve kabul edilen bir gerektir.

(Dillerin ifresi...)

.Eletiriler & Yorumlar

:: gzeldi
Gnderen: zeki ersoy / , Trkiye
12 ubat 2009
beeenerek okudum




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn dilbilim kmesinde bulunan dier yazlar...
Fince Trke Benzerlii
branice - Hinte Kardelii
Trke'nin ifresi - Trke'nin stnl - 2
Eston Dili ve Trke
Adem ve Havva Dili
Esperanto ve Trke
Trke'mizin Ermenice'ye Etkileri
Trke'nin Yitik Kardei; Kzlderilice!
Smer'e Farkl Bir Bak
Zuluca ve Trke

Yazarn bilimsel ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Atomda Dna Var m?
Tebbet Suresindeki Mucizeler
oklu Hcre Modeli
slam Bilim Mzesi
Nasreddin Hoca Yazar Oldu
Hangi Tanr?

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Sen Var Ya Sen! [iir]
akkd akkd [iir]
Blibilen Dilinde iir [iir]
Boyutlu iir [iir]
Miraciye [iir]
Saanak Sen Yayor [iir]
Blbller ehri stanbul [iir]
Trke Hamile Beyanlara [iir]
Buras Sessiz Biraz [iir]
New Orleans'l Siyahi Kirpiklerin [iir]


Ouz Dzgn kimdir?

Yazar edebiyatn her alannda almalar yapyor.

Etkilendii Yazarlar:
Btn yazarlardan az ok etkilendi. Zaten insanolunun zellii deil midir iletiimde bulunduu varlklardan etkilenmek?


yazardan son gelenler

bu yaznn yer ald
ktphaneler


 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Ouz Dzgn, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.